Nieuwe spoorlijn Almere – Naarden – Bussum

Bij de aanleg van de nieuwe stad Almere werd weinig aandacht besteed aan spoor- of metroverbindingen. Eén spoorlijn naar Amsterdam werd voldoende geacht, dat ook nog een hoofdverbinding met het noorden moest vormen. Met de groei van Almere werden achteraf aanpassingen bedacht, zelden optimaal.

Met het Gooi is er nog altijd geen directe verbinding: jarenlang moesten reizigers overstappen in Weesp. Uiteindelijk werd een extra boog aangelegd, waar de lijn uit Almere aansluit op de oude lijn Amsterdam – Gooi. Het moest zo goedkoop mogelijk, en de capaciteit op de oude lijn werd niet verhoogd. Het gevolg is een beperkte dienst, met te lange reistijden.

Hier wordt een nieuw rechtstreekse verbinding voorgesteld, via een tweede spoorbrug over het Gooimeer. Het is de bedoeling dat de lijn aansluit op viersporige tracé’s aan beide kanten – vier sporen door Almere, en vier sporen door het Gooi. De aansluitende viersporige tunnel door Bussum werd al eerder beschreven. Het voorstel veronderstelt ook een nieuw tracé voor de lijn uit Amsterdam, langs de A1, maar dat wordt hier niet beschreven.

Tracé vanaf Almere

Almere-Poort, het nieuwste stadsdeel van Almere, is nog in aanbouw. Station Almere Poort ligt in de verste uithoek van de wijk, dicht bij de Hollandse Brug. Het werd eind 2012 geopend, temidden van lege kavels: alleen aan de noordkant staan er woningen. De aanleg stagneert, maar uiteindelijk zal Almere-Poort 30 000 inwoners tellen.

Op het beeld is de korte afstand tot het Gooi duidelijk (noorden is links, het beeld is 90 graden gedraaid). Door de kale bouwterreinen is Almere-Poort ook goed herkenbaar. De verbindingen over de Hollandse Brug, A6 en spoorlijn, zijn duidelijk gericht op Amsterdam. Automobilisten en treinreizigers moeten omreizen, om het Gooi te bereiken.

Klik om te vergroten…

 
De spoorlijn door Almere is tweesporig, en uitbreiding is pas na 2020 gepland. Ook Station Almere Poort is gebouwd zonder duidelijke voorbereidingen voor extra sporen.

De nieuwe lijn naar het Gooi zou direct ten zuiden van dit station aftakken. Het moet klimmen om verderop de A6 te kruisen, en loopt bij voorkeur op viaduct. Om een ongelijkvloerse kruising te realiseren, moeten de sporen uit Amsterdam waarschijnlijk onder de nieuwe lijn duiken, dan weer naar het station klimmen. Dat betekent dat de onderdoorgang ten zuiden van het station (toekomstige Olympialaan), verlaagd moet worden. Het station krijgt ook een nieuwe perron in de richting Almere-Centrum.

Tweede spoorbrug

De nieuwe lijn kruist de Poortdreef en de A6 op een hoge viaduct – de A6 klimt hier naar de hoge brug over het Gooimeer. De lijn draait hier ook, om naast de A6 te lopen, bij het strandje aan de oostkant.

De lijn kruist het Gooimeer op een tweede spoorbrug, aan de zuidoostzijde van de Hollandse Brug. Aan de overkant kruist het tracé afrit 1 van de A6, en begint dan 90 graden te draaien, naar de A1. Het tracé kruist een vuilstort, dat deels afgegraven moet worden.

Klik om te vergroten…

 
De lijn kruist de weilanden tussen de vuilstort en de Naarder Trekvaart, en daalt eerst naar maaiveld en vervolgens naar een ondiepe tunnel. Al draaiend kruist het tracé de trekvaart en de A1, dat daaraan evenwijdig loopt. (Als er onvoldoende ruimte is om naar een tunnel te dalen, dan volgt een tweede viaduct).

De lijn loopt nu naast de snelweg A1, aan de zuidkant. Tussen km 17 en km 18, bij de witte toren, zou het aansluiten op de verschoven lijn uit Amsterdam. Ter hoogte van km 18, loopt de gebundelde lijn evenwijdig aan afrit 5, dat de oude Rijksweg volgt. (De A1 zelf buigt hier af, en passeert Narden aan de noordzijde).

De lijn loopt ongeveer evenwijdig aan de Rijksweg, langs de Naardense wijk Keverdijk. Bij de aanleg wordt ook de weg naar het zuiden verschoven, om kruisingen te beperken. De wijk krijgt een eigen station, ‘Naarden-Keverdijk’.

Door Naarden

Vanaf dit station, mogelijk zelf op maaiveld, loopt een viersporige ondiepe tunnel richting Station Naarden-Bussum. Dat betekent sloop in woonwijken – maar daar tegenover staan fors verbeterde verbindingen met zowel Amsterdam als Almere. De huidige spoorlijn op maaiveld, door de bebouwde kom van Naarden en Bussum, verdwijnt ook geheel.

Het tracé loopt door weilanden tot de Karnemelksloot, en doorsnijdt vervolgens de Margriethof en Irenehof. Die zijn gevormd door rijtjeshuizen in een vierkant. Met nog twee ‘hoven’, vormen ze de kleine nieuwbouwwijk Vierhoven. Ook al is het tracé zelf niet breed, een tunnel betekent in de praktijk de afbraak en herontwikkeling van de twee hoven.

Hier komt ook een nieuw Station Naarden, op een belangrijk kruispunt, op 800 m loopafstand van het de vestingstad. De ingang komt op de plek van het Newomij kantoorgebouw, dat ook gesloopt wordt. Hier zou de lijn overstap geven op een noord-zuid tramlijn van het voorgestelde regionaal tramnet in het Gooi.

Nieuwe spoorlijn door Naarden en Bussum, met tramnet in blauw: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie…

 
Het tracé doorsnijdt vervolgens de Rijksweg, de Graaf Willem de Oudelaan, en de Juliana van Stolberglaan, om uiteindelijk het bestaande tracé te bereiken. Dat is niet zo drastisch als het lijkt: op zich verdwijnen misschien tien woningen. (Het zijn wel dure woningen, maar geen erfgoed). Na de bouw worden de straten hersteld, en het dak van de tunnel beplant. De doorsnijding zal daarna nauwelijks te merken zijn.

Bij de plek van de overweg Zwarteweg / Comeniuslaan is het nieuwe tracé volledig aangesloten op het oude, dat hier ook vier sporen telt. De overweg zelf vervalt, want de aansluitende lijn zou ook in tunnel lopen.

Op het nieuwe tracé door Naarden en Bussum zijn er dan vier stations: ‘Naarden-Keverdijk’, ‘Naarden-Vesting’, ‘Bussum-Noord’ (huidige Naarden-Bussum), en Bussum-Zuid. Dat is een forse verbetering, vooral in de gemeente Naarden.

Regionale metro

De afstand tussen de stations Almere Poort en Naarden-Bussum wordt circa 8,5 km. Dat is bijna een halvering ten opzichte van de bestaande lijn (15 km). Zelfs met twee stations erbij, kan de reistijd bijna gehalveerd worden. Met de bouw van een viersporige lijn door het Gooi, worden verdere verbeteringen mogelijk. De afstand Almere Centrum – Hilversum komt op 21 km, en ook met zeven tussenstations is een reistijd van 20 minuten haalbaar.

Over de nieuwe lijn zouden treinen rijden van Almere-Oostvaarders tot Utrecht, via Hilversum. De lijn wordt feitelijk een stadsregionale metro, dat vooral door de bebouwde kom rijdt. Het is logisch om het te behandelen als een verlengde lijn van het Randstadspoor netwerk in Utrecht (of zijn opvolger), met een eindpunt op Utrecht Centraal. Bij ontoereikende capaciteit daar, kunnen treinen rijden van Oostvaarders tot bijvoorbeeld Hilversum Sportpark, met overstap op Randstadspoor richting Utrecht.

Tram Hilversum – Almere via brug of tunnel bij Huizen

Al vanaf de planfase, was er sprake van een rail-verbinding Almere – Hilversum, in de vorm van light-rail over de Stichtse Brug. Het is er nooit gekomen. De huidige plannen omvatten een “HOV-lijn” – maar dat is feitelijk een snelbus over de A27. Tegen de tijd dat die rijdt, bestaat Almere al 50 jaar, en hebben al 3 generaties ontdekt dat de auto sneller is.

Hier wordt een tramtracé voorgesteld, met een groot voordeel: het rijdt niet via de Stichtse Brug. Deze lijn loopt dus niet langs de weiden aan de kant van de A27, maar door de dorpskernen, en rechtstreeks naar Almere. Dat vereist een tramtunnel onder het Gooimeer (of een tram-brug), maar de voordelen zijn ook groot.

De tramlijn kan aansluiten op het eerder voorgestelde tramnet in Het Gooi: een A27-tracé kan dat niet. Een nieuwe oeververbinding kan ook aansluiten op de bestaande busbanen in Almere, die ooit bedacht zijn met het oog op toekomstige vertramming.

Ook met een tramtunnel loopt het tracé niet in een recht lijn, tussen Hilversum en Almere-Centrum – maar een A27-tracé is nog veel langer. De tram rijdt ook veel door de bebouwde kom, en dat beperkt de gemiddelde snelheid. Een snelle hoofdverbinding tussen Het Gooi en Almere wordt gevormd door een nieuwe spoorlijn Almere – Bussum. De hier voorgestelde tramlijn is daarop een aanvulling.

Tracé-opties tram Almere – Huizen

De kruising van het Gooimeer hangt samen met de lijnvoering in Almere. In elk geval zou de tram de bestaande busbaan gebruiken, vanaf Station Almere-Centrum. Een deel daarvan is ‘overkluisd’ – er is een winkelcentrum overheen gebouwd – maar dat belet de vertramming niet. Het kortste tracé (geel op de kaart) ligt ten oosten van het Weerwater. Het gebruikt de busbaan door de Filmwijk, en loopt vervolgens naast de Waterlandseweg en het huidige fietspad Stevenspad, naar Stamerbos. Een tunnel (of brug) kan rechtdoor naar de haven van Huizen, een logische plek met voldoende ruimte.

Een tracé door Almere-Haven zou ten westen van het Weerwater lopen, en wordt daardoor langer – nog langer als het over de westelijke busbaan loopt (door De Gouwen en De Wierden, dus). Vanaf de oostelijke busbaan, door De Marken en De Grienden (groen tracé), kan de tramlijn aftakken bij Kolkgriend. Het volgt dan het Meentpad, langs de noordkant van Overgooi, naar Stamerbos.

Klik om te vergroten…

Deze varianten zijn de combineren: vanuit Huizen kan de tram rijden naar zowel Filmwijk als Almere-Haven. Een langere diagonale tunnel, van Huizen-Haven naar Almere-Haven, lijkt weinig voordelen te hebben, tegenover deze combinatie-variant. Alle drie varianten lopen langs Overgooi, maar bediening van deze ‘miljonairswijk’ is niet echt de bedoeling van de tramlijn.

Tracé in Huizen en tunnel

De eerder voorgestelde tramlijn Bussum – Huizen – Blaricum loopt langs de westkant van de oude dorpskern in Huizen. Het kan wel op een lijn naar Almere aangesloten worden, maar dat gaat makkelijker vanaf de tramlijn Hilversum – Huizen. Vanaf zijn voorgestelde eindpunt, bij het huidige busstation, kan deze doorgetrokken worden naar de haven, over de straten Zuiderzee en Bestevaer. De tram zou via de Havenstraat rijden naar het parkeerterrein bij Restaurant Kalkovens, en daalt rustig in tunnel, naast het westelijke havenhoofd (oranje lijn op de kaart). Eventueel kan het eerst de haventoegang kruisen, en naast het oostelijke havenhoofd verder dalen (in rood).

Onder het ondiepe Gooimeer komt een afgezonken tunnel: het losse zand (van de Gooise stuwwal) laat een geboorde tunnel niet toe. Er is blijkbaar wel zand weggebaggerd hier, en de tunnel moet misschien 20 m diep liggen. Aan de noordkant is de kruising van de dijk wel een probleem. Normaal voorkomt een toerit boven de dijkkruin, dat een tunnel een sifon vormt tussen twee polders. Huizen ligt echter op de stuwwal, boven NAP. Een afsluitbare kering net achter de dijk in de Flevoplder, is misschien voldoende. Als een tunnel echt niet kan, dan is een brug hier ook inpasbaar, vooral omdat een tram een helling van 8% aankan.

Lijnvoering

De oeververbinding zelf wordt circa 2200 m lang. Het lijkt logisch dat een lijn uit Hilversum doorgetrokken wordt naar Almere-Haven. Deze lijn wordt dan circa 19 km lang – qua lengte een streektram, maar qua uitvoering een stadstram. Een tramlijn vanaf Almere-Centrum, via het kortere Filmwijk-tracé, zou in Huizen eindigen. Deze zou 11-12 km lang worden. Eventueel zou deze naar Bussum kunnen rijden: via Bestevaer / Karel Doormanlaan, en verder over het tracé van de eerder voorgestelde tramlijn Huizen – Bussum.

Herzien: IJmeerlijn

Herzien met commentaar op recente voorstellen: IJmeerlijn.

Zuidelijke HSL-bypass van Almere

Een hogesnelheidslijn (HSL) door Zuidelijk Flevoland, aan de zuidkant van Almere, kan het tracé Amsterdam – Zwolle flink verkorten. De historische routes (weg en spoor) maken een omweg over Amersfoort, om de toenmalige Zuiderzee te vermijden. De eerder voorgestelde Flevo-IJssel HSL naar Zwolle is bedoeld om die route te verkorten. Het voorstel hier is een alternatief voor de Flevo-IJssel HSL.

De ‘Zuid-Flevo HSL’ zou bij Harderwijk aansluiten op de voorgestelde HSL Utrecht – Zwolle, dat de bestaande spoorlijn volgt. Op deze blog is ook eerder een regionale spoorlijn Almere – Harderwijk voorgesteld, en de twee lijnen zouden een tracé delen, ten oosten van Almere. De regionale spoorlijn was nadrukkelijk niet bedoeld als HSL, omdat het een omweg maakt door Almere-Centrum en Almere-Hout. Omgekeerd is de HSL niet bedoeld om Almere te bedienen, en krijgt nadrukkelijk geen station: daarom heet het ook een bypass van Almere. (Als de treinen moeten stoppen, dan kan dat net zo goed in Almere Centrum, en is geen bypass nodig).

Klik om te vergroten: twee lijnen met verschillende functies, door Almere vanaf de Hollandse Brug, beiden richting Harderwijk…

Een nieuwe lijn naar Harderwijk via Zuid-Flevoland is geen origineel voorstel. In de loop der jaren zijn vele voorstellen gedaan, voor verkorting van de route naar het noorden. Uiteindelijk is er gekozen voor de Hanzelijn, een halfslachtig compromis dat ook een omweg maakt, via Lelystad. De Zuiderzeelijn, dat wel een rechtstreekse verbinding met het noorden zou vormen, werd te duur bevonden.

Her voorstel hier veronderstelt, dat de spoorlijn Flevoland bereikt via de Hollandse Brug, of een nieuw brug ernaast. Het is dus niet afhankelijk van een nieuwe brug of tunnel over het IJmeer, een project dat ook jaren ‘in onderzoek’ is. De lijn tot aan de Hollandse Brug moet wel viersporig worden, maar dat is al gepland.

Bij de Hollandse Brug loopt de huidige spoorlijn naast de snelweg A6. Meteen na de brug, buigt deze lijn af naar Almere-Poort. De nieuwe HSL zou verder gaan naast de snelweg – eerst aan de noordzijde. Het tracé verlaat de snelweg, ter hoogte van afrit 4.

De nieuwe lijn zou vervolgens draaien naar het oude tracé van de Waterlandseweg, Deze weg werd naar het oosten verschoven, om aan te sluiten op afrit 5. Een deel is nog in gebruik als toegangsweg, een deel is een kale strook in het aangeplante bos. Het HSL-tracé zou met een ruime bocht om afrit 4, hierop aansluiten. Het kruist daarbij ook de snelweg. Eventueel kan het tracé iets verder naar het oosten (blauwe stippellijn), omwille van een ruime bocht.

Klik om te vergroten:

De HSL komt zodoende naast de Waterlandse Tocht te liggen, langs de rand van Almere Haven. Voorbij de Meentweg sluit het tracé aan, op die van de huidige Waterlandseweg (N 305). Het tracé is hier bijna kaarsrecht, tussen de weg en de Waterlandse Tocht, en vanaf km 3 ook naast de Hoge Vaart.

Er zijn weinige kruisende wegen, het grootste probleem is afrit 36 van de A27, waar een tunnel nodig is. Ten oosten van de afrit ligt een bocht in de weg, dat niet geschikt is voor een HSL-tracé. De oplossing is om zowel de Hoge Vaart en de N 305 iets te verschuiven, om de bocht te verruimen.

Hier sluit de HSL aan, op het eerder voorgestelde tracé van de regionale lijn Almere – Harderwijk. (Deze lijn zou vanaf Almere-Centrum door het geplande stadsdeel Almere Hout lopen). De functies van de twee lijnen zijn niet te verenigen: de HSL zou hier mogelijk voor 300 km/h gebouwd worden. De lijn moet van hier tot Harderwijk viersporig worden: zo niet, dan is het geen HSL.

Klik om te vergroten…

In elk geval blijft het tracé aan de zuidkant van de N305, naast open velden, met slechts één kruisende weg, de N301. Na deze kruising zou de lijn afbuigen richting Zeewolde, dor de bossen. (De beschermde gebieden worden hierbij gespaard). In Zeewolde heeft de regionale lijn een station naast centrum. De HSL hoeft dat niet, maar vanwege een brede groenstrook is dit het beste tracé door Zeewolde. Een viersporige ondiepe tunnel maakt enige sloop in het centrum onvermijdelijk.

Na Zeewolde, kruisen beide lijnen de Wolderwijd, richting Harderwijk. Dat vereist een lange tunnel: 6-7 km lang, waarvan 4 km onder water. De regionale lijn moet naar Station Harderwijk, daarom staat zijn tracé min of meer vast.

De HSL zou aansluiten op de voorgestelde HSL Utrecht – Zwolle. Na Harderwijk delen ze een tracé, naast de bestaande spoorlijn. De HSL vanaf Utrecht zou bij voorkeur langs de A28 lopen, al vanaf Nijkerk. Dat geeft de mogelijkheid om de aansluiting van alle drie lijnen te combineren, met een tunnel door de woonwijk Stadsweiden naar het station.

Klik om te vergroten…

De bouw van een viersporige tunnel met aansluiting is wel ingrijpend voor de wijk, maar beperkt de overlast elders. Het huidige Station Harderwijk verandert onherkenbaar: het krijgt een ondergronds perron voor de richting Almere, een bovengronds perron voor de richting Putten / Nijkerk / Amersfoort, en doorgaande sporen voor de snelle treinen.

Als de Utrecht – Zwolle HSL echter een randweg-tracé volgt om Harderwijk heen, of de kortere ‘Ermelo-bypass’ gebruikt, dan komt de aansluiting aan de zuidrand van Harderwijk, naast de randweg.

In Harderwijk, of aan de rand daarvan, eindigt de ‘Zuid-Flevoland HSL’. Het deelt daarna het tracé van de Utrecht – Zwolle HSL, dat naast de oude Centraalspoorweg Utrecht – Zwolle komt te liggen.

De route Amsterdam – Zwolle zou 16 km korter worden. De besparing vindt plaats tussen Weesp en Harderwijk (circa 43 km tegen bestaande 59,4 km), want de overige stukken blijven bijna gelijk. Een nieuw tracé Amsterdam – Almere, zal dat niet veel verder kunnen verkorten (wel de capaciteit vergroten). De totale afstand Amsterdam – Zwolle komt dan op 95 km. De reistijd zal afhangen van de lijnsnelheid in de Flevopolder, maar 30 minuten lijkt wel mogelijk.