Bus Amersfoort: ringlijn

Een ringbuslijn kan de radiale lijnen van het voorgestelde Amersfoortse tramnet verbinden. Hier wordt een route voorgesteld, op circa 1500-2500 m van het Hof (marktplein), het middelpunt van de oude stad. Vergelijk de voorgestelde ringlijn Alkmaar met een vergelijkbare functie, en op vergelijkbare schaal. De Amersfoortse ringlijn passeert ook twee stations: Schothorst en een nieuw station Birkhoven.

Ringlijn Amersfoort: stations in rood, kruisende tramlijnen (delen) in zwart, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie…

 
De route loopt grotendeels door naoorlogse woonwijken, over de bredere ontsluitingswegen, en langs de winkelcentra. Niet veel nieuwe infrastructuur is vereist: een bustunnel en nieuwe ondergang bij Station Schothorst, en mogelijk een nieuwe busbaan aan de westkant. Een deel van de straten is al in gebruik bij de Amersfoortse stadslijnen: elders zal vooral herprofilering nodig zijn, en het weghalen van parkeervakken.

Een ringlijn heeft bij voorkeur een begin en eindpunt,: als de bussen urenlang een cirkelvormig route rijden, dan stapelen de vertragingen zich op. In dit geval lijkt het nieuwe station Birkhoven een geschikt beginpunt, op het westpunt van de bebouwde kom. Na de bouw van een nieuwe spoorlijn langs Soest zouden regionale trein vanuit zowel Utrecht als Hilversum hier stoppen. De ringbuslijn heeft dan ook een functie voor reizigers in die richtingen.

Omdat de bussen hier stoppen en keren, is het niet nodig dat ze de spoorlijn kruisen. De lijn kan eventueel twee eindhaltes hebben, aan weerskanten van het nieuwe station Birkhoven. (Ze kunnen desnoods een nieuwe onderdoorgang gebruiken, in de Soesterweg).

Vanaf dit station, tegen de klok in, rijdt de bus eerst richting Bergkwartier. Dat kan via de Soesterweg en de westelijke randweg (Wuytierslaan). Deze weg lijkt echter overbelast, en een nieuwe busbaan kan de route verkorten. Die zou de westrand van het uitgestrekte NS-terrein volgen, en de spoorlijn naar Utrecht kruisen, iets ten oosten van de huidige overweg. Met een nieuwe busbrug, sluit de busbaan aan op de Daam Fockemalaan.

 
De gemeente overweegt overigens een nieuw station hier, maar dat is volledig afhankelijk van nieuwbouw op het kazerne-terrein ernaast. Met de voorgestelde lijn via Soest zouden hier ook geen stoptreinen rijden, alleen Intercity’s. Het maakt niets uit voor de ringlijn – die kan indien nodig een station bedienen, ook vanaf een nieuwe busbaan.

Vanaf de Fockemalaan rijdt de bus door rustige woonwijken, omhoog naar het Meander-ziekenhuis (Lichtenberg). De kortste route is via de Dillenburglaan: als die te smal is, kan de bus via de Emmalaan omrijden. Bij het ziekenhuis is er overstap op de voorgestelde tramlijn Zeist – Amersfoort en een stadstramlijn, die zijn tracé deelt.

Vanaf de rotonde bij het ziekenhuis daalt de lijn weer. Bij het wijkwinkelcentrum, kruist het een tramlijn over de Leusderweg. Daarna kruist de tram de oude spoorlijn naar Kesteren: zijn tracé wordt gebruikt door de voorgestelde hogesnelheidslijn Amersfoort – Wageningen – Nijmegen, dat hier in tunnel zou lopen.

Na de Gasthuislaan passeert de bus weer een ziekenhuis: hier is overstap op een tramlijn naar Leusden. De lijn rijdt door de naoorlogse wijken Randenbroek en Schuilenburg, langs de winkels van het Euterpeplein, en over de Operaweg.

Bij de kruising met de Hogeweg is een onderdoorgang in aanbouw: de omgeving van de kruising wordt herontwikkeld als ‘stadsentree’. De bus rijdt verder door de wijk Liendert, over Wiekslag, langs rijtjeshuizen en galerijflats, met af en toe een klein winkelcentrum. Bij de Van Randwijcklaan is er weer overstap op een radiale tramlijn van/naar Soesterkwartier.

Via de Liendertseweg, bereikt de bus de spoorlijn naar Apeldoorn. Via een nieuwe bustunnel, iets ten westen van de huidige fietstunnel, rijdt het naar de Disketteweg en Station Schothorst. Daar moet de bus weer onder de sporen, ditmaal van de lijn naar Zwolle. Uitbouw tot vier sporen is al langer wenselijk hier, en is een vereiste voor de voorgestelde hogesnelheidslijn Utrecht – Zwolle. Bij de verbouwing is een brede onderdoorgang mogelijk: de spoorlijn ligt al iets verhoogd.

 
De lijn rijdt via de Burgerhartsingel en Holkerweg, naast een radiale tramlijn van/naar het Bergkwartier. Na het wijkwinkelcentrum Schothorst, draait het naar de Paladijnenweg.

De ringlijn kruist daar een tramlijn van/naar Hoogland. Aan het einde van de Paladijnenweg, rijdt de bus via een parkeerterrein achter een galerijflat, naar de Ringweg Koppel. De lijn kruist hier de Eem, naar het industrieterrein De Isselt. De ringlijn kan via de Amsterdamseweg, maar kan ook de bestaande busroute over de Nijverheidsweg en Heliumweg volgen. In dat geval zou het mogelijk een eigen bustunnel gebruiken, onder de oprit van de verkeersbrug.

De lijn kruist in elk geval de Amsterdamseweg, en eindigt bij het nieuwe Station Birkhoven, ditmaal aan de noordkant van de spoorlijn. Dit is ook het eindpunt van de radiale tramlijn door het Soesterkwartier.

De ringlijn wordt circa 11 km lang. Er zijn op sommige plekken alternatieve routes mogelijk, maar dat verandert niet zoveel aan de totale lengte. Samen met de radiale tramlijnen, kan het een groot deel van het Amersfoortse stadsvervoer voor zijn rekening nemen, maar aanvullende radiale buslijnen blijven noodzakelijk – zeker in de noordelijke Vinex-wijken.

Bijgewerkt: Hogesnelheidslijn Amersfoort – Wageningen – Nijmegen

Opnieuw bijgewerkt: Hogesnelheidslijn Amersfoort – Wageningen – Nijmegen. Door nieuwbouw zijn eerder voorgestelde tracé’s onhaalbaar.

Bus ringlijn Soest

Dit voorstel voor een ringlijn in Soest en Soestdijk, hangt samen met de voorgestelde nieuwe spoorlijn langs Soest, en zijn aansluiting op de lijn uit Utrecht en Den Dolder. Het kan echter los daarvan uitgevoerd worden.

Streekbus-lijnen zijn vaak een compromis tussen hoofdlijn een wijkontsluiting. Soms vervangt de hoofdlijn een vroegere streektram of lokaalspoorlijn. In en rond Soest, moet de bus de indeling van de spoorlijnen compenseren. De spoorlijn Hilversum – Amersfoort loopt namelijk buiten Soest om, en reizigers richting Hilversum moeten overstappen in Baarn. Alleen richting Utrecht volgt de reiziger een logische route.

Kaart Soest, onder CC 3.0 licentie door Jan-Willem van Aalst.

 

De twee buslijnen van/naar Amersfoort (70 en 74) rijden verschillende routes door Soest. Er is nog een lijn binnen Soest, twee richting Baarn, en één naar Soesterberg. Bij het busstation Soestdijk-Noord geven vijf lijnen overstap op elkaar, maar niet op de treinen. Over de oude hoofdweg rijdt echter geen doorgaande lijn.

Met de voorgesteld nieuw spoorlijnen, krijgen Soestdijk en Soest rechtstreekse hoogfrequente diensten, naar Hilversum, Utrecht en Amersfoort. Er komt een nieuwe lijn aan de oostrand van Soest met twee stations, en de lijn uit Utrecht wordt ‘afgebogen’ richting Amersfoort.

Spoorlijnen Soest: nieuwe tracés in wit…

De bus geeft dan vooral aansluiting op de treinen, en de lijnen kunnen worden aangepast. De huidige bushaltes kunnen vaak worden gehandhaafd.

Buslijn Baarn – Soest – Amersfoort

Vanaf Station Baarn zou een noord-zuid buslijn de huidige lijnen 74 en 70 door Soest vervangen. Met een busbaan over de Stationsstraat kan deze lijn eerst het centrum aandoen, en vervolgens verlaat het Baarn via de Bosstraat en Torenlaan. In Soest rijft het eerst naar het nieuwe station Soestdijk, achter de Stadhouderslaan.

Klik om te vergroten: nieuw station Soestdijk / Soest-Noord…

 
Vanaf dit station rijdt de bus via Nassauplantsoen, Albert Cuyplaan en Daalweg (gemeentehuis), naar de Nieuweweg. Het rijdt even om, via de Wegbreestraat, om de galerijflats van Smitsveen te bedienen, en dan terug naar de Nieuweweg. Station Soest-Zuid wordt mogelijk verplaatst na de oostrand van de bebouwing, maar de huidige plek heeft ook voordelen. In elk geval komt er een onderdoorgang hier: de spoorlijn ligt al hoger dan de omliggende straten. Via de Birkstraat rijdt de lijn verder richting Station Amersfoort.

Buslijn 74 door het bedrijfsterrein Isselt vervalt: een Amersfoortse stadslijn zou dat gedeelte overnemen. De route van buslijn 70 naar Hilversum, door de bossen van De Vuursche, vervalt.

Ook de route van buslijnen 70 en 72 langs Paleis Soestdijk vervalt. Er blijft wel een lijn tussen Station Baarn en Eemnes over de huidige route van lijn 73. Deze kan eventueel beginnen bij het nieuwe station Soestdijk / Soest Noord, en langs Paleis Soestdijk rijden, mocht het Paleis een publieksfunctie krijgen. (Het geplande Historisch Museum gaat niet door). De route van lijn 72 tussen Station Baarn en Bunschoten blijft ongewijzigd. Het beginpunt van lijn 71 naar Soesterberg verhuist met Station Soest Zuid naar de rand van Soest, maar blijft verder ongewijzigd.

Ringlijn binnen Soest

Deze lijn vervangt delen van de lijnen 21, 70 en 74 binnen Soest / Soestdijk. Vanaf het nieuwe station Soestdijk / Soest Noord, rijdt de bus eerst langs de hoofdstraat naar het verplaatste station Soest-Zuid (stations in blauw aangegeven). Na het winkelcentrum draait de lijn terug naar de westelijke nieuwbouwijken, langs de plek van het huidige station. Het rijdt door de wijk Overhees, over de huidige route van lijn 70, langs het winkelcentrum. Via de Laanstraat en Nieuwstraat bereikt het Soestdijk. Het huidige ‘busstation’ (enkele haltes) verdwijnt: de bus rijdt door, via de Grothestraat, naar zijn beginpunt.

Klik om te vergroten: ringlijn Soest, bewerkte versie van de kaart van Jan-Willem van Aalst.

Deze route loopt niet langs de bedrijventerreinen in de noordwest-hoek van Soest. Ook de zuidkant van Soest wordt niet bediend, maar de dichtheid daar is laag. Ter compensatie van het oostwaarts verschuiven van Soest-Zuid, is een station denkbaar aan de westrand van Soest, bij de Foekenlaan. De plek is vooral per fiets bereikbaar: er staan weinige huizen in de direct omgeving. Het is wel handig voor reizigers uit de westkant van Soest, richting Utrecht.

Met deze twee buslijnen zijn verder alle wijken van Soest goed aangesloten op een station. De ringlijn is circa 11 km lang, en ligt geheel binnen Soest. In vergelijking met de huidige lange streeklijnen, is de kans op vertragingen minder. Omdat de verschoven spoorlijnen hoogfrequente diensten krijgen, zou de frequentie op de beide buslijnen ook hoger liggen.

Hogesnelheidslijn Utrecht – Zwolle

Sinds 1864 vormt de 88-km Centraalspoorweg Utrecht – Amersfoort – Zwolle de hoofdverbinding tussen West-Nederland en Noord-Nederland. Met de dienstregeling 2013 is de Hanzelijn door de Flevopolders in gebruik genomen. Vanuit Amsterdam vervalt dan de omweg over Amersfoort, en ook vanuit Den Haag is de Hanzelijn een goede alternatief. De reizigersstromen zullen verschuiven, en nog meer met de hier eerder voorgestelde Flevo-HSL, of de bouw van de Zuiderzeelijn.

De Centraalspoorweg raakt echter niet in verval: vanuit Rotterdam, en natuurlijk ook vanuit Utrecht zelf, blijft het de hoofdverbinding naar het noorden. Met de bouw van de lang geplande spoorlijn Utrecht – Breda, wordt het ook onderdeel van een nieuwe diagonale route Breda – Zwolle, en mogelijk Antwerpen – Zwolle. Hier wordt voorgesteld, de spoorlijn in te richten als hogesnelheidslijn (HSL).

 
Het bestaande tracé wordt gesaneerd en uitgebouwd voor snelheden van 200 km/h, naar de maatstaven van de Duitse Ausbaustrecken. De lijn volgt de rand van de Veluwe, op zandgrond, en met vele rechte stukken is het al geschikt voor relatief hoge snelheden. Daarbij komt in elk geval een nieuwe bypass van Harderwijk: Intercity-treinen moeten daar afremmen, in de bocht bij het station. Een lange variant van deze bypass, en een bypass van Wezep, zouden de bestaande lijn deels aan het regionaal verkeer overlaten.

Deze HSL begint met de eerder voorgestelde nieuwe spoorlijn Amersfoort – Utrecht via De Uithof. Met deze verbinding verdwijnt de noodzaak tot ‘kop maken’ (keren) in Utrecht. Treinen vanuit Rotterdam en Gouda rijden door Utrecht Centraal, en gebruiken een tunnel naar De Uithof. Ze bereiken Amersfoort over een nieuwe spoorlijn langs de A28 en N237, en rijden verder richting Zwolle. Met een extra station in De Uithof, blijven de reistijden ongeveer hetzelfde.

Klik om te vergroten: nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort via Soesterberg…

De huidige lijn Utrecht – Amersfoort, via Bilthoven, komt beschikbaar voor Intercity- treinen uit Breda. De stoptreinen worden vervangen door een Randstadspoor-lijn via Soest-Zuid. In Amersfoort is er overstap op de overige regionale diensten, en op de voorgestelde HSL Amersfoort – Wageningen – Nijmegen.

Na Station Amersfoort wordt de spoorlijn viersporig, minimaal tot Nijkerk. Ook de aansluiting met de lijn naar Apeldoorn moet aangepast worden, om treinen naar richting en naar snelheid te scheiden. Rond de Vinex-wijk Vathorst zal uitbreiding niet makkelijk zijn. Er is tegen de spoorlijn aan gebouwd – mogelijk met opzet, om uitbreiding te verhinderen. Ook bij het nieuwe Station Amersfoort-Vathorst is geen rekening gehouden met viersporigheid. Sloop in de wijken Schothorst en Hooglanderveen lijkt onvermijdelijk: een alternatief tracé is er niet.

De bebouwing maakt het ook onmogelijk, dat een nieuw tracé naar de A28 afbuigt, tussen Vathorst en Nijkerk. Het tracé door Nijkerk staat dan ook vast: er is er geen alternatief voor de bestaande spoorlijn. Ondertunneling met vier sporen, lijkt de enige optie. Er is wel voldoende ruimte tussen Vathorst en Nijkerk, om het tracé aan te passen voor hoge snelheden.

Klik om te vergroten…

Na Nijkerk loopt de bestaande lijn langs Putten en door Ermelo. Vlak voor Station Harderwijk, draait het bijna 90 graden, in een krappe bocht. Over een bypass is al jaren gepraat, maar bij praten is het gebleven. Aan de oostkant van Harderwijk zijn er weinig problemen met het tracé, maar de ruimte tussen Harderwijk en Ermelo is bijna volgebouwd, en de aansluiting met de bestaande lijn is problematisch.

Om de bebouwing van Ermelo te vermijden, zou de langste bypass-variant aan de rand van Nijkerk beginnen, en de A28 volgen. Het beschermde landschap rond landgoed Oldenaller kan ontzien worden, door ook de N798 te volgen, en de lijn verdiept aan te leggen. Vanaf afrit 10 loopt het tracé naast de snelweg: hier valt niets te verpesten.

Klik om te vergroten…

Aan de rand van Harderwijk (km 49) draait de snelweg naar het noord-oosten. Dat doet de spoorlijn in Harderwijk ook, maar de bocht van de snelweg is heel ruim: dat is de voornaamste reden, dat de nieuwe HSL de A28 volgt. Om aan te sluiten op de bestaande spoorlijn richting Nunspeet, zijn er dan twee opties.

De HSL kan de A28 en de Ceintuurbaan volgen, om Harderwijk heen. Toen de snelweg gebouwd werd, lag het aan de rand van de bebouwing. Inmiddels staan er woonwijken en bungalowparken aan beide kanten, maar er is voldoende ruimte voor een spoorlijn.

Een tweede variant is minder bochtig en iets korter, maar moeilijker in de uitvoering. De HSL kan vanaf km 49 bijna rechtdoor naar Station Harderwijk, 2 km verderop. Daarvoor met het eerst de A28 kruisen, en dan in tunnel duiken. Na het station, op een recht stuk, komt het dan weer boven. De treinen stoppen niet in Harderwijk: als ze dat wel deden, dan is een HSL overbodig.

Deze variant vereist de sloop van een strook door de wijk Stadsweiden, en de aanleg van een ondiepe tunnel. Dat is problematisch, omdat de voorgestelde spoorlijn Almere – Zeewolde- Harderwijk eveneens een tunnel door de wijk vereist. Bovendien zou een eventuele HSL Amsterdam – Almere – Harderwijk, een alternatief voor de Flevo-IJssel HSL, naast deze regionale lijn lopen. Daarom moeten de lijnen zoveel mogelijk worden gecombineerd.

Klik om te vergroten…

Twee tunnels, of een viersporige tunnel met aansluitingen, zouden de zuidhelft van de wijk flink aantasten. Het is echter denkbaar dat deze hele wijk wordt afgebroken, als het peil van de randmeren wordt verhoogd.

Een bypass vanaf Nijkerk tot voorbij Harderwijk, wordt circa 19 km lang. Dat is nauwelijks korter dan de bestaande lijn, maar het tracé is veel beter. Naast deze lange variant, is ook een kortere bypass mogelijk. Deze zou van de bestaande lijn aftakken, circa 2 km ten noorden van Station Putten. Het zou de westrand van Ermelo passeren, en draait langzaam naar het noordoosten, langs de oostkant van de zorginstelling ‘s-Heeren Loo. Het tracé door de buurtschap Tonsel ligt evenwijdig aan de Kortlanglaan, in het verlengde van de A28.

Klik om te vergroten…

Tonsel is een rommelig gebied met intensieve landbouw, oude en nieuwe bedrijfsterreinen, campings en bungalowparken. Sloop is onvermijdelijk, maar hier gaat niets van waarde verloren. De HSL kruist hier ook de bestaande lijn Ermelo – Harderwijk, en de oude hoofdweg N303. Ten oosten van afrit 12, bereikt de HSL de A28, en loopt naast de snelweg tot aan de oostkant van Harderwijk. Daar sluit het aan op de spoorlijn richting Nunspeet.

Tussen Harderwijk en Wezep zijn er geen tracé-alternatieven: de HSL komt naast de bestaande lijn te liggen. Op enkele plaatsen moet deze iets verschoven worden, omwille van een ruimere bocht. In Nunspeet moeten misschien enkele gebouwen wijken, maar verder is er ruimte genoeg voor vier sporen. Ondertunneling in de dorpen is niet nodig, want het tracé ligt aan de rand van de bebouwing.

In Wezep is er wel een alternatief voor verbreding van het bestaande tracé. De HSL kan langs de A2: de bestaande lijn blijft in gebruik voor de overige treinen. Daarbij is een tweede station mogelijk, in Wezep-West, of in Hattemerbroek (bij de speeltuin).

Een snelweg-tracé langs de A28 (blauwe lijn op de kaart hieronder), in combinatie met een eigen IJsselbrug, lijkt de beste optie bij Wezep. Een extra brug zal nodig zijn, omdat ook de nieuwe spoorburg tweesporig is: de Hanzelijn krijgt geen eigen brug, of extra sporen. Een A28-tracé kan desnoods aansluiten op deze brug (oranje stippellijn), maar in dat geval heeft een A28-tracé weinig zin.

Klik om te vergroten: HSL langs A28 in blauw, mogelijke aansluiting op bestaand tracé in oranje…

Tussen Hattemerbroek en Zwolle buigt de bestaande lijn af naar het zuiden. De ‘derde spoorbrug’ kan verder naar het noorden liggen, maar dat vereist ook een nieuw tracé in Zwolle zelf – langs de Veeralle / Willemsvaart. Dit tracé is hier al eerder voorgesteld, als onderdeel van de Flevo-HSL naar Zwolle.

Vanaf Wezep zou de HSL dan naast de A28 blijven lopen, met een tunnel onder Knooppunt Hattemerbroek (A28 / A50). Het zou van de snelweg afbuigen, en aansluiten op de Flevo-HSL. Samen kruisen ze de IJssel naast de oude verkeersbrug uit 1930.

Aan de overkant, is het gebeid tussen de IJssel en Veerallee / Willemsvaart nog grotendeels onbebouwd. Het kantoor van waterbedrijf Vitens, op de Oude Veerweg, is wel een obstakel voor sommige tracé-varianten. Voor het laatste stuk gebruikt de HSL een tunnel onder de Veerallee / Willemsvaart: hier is een brede strook beschikbaar. Met de sloop van enkele panden, komt ook een strook vrij, richting station.

Klik om te vergroten: tracés van de nieuwe oeververbinding…

Kort voor de perrons komt er een ongelijkvloerse aansluiting, tussen HSL en bestaande spoorlijn. De HSL vereist ook een grondige verbouwing van Station Zwolle, maar dat is al langer wenselijk: het wordt hier niet verder beschreven.

De verschillende bypass-varianten zijn ongeveer even lang, als de lijnstukken die ze vervangen. Zodoende wordt de afstand Amersfoort – Zwolle niet veel verkort. De nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort via De Uithof wordt ongeveer 1500 m langer dan de bestaande lijn. Daardoor komt de totale afstand Utrecht – Zwolle op circa 89 km. Met de langste bypass-varianten, en daarmee veel nieuw spoor, zou de reistijd voor de 67 km tussen Amersfoort en Zwolle op 22 minuten uitkomen. Utrecht- Zwolle duurt dan circa 37 minuten, tegenover de huidige 52 minuten.