Metro Utrecht: update

De gemeente Utrecht ziet de auto als voornaamste verkeersdrager, en het vervoersbeleid is daarop gebaseerd. Utrecht kiest licht OV boven zwaar OV, omdat slechts een minderheid het OV zal gebruiken. Bus op straat heeft de voorkeur boven busbaan, busbaan boven tram, en tram boven metro – terwijl de stad en stadsregio wel groot genoeg zijn voor een metro.

Tekenend is dat het een halve eeuw duurde, voordat Utrecht bereid was een tram naar De Uithof toe te staan. Het is niet louter de schuld van de gemeente, want het Rijk heeft Utrecht uitgebouwd tot een knooppunt van snelwegen, deels met tien rijstroken. Het is dan geen wonder, dat inwoners, studenten en forensen voor de auto kiezen.

 
Hier werd eerder een lichte metro voor Utrecht voorgesteld, met een volwaardige metro-net als doel. Door bouwactiviteiten zijn de tracé’s steeds problematischer geworden, deels vanwege het beleid van de gemeente. Hier wordt ingegaan op de huidige plannen, en mogelijke aanpassingen om Utrecht alsnog een volwaardig OV-netwerk te geven.

De gemeente streeft naar oost-west buslijnen, deels op vrije baan, en een tramlijn naar De Uithof dat de binnenstad vermijdt. De bestaande sneltram-lijn naar Nieuwegein blijft ongeveer zoals het is. Verder is het vooral de stadsregio-metro Randstadspoor dat uitgebreid wordt, al duurt dat tot 2020 of later.

Gemeentelijke planning: kaart onder CC 3.0 licentie van Thug_n_g

1280px-Buskaartutrechthov

 
Meer wordt er niet gepland, en daarom zijn de zwakke punten duidelijk. Er is geen ‘noord-zuid lijn’ langs station en binnenstad. De sneltram uit Nieuwegein wordt gekoppeld aan de nieuwe tram naar De Uithof, wat betekent dat het een U-bocht maakt bij Centraal Station. De hier voorgestelde lichte metro voorzag een stamlijn door Centraal Station, met aftakkingen naar De Uithof, Nieuwegein, Zuilen en Overvecht.

Klik om te vergroten: de eerder voorgestelde stamlijn en noordelijke aftakkingen…

cs-bleekstraat     opaal

metro-zuilen     lijn-overvecht

 
Met de verbouwing van Utrecht Centraal lijkt een metro-achtige tracé aan de westzijde van de sporen niet meer haalbaar. Er komt ook geen sneltram-tracé aan de oostzijde: de tram uit De Uithof loopt hier op straat (Moreelsepark). Daarmee zijn de noordelijke aftakkingen ook niet uitvoerbaar, zelfs niet als sneltram, en ook in Leidsche Rijn worden de hier voorgestelde metro-tracé’s geleidelijk volgebouwd.

In de huidige plannen is er maar één hoogwaardige ‘noord-zuid’ verbinding: Randstadspoor richting Breukelen. De spoorlijn loopt echter door bedrijfsterreinen, gescheiden van de woonwijken door het Amsterdam-Rijnkanaal en de A2. Dat beperkt ook de aansluitende buslijnen, zelfs als er een station Lage Weide wordt toegevoegd. Met slechts één station binnen Utrecht (Zuilen), kan de lijn niet als stadsspoor dienen.

Ook vanuit de richting Overvecht levert Randstadspoor geen ‘noord-zuid’ verbinding op, want de treinen eindigen op Centraal Station. Reizigers van bijvoorbeeld Overvecht naar Vaartsche Rijn moeten al overstappen in Centraal, en ook op deze lijn is er slechts één station binnen Utrecht. Een toegevoegde Station Noordse Park is denkbaar tussen Centraal en Overvecht, maar staat niet in de officiële planning.

Naar de campus-zone De Uithof komt een tramlijn, maar geen ‘zware’ verbinding. Zoals gezegd is het de bedoeling dat de 50 000 gebruikers vooral de auto gebruiken: De Uithof ligt tussen de A27 en A28, pal naast Knooppunt Rijnsweerd, met een eigen afrit aan de A28. De officiële tramlijn en de hier voorgestelde metro hebben een vergelijkbaar tracé, maar een metro zou veel meer capaciteit hebben, en is ook met meer haltes sneller.

Voorgestelde metro…

galgenwaard     plato-uithof

 
Deze metrolijn werd niet eens als hoofdverbinding voorzien. Hier werd namelijk ook voorgesteld om een spoorlijn naar De Uithof aan te leggen, met nieuwe verbindingen aan de oostzijde naar zowel Amersfoort als Driebergen-Zeist. Omdat de verbouwing van de aansluiting Lunetten ook dit voorstel bemoeilijk, wed hier ook een alternatief voorgesteld, met een nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort achter De Uithof.

Klik om te vergroten: oud voorstel in zwart, later voorstel in blauw…

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

 
Het is wel mogelijk om vanaf dit tracé een aftakking naar De Uithof aan te leggen, geheel in tunnel. De Uithof kan worden bediend door een Randstadspoor-lijn vanuit bijvoorbeeld Vleuten, dat ook station Vaartsche Rijn aandoet. Dat zou echter de functie van de tramlijn dupliceren. Beter lijkt een inter-regionale dienst vanuit bijvoorbeeld Amsterdam of Leiden, dat na Utrecht Centraal doorrijdt tot De Uithof. Dat is vooral nuttig voor reizigers van buiten Utrecht, of vanuit Leidsche Rijn.

De tramlijn in aanbouw is vooral ontworpen als pendel tussen het nieuwe station Vaartsche Rijn en De Uithof. Het bedient ook een P+R voorziening bij Stadion Galgenwaard. Studenten in Utrecht wonen traditioneel ten oosten van de binnenstad, en die wijken worden niet bediend door de nieuwe tram.

 
Het ontwerp voorziet niet in aftakkingen ten zuiden van Vaartsche Rijn, naar bijvoorbeeld Tolsteeg, Hoograven of Lunetten. Dat is ook moeilijk, omdat de tram aan de oostzijde van de sporenbundel loopt. De hier voorgesteld metro (aan de westzijde) voorzag in een lijn naar Tolsteeg en Hoograven, dat ook het tracé van de sneltram Nieuwegein grotendeels zou overnemen.

Metro Tolsteeg en Nieuwegein…

tolsteeg     nieuwegein

 
De huidige plannen voorzien geen verzwaring van de lijn naar Nieuwgein en IJsselstein, wederom omdat forensen ‘toch de auto gebruiken’. (Een nieuwe spoorlijn in die richting werd met de zuidoostelijke uitbreiding van Utrecht onmogelijk). Nieuwgein en IJsselstein hebben wel voldoende inwoners om een zware verbinding te rechtvaardigen: 95 000, vergelijken met Houten (48 000) dat wel een Randstadspoor-verbinding krijgt.

De officiële plannen voorzien ook niet in hoogwaardige tangent-lijnen, terwijl de tangent-verbindingen juist in deze regio belangrijk zijn. Ook hier blijkt dat regio- en stadsbestuur de vervoerstromen aan de auto overlaten.

Zonder metro

Zonder metro is een volwaardig net voor de stad en de regio te bereiken, door verzwaring van de geplande Randstadspoor, een spoorverbinding naar De Uithof en Amersfoort, extra stations, en vooral de aanleg van een tramnet in aansluiting op de stations.

Hier werd eerder een Utrechtse tramnet voorgesteld, met lijnen tot in de stadsregio. De lijnen zijn deels bedacht op de voorgestelde metro, maar dat is geen voorwaarde voor een tramnet. Wel zijn op enkele plekken stedenbouwkundige aanpassingen nodig. Uiteraard voorzien de gemeentelijke plannen geen extra tramlijnen – hooguit de vertramming (in een verre toekomst) van de busbanen in Leidsche Rijn. Zo heeft het nieuwe station Vaartsche Rijn wel een perron voor de tram naar De Uithof, maar is niet bedacht op stadstramlijnen onder het station door.

De hier voorgestelde radiale lijnen vanuit de binnenstad geven beperkt overstap op de trein, en zijn zelfstandig te rechtvaardigen. Zo zou de tram naar Zuilen langs het voorgestelde Station Noordse Park lopen, en de tram naar Overvecht eindigt bij het station daar. In het centrum kan de tramlijn in aanleg naast de sporen van Utrecht Centraal (op de huidige busbaan) de voorgestelde tramlijn langs de Catharijnesingel waarschijnlijk als stamlijn vervangen.

De voorgestelde tangent-tramlijnen zouden vooral gericht zijn op overstap, bijvoorbeeld een oostelijke tangentlijn van Station Overvecht tot Station Lunetten. (Deze zou ook een deel van het Uithof-tracé gebruiken). Een ringlijn Utrecht-West rijdt eveneens van Station Overvecht tot Station Lunetten, en samen vervangen ze de huidige buslijn 10. Een tramlijn langs de singels rijdt van Station Overvecht tot Station Vaartsche Rijn, en mogelijk verder naar Tolsteeg en Hoograven. Na vertramming van de zuidelijk busbaan in Leidsche Rijn, zou de tram vanuit Vleuten via De Meern naar Vaartsche Rijn rijden, en mogelijk verder, bijvoorbeeld over de Rubenslaan naar Galgenwaard. Een volwaardig net, in een stad zo groot als Utrecht, bestaat niet alleen uit radiale lijnen.

Verlengingen van de stedelijke tramlijnen, bijvoorbeeld naar Zeist kan een deel van de regionale buslijnen vervangen. Nadeel is dat zulke lange lijnen waarschijnlijk overbelast raken. De voorgestelde tweede spoorlijn Utrecht – Amersfoort kan mogelijk deze tramlijn ontlasten, met een station aan de Utrechtseweg, aan de noordrand van Zeist.

Overstap aan de rand van Zeist: spoor rood, tram blauw, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

tram-Utrechtseweg

 
Met een station op De Uithof, kan de Uithof-tramlijn ook naar De Bilt en Bilthoven verlengd worden, zonder overbelast te raken.

Ook zonder metro is een forse uitbreiding van de infrastructuur dus nodig, om een aaneengesloten hoogwaardig net te bereiken. Zwakke punten zijn echter niet te vermijden, bijvoorbeeld in Zuilen en Maarssen, en in Nieuwgein.

Metro Utrecht: update

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s