Hogesnelheidslijn Utrecht – Zwolle

Sinds 1864 vormt de 88-km Centraalspoorweg Utrecht – Amersfoort – Zwolle de hoofdverbinding tussen West-Nederland en Noord-Nederland. Met de dienstregeling 2013 is de Hanzelijn door de Flevopolders in gebruik genomen. Vanuit Amsterdam vervalt dan de omweg over Amersfoort, en ook vanuit Den Haag is de Hanzelijn een goede alternatief. De reizigersstromen zullen verschuiven, en nog meer met de hier eerder voorgestelde Flevo-HSL, of de bouw van de Zuiderzeelijn.

De Centraalspoorweg raakt echter niet in verval: vanuit Rotterdam, en natuurlijk ook vanuit Utrecht zelf, blijft het de hoofdverbinding naar het noorden. Met de bouw van de lang geplande spoorlijn Utrecht – Breda, wordt het ook onderdeel van een nieuwe diagonale route Breda – Zwolle, en mogelijk Antwerpen – Zwolle. Hier wordt voorgesteld, de spoorlijn in te richten als hogesnelheidslijn (HSL).

HSL Utrecht - Amersfoort - Zwolle

 
Het bestaande tracé wordt gesaneerd en uitgebouwd voor snelheden van 200 km/h, naar de maatstaven van de Duitse Ausbaustrecken. De lijn volgt de rand van de Veluwe, op zandgrond, en met vele rechte stukken is het al geschikt voor relatief hoge snelheden. Daarbij komt in elk geval een nieuwe bypass van Harderwijk: Intercity-treinen moeten daar afremmen, in de bocht bij het station. Een lange variant van deze bypass, en een bypass van Wezep, zouden de bestaande lijn deels aan het regionaal verkeer overlaten.

Deze HSL begint met de eerder voorgestelde nieuwe spoorlijn Amersfoort – Utrecht via De Uithof. Met deze verbinding verdwijnt de noodzaak tot ‘kop maken’ (keren) in Utrecht. Treinen vanuit Rotterdam en Gouda rijden door Utrecht Centraal, en gebruiken een tunnel naar De Uithof. Ze bereiken Amersfoort over een nieuwe spoorlijn langs de A28 en N237, en rijden verder richting Zwolle. Met een extra station in De Uithof, blijven de reistijden ongeveer hetzelfde.

Klik om te vergroten: nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort via Soesterberg…

Twee nieuwe lijnen via De Uithof

 
De huidige lijn Utrecht – Amersfoort, via Bilthoven, komt beschikbaar voor Intercity- treinen uit Breda. De stoptreinen worden vervangen door een Randstadspoor-lijn via Soest-Zuid. In Amersfoort is er overstap op de overige regionale diensten, en op de voorgestelde HSL Amersfoort – Wageningen – Nijmegen.

Na Station Amersfoort wordt de spoorlijn viersporig, minimaal tot Nijkerk. Ook de aansluiting met de lijn naar Apeldoorn moet aangepast worden, om treinen naar richting en naar snelheid te scheiden. Rond de Vinex-wijk Vathorst zal uitbreiding niet makkelijk zijn. Er is tegen de spoorlijn aan gebouwd – mogelijk met opzet, om uitbreiding te verhinderen. Ook bij het nieuwe Station Amersfoort-Vathorst is geen rekening gehouden met viersporigheid. Sloop in de wijken Schothorst en Hooglanderveen lijkt onvermijdelijk: een alternatief tracé is er niet.

De bebouwing maakt het ook onmogelijk, dat een nieuw tracé naar de A28 afbuigt, tussen Vathorst en Nijkerk. Het tracé door Nijkerk staat dan ook vast: er is er geen alternatief voor de bestaande spoorlijn. Ondertunneling met vier sporen, lijkt de enige optie. Er is wel voldoende ruimte tussen Vathorst en Nijkerk, om het tracé aan te passen voor hoge snelheden.

Klik om te vergroten…

Verschuiving en opwaardering tracé Vathorst - Nijkerk

Na Nijkerk loopt de bestaande lijn langs Putten en door Ermelo. Vlak voor Station Harderwijk, draait het bijna 90 graden, in een krappe bocht. Over een bypass is al jaren gepraat, maar bij praten is het gebleven. Aan de oostkant van Harderwijk zijn er weinig problemen met het tracé, maar de ruimte tussen Harderwijk en Ermelo is bijna volgebouwd, en de aansluiting met de bestaande lijn is problematisch.

Om de bebouwing van Ermelo te vermijden, zou de langste bypass-variant aan de rand van Nijkerk beginnen, en de A28 volgen. Het beschermde landschap rond landgoed Oldenaller kan ontzien worden, door ook de N798 te volgen, en de lijn verdiept aan te leggen. Vanaf afrit 10 loopt het tracé naast de snelweg: hier valt niets te verpesten.

Klik om te vergroten…

HSL Utrecht - Zwolle langs A28 naar Harderwijk

 
Aan de rand van Harderwijk (km 49) draait de snelweg naar het noord-oosten. Dat doet de spoorlijn in Harderwijk ook, maar de bocht van de snelweg is heel ruim: dat is de voornaamste reden, dat de nieuwe HSL de A28 volgt. Om aan te sluiten op de bestaande spoorlijn richting Nunspeet, zijn er dan twee opties.

De HSL kan de A28 en de Ceintuurbaan volgen, om Harderwijk heen. Toen de snelweg gebouwd werd, lag het aan de rand van de bebouwing. Inmiddels staan er woonwijken en bungalowparken aan beide kanten, maar er is voldoende ruimte voor een spoorlijn.

Een tweede variant is minder bochtig en iets korter, maar moeilijker in de uitvoering. De HSL kan vanaf km 49 bijna rechtdoor naar Station Harderwijk, 2 km verderop. Daarvoor met het eerst de A28 kruisen, en dan in tunnel duiken. Na het station, op een recht stuk, komt het dan weer boven. De treinen stoppen niet in Harderwijk: als ze dat wel deden, dan is een HSL overbodig.

Deze variant vereist de sloop van een strook door de wijk Stadsweiden, en de aanleg van een ondiepe tunnel. Dat is problematisch, omdat de voorgestelde spoorlijn Almere – Zeewolde- Harderwijk eveneens een tunnel door de wijk vereist. Bovendien zou een eventuele HSL Amsterdam – Almere – Harderwijk, een alternatief voor de Flevo-IJssel HSL, naast deze regionale lijn lopen. Daarom moeten de lijnen zoveel mogelijk worden gecombineerd.

Klik om te vergroten…

HSL Zwolle en regionale lijn in tunnel onder Wolderwijd naar Harderwijk

 
Twee tunnels, of een viersporige tunnel met aansluitingen, zouden de zuidhelft van de wijk flink aantasten. Het is echter denkbaar dat deze hele wijk wordt afgebroken, als het peil van de randmeren wordt verhoogd.

Een bypass vanaf Nijkerk tot voorbij Harderwijk, wordt circa 19 km lang. Dat is nauwelijks korter dan de bestaande lijn, maar het tracé is veel beter. Naast deze lange variant, is ook een kortere bypass mogelijk. Deze zou van de bestaande lijn aftakken, circa 2 km ten noorden van Station Putten. Het zou de westrand van Ermelo passeren, en draait langzaam naar het noordoosten, langs de oostkant van de zorginstelling ‘s-Heeren Loo. Het tracé door de buurtschap Tonsel ligt evenwijdig aan de Kortlanglaan, in het verlengde van de A28.

Klik om te vergroten…

Bypass Ermelo voor hogere snelheden tussen Amersfoort en Zwolle

 
Tonsel is een rommelig gebied met intensieve landbouw, oude en nieuwe bedrijfsterreinen, campings en bungalowparken. Sloop is onvermijdelijk, maar hier gaat niets van waarde verloren. De HSL kruist hier ook de bestaande lijn Ermelo – Harderwijk, en de oude hoofdweg N303. Ten oosten van afrit 12, bereikt de HSL de A28, en loopt naast de snelweg tot aan de oostkant van Harderwijk. Daar sluit het aan op de spoorlijn richting Nunspeet.

Tussen Harderwijk en Wezep zijn er geen tracé-alternatieven: de HSL komt naast de bestaande lijn te liggen. Op enkele plaatsen moet deze iets verschoven worden, omwille van een ruimere bocht. In Nunspeet moeten misschien enkele gebouwen wijken, maar verder is er ruimte genoeg voor vier sporen. Ondertunneling in de dorpen is niet nodig, want het tracé ligt aan de rand van de bebouwing.

In Wezep is er wel een alternatief voor verbreding van het bestaande tracé. De HSL kan langs de snelweg: de bestaande lijn blijft in gebruik voor de overige treinen. Daarbij is een tweede station mogelijk, in Wezep-West, of in Hattemerbroek (bij de speeltuin).

Een snelweg-tracé langs de A28 (blauwe lijn op de kaart hieronder), in combinatie met een eigen IJsselbrug, lijkt de beste optie bij Wezep. Een extra brug zal nodig zijn, want ook na de aanleg van de Hanzelijn zijn er slechts twee sporen beschikbaar. Een nieuwe tweesporige brug werd naast de oude tweesporige brug gebouwd, en de oude vervolgens gesloopt. Een A28-tracé kan desnoods aansluiten op deze brug (oranje stippellijn), maar in dat geval heeft een A28-tracé weinig zin.

Klik om te vergroten: HSL langs A28 in blauw, mogelijke aansluiting op bestaand tracé in oranje…

HSL tracé langs A28 om Wezep en met nieuwe IJsselbrug

 
De ‘derde spoorbrug’ kan ook verder naar het noorden liggen, in het verlengde van een A28-tracé. Dat vereist wel een nieuw tracé in Zwolle zelf – langs de Veeralle / Willemsvaart. Dit tracé is hier al eerder voorgesteld, als onderdeel van de Flevo-HSL naar Zwolle.

Vanaf Wezep zou de HSL dan naast de A28 blijven lopen, en duikt onder de afritten van Knooppunt Hattemerbroek (A28 / A50). Het zou vervolgens van de snelweg afbuigen, en aansluiten op de Flevo-HSL. Samen kruisen ze de IJssel naast de oude verkeersbrug uit 1930 – dus niet naast de ‘tweede’ spoorbrug.

Aan de overkant, is het gebied tussen de IJssel en Veerallee / Willemsvaart nog grotendeels onbebouwd. Het kantoor van waterbedrijf Vitens, op de Oude Veerweg, blokkeert wel het optimale tracé, en moet afgebroken worden. Voor het laatste stuk gebruikt de HSL een tunnel onder de Veerallee / Willemsvaart: hier is een brede strook beschikbaar. Met de sloop van enkele panden, komt ook een strook vrij, richting station.

Nieuwe toegang tot Zwolle, Flevo-HSL in paars, HSL uit Utrecht in rood: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

derde-ijsselbrug-zwolle

 
Kort voor de perrons komt er een ongelijkvloerse aansluiting, tussen HSL en bestaande spoorlijn. De komst van een HSL vereist een verdere verbouwing van het onlangs uitgebreide Station Zwolle, maar dat wordt hier niet beschreven.

De verschillende bypass-varianten zijn ongeveer even lang, als de lijnstukken die ze vervangen. Zodoende wordt de afstand Amersfoort – Zwolle niet veel verkort. De nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort via De Uithof wordt ongeveer 1500 m langer dan de bestaande lijn. Daardoor komt de totale afstand Utrecht – Zwolle op circa 89 km. Met de langste bypass-varianten, en daarmee veel nieuw spoor, zou de reistijd voor de 67 km tussen Amersfoort en Zwolle op 22 minuten uitkomen. Utrecht- Zwolle duurt dan circa 37 minuten, tegenover de huidige 52 minuten.

Hogesnelheidslijn Utrecht – Zwolle

2 thoughts on “Hogesnelheidslijn Utrecht – Zwolle

  1. Ik zit nu een dikke 2,5 uur in de boemel van den haag naar leeuwarden. met de auto is het een kleine 2 uur. Dus ging wat googlen of dit niet sneller kan. Zodoende kwam ik bij uw plan wat ik van harte ondersteun!
    Maar in deze tijd van zuinigheid zie ik het niet snel gebeuren. Ik ken in het buitenland treinen die met kleine aanpassingen 200 km over bestaand spoor kunnen gaan. Dat zou voor mijn traject al een flinke reduxtie opleveren. en als de zes tussenstops nu eens twee werden -soort expressetrein- moet het volgens mij in 1,5uur af te leggen zijn! kijk dan ligt friesland weer in de bewoonde wereld!

    1. infrastruct says:

      Op de huidige lijn Utrecht – Zwolle- Leeuwarden kan niet met 200 km/h gereden worden, ook niet met nieuwe treinen. Ter vergelijking: de lijn Amsterdam Arena – Utrecht is inmiddels wel geschikt voor 200 km/h, maar dat vereiste een volledige ombouw van de lijn. Om te beginnen moeten alle overwegen vervangen worden, boven 160 km/h. De stroomsterkte moet nog opgevoerd worden, tot dan rijden de treinen maximaal 160 tussen Amsterdam Arena en Utrecht. De lijn Utrecht – Zwolle is niet de slechtste, en daar is nog enige tijdswinst te halen, maar in het algemeen geldt: zonder nieuwe infrastructuur, geen grote tijdwinst op de InterCity-lijnen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s