Station Sint Pancras (Alkmaar)

De halte Sint Pancras op de spoorlijn naar Den_Helder werd in 1944 gesloten. Het bediende toen nog een klein dorp, in agrarisch landschap ten noorden van Alkmaar. Inmiddels is het gebied bijna volgebouwd, en het dorp is feitelijk aan Alkmaar vastgegroeid. Een nieuw station tussen Alkmaar-Noord en Heerhugowaard is daarom zinvol. Dat is al jaren in discussie, maar de trein wordt in deze regio niet serieus genomen.

Klik om te vergroten: Sint Pancras in de stadsregio…

 
Sint Pancras is een langgerekte geestnederzetting, met een hoofdstraat in noord-zuid richting. De keuze ligt tussen een station aan deze straat, of verderop tussen nieuwbouwijken en het bedrijfsterrein Beverkoog. Een station aan de oude hoofdstraat ligt logisch voor reizigers richting Alkmaar, maar een station verderop kan de nieuwste wijken beter ontsluiten. Het kan ook via een nieuwe brug verbonden worden met het Westtangent, waarmee het station ook een deel van Heerhugowaard bedient. Bij voorkeur wordt de lijn tussen Alkmaar en Heerhugowaard uitgebouwd tot vier sporen, en de gekozen stationslocatie moet dat niet bemoeilijken.

Een station aan de zuidkant van het dorp (wit op de kaart) komt te liggen tussen de hoofdstraat Herenweg / Bovenweg, en de Achterweg. Aan de noordzijde staat een woonwijk: enkele huizen zijn slechts door een sloot van de spoorlijn gescheiden. Aan de zuidzijde is er een klein park, en dat bepaalt de vorm: een eilandperron heeft hier duidelijk de voorkeur. De hoofdstraat krijgt een onderdoorgang: de lijn loopt hier 2 m boven maaiveld. De Achterweg krijgt een fietstunnel.

Klik om te vergroten: twee stationslocaties…

Tweede stationslocatie

1200 m verderop richting Heerhugowaard, is de inpassing geen probleem: er staat geen bebouwing naast de lijn. Ter hoogte van de Magnolialaan loopt een fietspad naar de lijn, en aan de overzijde is er ook een fietspad, maar een fietstunnel is er nog niet. Dit is wel de logische plek voor een stationsingang, tussen Magnolialaan en Berenkoog (geel op de kaart). Het ligt dan 200 m van de nieuwste wijken van Sint Pancras, en direct achter bedrijfsterrein Beverkoog. De lijn is hier ook verhoogd: het klimt langzaam naar de hefbrug over de Ringvaart Heerhugowaard.

De woonwijk is echter niet bedacht op een station. Die komt in de velden achter de wijk te staan, en de looproutes naar de overige wijken zijn onduidelijk. Het bedrijfsterrein is ook niet erop bedacht: alle wegen zijn doodlopend. Een noordelijke ontsluiting was al langer gepland, en de Berenkoog wordt straks doorgetrokken, over de Ringvaart, naar Heerhugowaard. De verlengde weg met nieuwe brug sluit direct aan op de N242 en Westtangent, en een buslijn over de brug is ook voorzien.

Aan de overkant van de Ringvaart wordt in Heerhugowaard een nieuw ziekenhuis gebouwd. Het ligt echter te ver weg, om de noordelijke locatie te rechtvaardigen.

Een station aan de zuidkant van Sint Pancras, vlakbij de voormalige halte, lijkt de voorkeur te hebben. Het ligt dan op meer dan 1500 m loopafstand van de noordelijke rand van het dorp, maar die is nu eenmaal niet naast de spoorlijn gebouwd. Met iets verbeterde looproutes, is in elk geval het midden-gedeelte van bedrijfsterrein Beverkoog goed te bereiken.

De lijn Alkmaar – Heerhugowaard wordt bediend door de Intercity uit Nijmegen, dat hier als stoptrein rijdt. Ook de ‘Intercity’ Haarlem – Hoorn stopt op alle stations. Met een station erbij, wordt het zeker tijd voor een herstructurering van de diensten, met een scheiding van regionale en Intercity-lijnen. Vervanging van de verouderde hefbrug over de Ringvaart, en vier sporen tot Heerhugowaard, lijken daarvoor een voorwaarde.

Vier sporen door Alkmaar

De verstedelijkte regio rond Alkmaar heeft rond 225 000 inwoners, en forensen-stromen richting IJmond, Haarlem, de Zaanstreek en Amsterdam. Dat rechtvaardigt een intensivering van de regionale en Intercity-verbindingen, en dat vereist meer capaciteit.

Een viersporige lijn door Alkmaar is wenselijk, van Heiloo tot Heerhugowaard. Daarop komen twee nieuwe stations, Alkmaar-Zuid en Sint Pancras. Een algehele opwaardering van de lijnen en stations in de regio is ook nodig, want ze zijn niet wezenlijk veranderd sinds de elektrificatie.

Meer sporen zijn ook een voorwaarde voor hogere snelheid. De Intercity Amsterdam – Den Helder doet 74 minuten over de 80 km, omdat het negen tussenstops heeft – tien op zondag. Hier werden eerder nieuwe tracé’s ten noorden van Alkmaar voorgesteld, maar door toenemende verstedelijking lijkt gebruik van het bestaande tracé tot aan Heerhugowaard onvermijdelijk.

Vier sporen op dit tracé is vooral een kwestie van inpassen in de bebouwde kom, deels in een verstedelijkt agrarisch landschap. Ook de kruisingen met dijken en kanalen vormen een probleem.

Heiloo

Het tracé door Heiloo is kaarsrecht. De zuidelijke randweg (Vennewatersweg), kan onder de spoorlijn, net als in Alkmaar. Verderop wordt de bebouwde kom doorsneden, en daarna het Heilooër Bos. Er zijn vier overwegen.

Klik om te vergroten…

 
Ondertunneling van het geheel zou alle overlast weghalen, maar de bouw van een ondergronds station is ingewikkeld. Daarom kan het station misschien op maaiveld blijven, met een onderdoorgang voor de Zeeweg. Ten zuiden van het station zou juist de spoorlijn omlaag, op de plek van de overweg Westerweg / Hoogeweg. (De oude wegen kruisen de lijn onder een flauwe hoek, wat een onderdoorgang moeilijk maakt).

Bij Station Heiloo is de ruimte krap, en sloop lijkt onvermijdelijk. Aan de noordkant van het dorp is een tunnel door het bos wenselijk, een die kan ook onder de twee resterende overwegen. De lijn zou dalen, tussen station en Schuine Hondsbosschelaan, en weer naar boven komen aan de rand van het bos, 700 m van de Alkmaarse ringweg.

Deze tunnel lijkt niet in fasen uitvoerbaar: bij de bouw moet de lijn dicht. Het werk moet ook vanaf het tracé gebeuren, want een bouwterrein ernaast kan niet – niet in Heiloo, en niet in het bos.

Alkmaar

In Alkmaar, daarentegen, is de lijn redelijk gescheiden van de aangrenzende bebouwing: er zijn al enkele onderdoorgangen. Daarom zijn extra sporen op maaiveld de beste optie. Station Alkmaar moet heringericht worden: bij de aanleg van extra sporen, kan ook de bocht bij het station worden verruimd.

Op het tracé door Alkmaar komen naast het bestaande Station Alkmaar-Noord, een nieuw Station Alkmaar-Zuid en een (heropende) Station Sint Pancras, alle drie met nieuwe onderdoorgangen. Daarmee heeft Alkmaar vier stations, die een stedelijk tramnet aanvullen.

Stations Alkmaar: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie…

 
Het knelpunt is de brug over het Noordhollands Kanaal, vlak na het hoofdstation. Voor extra sporen is er wel ruimte, maar de brug is laag en moet vaak open voor de scheepvaart. De kades kruisen de lijn op maaiveld. Eventueel kunnen ze onder de lijn door, maar een spoortunnel past niet in de beschikbare ruimte: de perrons liggen minder dan 200 m van het kanaal.

Klik om te vergroten…

 
Wat wel zou kunnen, is een eigen ondergronds perron, voor alle regionale treinen uit de richting Heerhugowaard. Die kruisen het kanaal in tunnel, maar kunnen dan ook niet verder dan Alkmaar. Daarmee vervalt de mogelijkheid tot hoogfrequente diensten door Alkmaar, en dat is juist een belangrijke reden voor viersporigheid. De enige oplossing lijkt dan, het overdag afsluiten van het Noordhollands Kanaal.

Heerhugowaard

Aan de rand van Alkmaar klimt de lijn, om de Ringvaart Heerhugowaard te kruisen. De verouderde hefbrug moet vervangen worden. Een aquaduct lijkt de logische oplossing, maar het verbindt dan twee polders op verschillend niveau. De uitvoering moet daarmee rekening houden

In Heerhugowaard is de lijn probleemloos uit te bouwen voor vier sporen. Er zijn maar twee overwegen, Zuidtangent en Stationsweg (fietspad). Ten noorden van Station Heerhugowaard, dat ook verbouwd moet worden, komt er een ongelijkvloerse kruising met de lijn van/naar Hoorn. Ook hiervoor is er voldoende ruimte.

Lijnen door Heerhugowaard: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie…

 
Met een viersporige lijn door Alkmaar, kan de Intercity uit Amsterdam doorrijden tot Schagen, met één stop in Alkmaar. Dankzij de extra sporen kan Alkmaar ook een eigen regionale metrolijn krijgen, bijvoorbeeld tussen Uitgeest en Heerhugowaard. Beide verbeteringen zijn echter afhankelijk, van het oplossen van het knelpunt Noordhollands Kanaal.

Tram Alkmaar: naar Heerhugowaard

Hier werd eerder een tramnet in Alkmaar voorgesteld, met drie lijnen. De lijn naar Oudorp kan worden doorgetrokken naar Heerhugowaard. Het tracé loopt over 3-4 km buiten de bebouwde kom, deels door open veld. Het kruist het ook enkele wegen en vaarten, en als losse lijn is aanleg niet te rechtvaardigen. Als uitbreiding van het eerder beschreven tramnet, kan het wel zin hebben.

Heerhugowaard is een forensengemeente op 7 km afstand van Alkmaar. Het bestaat uit enkele polder-lintdorpen, ingesloten door nieuwbouwwijken. Het groeit snel omdat de gemeente Alkmaar zelf volgebouwd is, en heeft inmiddels 52 000 inwoners.

Heerhugowaard: kaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie…

De treinverbinding met Alkmaar is niet optimaal: overdag twee half-uur diensten (die geen kwartierdienst vormen). In Alkmaar ligt het station dicht bij de binnenstad, maar Heerhugowaard is structuurloos. De centrumfuncties zijn te vinden tussen winkelcentrum Middenwaard en het station, maar een ‘binnenstad’ is er niet. De nieuwste woonwijken liggen ook niet op loopafstand van het station.

De tramlijn zou de oostkant van Alkmaar met de oostkant van Heerhugowaard verbinden. Met een tracé langs Middenwaard en een eindpunt bij Station Heerhugowaard, heeft het ook een functie binnen Heerhugowaard. Globaal loopt het tracé evenwijdig aan de spoorlijn, maar twee km verder naar het oosten.

Tracé vanaf Oudorp

Het tracé in Alkmaar is van de eerder beschreven tramlijn Egmond – Alkmaar – Oudorp. De nieuwe lijn zou aftakken bij het begin van de Saturnusstraat, om naast de N242 te lopen, richting Heerhugowaard.

Dat betekent dat de lijn via De Schermer loopt, een droogmakerij. De lijn moet de ringvaart kruisen, en twee dijken, want Oudorp ligt ook in een polder. Een tunnel zou het tracé verkorten, maar de ingangen moeten een eigen waterkering krijgen, en dat is hier moeilijk in te passen. Ondanks een langer tracé, kan de tram beter via een brug.

De tram rijdt dan rechtdoor over de Nieuw Schermerweg, naar de Ringvaart. De recente vernieuwde bruggen (Kraspolderbrug) moeten daarvoor aangepast worden, of er komt een trambrug ernaast. Mogelijk kan de tram een deel van de bestaande bruggen gebruiken, met een nieuwe wegbrug aan de zuidkant. Vervolgens moet de tram de aansluiting met de N244/N242 kruisen, om daarna naast de N242 lopen. Daarbij draait het tracé 90 graden: een tramviaduct lijkt hier de enige oplossing.

De tramlijn loopt dan naast de N242, aan de polderzijde. Tot aan Heerhugowaard zijn er geen haltes, en geen kruisingen: de lijn kan voor hogere snelheden worden ingericht. Na 2 km, klimt het weer uit de droogmakerij, en kruist weer de ringvaart, op een nieuwe trambrug. De lijn zou hier van de N242 afbuigen, om weer 90 graden te draaien, naar de N508 (verlengde Nollenweg). Deze weg loopt door een park, dat op de voormalige weilanden aangelegd is. Er is meer dan genoeg ruimte, voor een tramlijn ernaast.

N508 door Park van Luna…

Bij een rotonde sluit de N242 aan, op de Oosttangent. De tramlijn volgt deze weg door de nieuwste wijken van Heerhugowaard. Op de ruime groenstroken ernaast. is er voldoende ruimte voor een vrijliggende trambaan: wegen en paden moeten lokaal aangepast worden. De tram volgt hier de bestaande bushaltes. De voorlopige eerste halte in Heerhugowaard komt bij de Dijk van Kyoto, en bedient ook de Vinex-wijk Stad van de Zon, een vierkante eiland. (Een eerdere halte Huygendijkbos wordt toegevoegd, na de bouw van de aangrenzende woonwijk). Daarna volgen haltes bij de Steigerdijk / Arkeldijk, Zuidwijkring (bij de Albert Heijn), en Haringvliet.

Tramlijn Heerhugowaard, originele kaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie…

De Oosttangent volgt de Oostertocht, maar is niet volledig: het houdt op bij de kruising met de Zuidtangent. De tram zou hier in elk geval draaien richting station, over de Zuidtangent. Op dit gedeelte zijn er haltes bij Larixplantsoen, Middenweg, en Parelhof / Gemeentehuis. De laatste twee bedienen Winkelcentrum Middenwaard, het feitelijk centrum van Heerhugowaard.

De lijn kruist de Westtangent, en eindigt op het Stationsplein, temidden van kantoorgebouwen. Ook hier is alles ruim opgezet, met voldoende ruimte voor een tramlijn. Het station zelf, vlak bij de splitsing van de lijnen naar Den Helder en Hoorn, zou heringericht moeten worden. Dat wordt hier niet verder beschreven, maar het is natuurlijk beter als de nieuwe tramlijn aansluit op hoogfrequente diensten.

De lijn wordt 11,5 km lang, gemeten vanaf Station Alkmaar, en heeft slechts 12 tussenhaltes. Met 3 km in de polder, en nog eens 3 km op eigen baan naast de Oosttangent, is een hoge gemiddelde snelheid haalbaar (30 km/h). De reistijd Station Alkmaar – Middenwaard bedraagt dan circa 20 minuten.

Bus Alkmaar: ringlijn

Een ring-buslijn is een noodzakelijke aanvulling op de de voorgestelde radiale tramlijnen in Alkmaar. De ringlijn zou ook de zuidhelft van Alkmaar aansluiten op het voorgestelde Station Alkmaar-Zuid. In mindere mate, wordt ook het bestaande Station Alkmaar-Noord op de omliggende wijken aangesloten, en de bus kan ook langs de achterkant van het hoofdstation.

De lijn vereist één nieuwe brug: verder kan het bijna geheel over bestaande en voormalige bus-routes rijden. Dat zijn vaak slingerende radiale lijnen, en ze worden vervangen door de combinatie tram / ringlijn. Daarvoor is nog één aanvullende buslijn nodig aan de zuidkant van Alkmaar, dat hier ook wordt beschreven. (De noordelijke nieuwbouwwijken zullen ook een aanvullende buslijn nodig hebben). Het lijnennet wordt wel overzichtelijker.

Ook een ringlijn moet een eindpunt hebben: de bus kan niet eindeloos rondjes rijden. Het nieuwe station Zuid lijkt daarvoor het meest geschikt. De route wordt tegen de klok in beschreven. Vanaf het station, rijdt de bus via de Westerweg en Julianalaan (route bus 1 en 5), en kruist het de tramlijn naar Heiloo. Daarna gebruikt het de ooit geplande ringweg zuid: Stolberglaan, Willem de Zwijgerlaan, Koelmalaan. Bij de Vondelstraat, kruist de lijn de tramlijn Bergen – Stadion. De ringlijn vervangt, in de zuidelijke wijken, delen van de buslijnen 1, 2, 3, 4,en 5.

Klik om te vergroten: bus in geel, tram in blauw…

Bij de Praxis draait de lijn. Via de Bestevaerstraat bereikt de bus het Noord-Hollands Kanaal, en kruist deze op een nieuwe busbrug. De straten zijn ontworpen voor een brug op dit punt, en sloop is niet nodig.

Via de Edisonweg bereikt de lijn de Nieuwe Schermerweg, met overstap op de tramlijn Egmond – Oudorp. De bus rijdt door de wijk Oudorperpolder, over de Rijnstraat en Kastelenlaan, naar het plein Nyenburgh – het eindpunt van de tramlijn. Samen met de tram vervangt de ringlijn hier buslijn 10.

Klik om te vergroten: bus in geel, tram in blauw…

Via de Nollenweg bereikt de bus Station Alkmaar Noord. Vervolgens rijdt het door Huiswaard 2 en Huiswaard 1, deels op de route van buslijnen 8 en 2. Bij het winkelcentrum Muiderwaard, is er weer overstap op de noord-zuid tramlijn. De bus kruist weer het Noord-Hollands Kanaal (Huiswaarderbrug), en rijdt langs het kanaal naar het hoofdstation, hier deels op de trambaan. (Mogelijk kunnen bus en tram een tunnel delen, onder het kanaal).

De bus rijdt langs Station Alkmaar, en via de Scorelkade naar de wijk Bergermeer. Het kruist weer de tramlijn naar Bergen, en rijdt verder naar de wijk De Hoef. Het gebruikt een voormalige busroute, over de Hobbemalaan. Bij het wijkwinkelcentrum, kruist te lijn weer de tramlijn naar Egmond, en rijdt verder via De Gelderlaan en Picassolaan, naar het nieuwe Station Alkmaar Zuid. In deze wijk, vervangen ringlijn en tram de huidige buslijnen 1 en 5.

Buslijn langs ziekenhuis en binnenstad

De combinatie van radiale tramlijnen en ringlijn bedient bijna alle huidige bushaltes, zij het met een andere lijnvoering. Sommige plekken, bijvoorbeeld het ziekenhuis MCA, en de oostelijke binnenstad, zijn nog onvoldoende aangesloten. Een aanvullende buslijn is daarom wenselijk, vanaf Station Alkmaar Zuid naar Station Alkmaar Noord, via de binnenstad.

De bus zou rijden via Westerweg en Wilhelminalaan, langs het ziekenhuis, naar de tramhalte Metiusgracht (noord-zuid tramlijn). In noordelijk richting rijdt de bus langs de binnenstad, over de Nieuwlandersingel, naar de Bierkade, waar het overstap geeft op de tramlijn Bergen – Stadion. In omgekeerde richting het door de binnenstad, via Laat en Kennemerpark.

Aan de noordkant van de binnenstad rijdt de bus over de Friesebrug (zonder overstap op de tramlijn naar Oudorp). Via de Frieseweg, de route van bus 3 en 4, bereikt het Station Alkmaar Noord.

Hiermee krijgt Alkmaar een volwaardige lijnennet, in elk geval binnen de ring. De structuurloze noordelijke nieuwbouwwijken, ten noorden van de Huiswaarderweg / Nollenweg, zijn moeilijker te bedienen. Delen van de lijnen 2, 3 en 4 worden daar gehandhaafd.