Station Rijnsweerd / update Station De Uithof

Er komt mogelijk een nieuwe spoorlijn aan de oostkant van Utrecht, langs de A27. Overheid (gemeente/provincie/rijk) en betrokkenen zijn in overleg over de lijn en een nieuw station bij Rijnsweerd, om de uitgebreide campus De Uithof en de aangrenzende kantoren te bedienen. Hier zijn eerder voorstellen gedaan voor nieuwe lijnen in dit gebied, en deze worden nu vergeleken met de nieuwe plannen.

De Uithof

De ontwikkeling van De Uithof, aan de oostrand van Utrecht, werd in gang gezet door de toenmalige Rijksuniversiteit Utrecht. Tot aan de jaren zestig, zaten de Nederlandse universiteiten in oude panden in de binnenstad. Het groeiend aantal studenten maakte uitbreiding noodzakelijk, en de Rijksuniversiteit Utrecht is verhuisd naar een campus in de weilanden. Een aansluiting per trein of metro werd destijds overbodig geacht.

Dat werd een planologische ramp, want inmiddels reizen 50 000 studenten en 20 000 werknemers naar het gebied. De laatste jaren wordt ook de ruimte tussen Utrecht en De Uithof volgebouwd: daar komt het nieuwe Station Rijnsweerd. Zoals vaak elders het geval, wordt de aanleg van infrastructuur door vastgoedbelangen aangedreven.

Twee opgaven voor de infrastructuur

Lang voordat de universiteit naar De Uithof verhuisde, was een spoorlijn ten oosten van Utrecht gepland. De bedoeling was niet om het gebied te ontsluiten, maar om een eind te maken aan het ‘kop maken’ (omkeren) in Utrecht. Bij Utrecht komen namelijk zes spoorlijnen samen: vier aan de noordkant, en twee aan de zuidkant. Dat is niet in balans. Treinen uit Amersfoort naderen Utrecht aan de noordzijde, maar vertrekken in dezelfde richting om Gouda, Den Haag en Rotterdam te bereiken. Met een nieuwe lijn vanuit Amersfoort  kunnen treinen Utrecht bereiken vanaf het zuiden, en doorrijden richting Gouda. Het tracé werd nooit vastgesteld, maar moet in elk geval door De Vlasakkers bij Amersfoort, jarenlang een militair oefenterrein.

De voorstellen die hier eerder zijn gedaan, waren bedoeld om een Vlasakkers-tracé te combineren met een station op De Uithof. Een lijn door Rijnsweerd kan dat in principe ook. Voor de beoordeling is echter belangrijk, dat er nog een oplossing bestaat, namelijk de aanleg van een spoorlijn Utrecht – Breda. In dat geval kan de lijnvoering door Utrecht worden teruggebracht tot drie hoofdlijnen, bijvoorbeeld Amsterdam – Maastricht, Zwolle – Breda, en Den Haag – Enschede. Er wordt dan vaker overgestapt, maar de frequenties kunnen fors omhoog.

Het eerste voorstel

Hier werd eerst voorgesteld, om een lijn door De Uithof richting Amersfoort te bouwen. Het voorstel omvatte zelfs nog een nieuwe lijn naar Zeist, maar dat lijkt te veel gevraagd. De voorgestelde lijn zou ter hoogte van de Utrechtse ringweg (Waterlinieweg) aftakken van de bestande sporenbundel. Het zou direct in tunnel duiken, en eerst de Kromme Rijn volgen. Al voor de snelweg zou het tracé draaien, om oost-west door De Uithof te lopen, onder de toekomstige trambaan. Op de kaart is de aftakking naar Zeist in groen aangegeven.

Klik om te vergroten…

Twee nieuwe lijnen via De Uithof

De bouw van ongelijkvloerse aansluitingen bij de Waterlinieweg, en toenemende bebouwing aan de oostkant van Utrecht, maken dit tracé problematisch. Daarom werd later een vereenvoudigde versie voorgesteld. Deze vermijdt alle bebouwing op en rond De Uithof, en is louter bestemd voor treinen Utrecht – Amersfoort, eventueel met een station aan de noordkant van Zeist. Omdat het tracé verder naar het oosten ligt, is de aftakking ook geen probleem. Op de kaart is de aanpassing in blauw aangeven, het eerder voorgestelde tracé in zwart.

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

Om de universiteit toch te kunnen bedienen, werd vervolgens een ondergrondse tak naar De Uithof voorgesteld. Deze zou in tunnel aftakken van de nieuwe lijn richting Amersfoort, en draait vervolgens in een halve cirkel, naar een kopstation bij het Academisch Ziekenhuis.

rhijnauwen-tracé

Deze voorstellen combineren een tweede verbinding tussen Utrecht en Amersfoort, met een station op De Uithof. Een lijn via De Vlasakkers vereist circa 17 km nieuwe infrastructuur. Een lijn langs Rijnsweerd, zoals nu in discussie, is veel korter.

Rijnsweerd-lijn 2016

Wat houden de nieuwste plannen in? Er is alleen een tracé-schets beschikbaar, verder geen details, maar meerdere tunnels lijken onvermijdelijk. De nieuwe lijn zou aftakken van de sporenbundel, tussen Vaartsche Rijn en de Waterlinieweg. Het draait dan naar het noord-oosten, totdat het de A27 bereikt. Omdat de lijn niet direct richting De Uithof loopt, is het tracé makkelijker in te passen: hier liggen vooral sportvelden.

Ter hoogte van de Kromme Rijn, zou de lijn de A27 bereiken, en loopt dan enkele kilometers naast de snelweg. Het nieuwe ‘Station Rijnsweerd’ ligt aan de Weg tot de Wetenschap. De spoorlijn loopt verder naast de A27, ongeveer tot aan de Biltse Rading. Daar draait het naar het noord-oosten, en sluit aan op de bestaande lijn naar Amersfoort, bij Groenekan.

Schets van de lijn, uit Gebiedsverkenning Utrecht Oost ...

station-rijnsweerd

Dit tracé wordt circa 8 km lang, de helft van het hier voorgestelde Vlaskakkers-tracé. Het vormt, net als het Vlasakkers-tracé, een tweede verbinding Amersfoort – Utrecht, en maakt keren ook overbodig. Er dreigt wel een capaciteitsprobleem, als de lijn tussen Amersfoort en Groenekan tweesporig blijft.

In vergelijking met de hier gedane voorstellen, is er wel een groot nadeel. Station Rijnsweerd komt namelijk niet op De Uithof zelf. De loopafstanden tot de universiteitsgebouwen zijn groot, tot 1700 m. Daarom zullen vele reizigers toch moeten overstappen, op bus of tram. Als je toch 8 km nieuwe spoorlijn aanlegt in een stedelijk gebied, lijk het beter om de beste plek te kiezen voor eventuele stations. Dat is hier niet het geval. De overheid denkt vanuit een vastgoed-perspectief, verblind door het beeld van Rijnsweerd als ‘zichtlocatie’ aan de snelweg.

Mogelijk 2e spoorlijn door Utrecht?

Hier werd nog een voorstel gedaan voor een spoorlijn in dit gebied: een oostelijke bypass van Utrecht langs de A27. De lijn was bedacht voor het goederen-vervoer, en ook als omleidingsroute: het tracé is niet geschikt voor hoge snelheden. Het voorstel hier omvatte geen stations, omdat de A27 een randligging heeft.

Als je echter een A27 bypass-lijn combineert met de plannen voor een Station Rijnsweerd, dan ontstaat de mogelijkheid van een tweede lijn door Utrecht. Het kan worden aangesloten op de lijnen richting Hilversum, Amersfoort, Den Bosch, en mogelijk Arnhem, en vanuit twee kanten op Utrecht Centraal. Alleen de lijn uit Amsterdam kan niet makkelijk op een dergelijke A27 bypass worden aangesloten.

Een project van deze omvang zou de historische functie van de oude Maliebaan-lijn dupliceren. Ooit had Utrecht twee noord-zuid spoorlijnen, en twee hoofdstations. Met een grote investering is deze toestand te herstellen, met Station Rijnsweerd als tweede hoofdstation. Mogelijk denken gemeente en Provincie in die richting, vooral door de kans om een ‘tweede centrumzone’ aan de A27 te ontwikkelen. Afgezien van de vastgoedbelangen, is dit echter een onzinnige plek voor een ‘Tweede Utrecht Centraal’. Het is en blijft een randzone, ten opzichte van de stad als geheel.

Advertisements
Station Rijnsweerd / update Station De Uithof

Sluiting A1 door Het Gooi

De snelweg A1 door Het Gooi, en de aansluitende A27, kunnen gedeeltelijk vervangen worden door verbeterde wegen in de regio zelf, door meer gebruik van de wegen in Flevoland, en vooral door verbeterde spoorlijnen. Het gaat vooral om de voorgestelde uitbouw tot vier sporen Amsterdam – Amersfoort, de hoofdlijn door het Gooi.

amsterdam-amersfoort

 
Deze opwaardering omvat een nieuwe spoorlijn langs de A1 naar Naarden, aansluitend op een viersporige tunnel door Bussum en een spoortunnel door Hilversum-Noord. Tussen Baarn en Amersfoort, wordt de huidige lijn aangevuld met een nieuwe spoorlijn langs de rand van Soest.

Snelwegen en spoorlijnen

De snelwegen vanuit Amsterdam naar het oosten volgen de spoorlijnen, die een eeuw eerder weren aangelegd. De A1 naar Amersfoort loopt evenwijdig aan de spoorlijn naar Amersfoort, maar buiten de bebouwde kom. Vanaf Amersfoort loopt de A1 verder naast de spoorlijn naar Apeldoorn en Deventer. De A28 loopt naast de spoorlijn naar Zwolle. De snelwegen repliceren daarmee de omweg over Amersfoort, dat nodig was om de Zuiderzee en de laaggelegen Eempolders te vermijden. Via de latere Flevopolders lopen ook zowel snelweg als spoorlijn (Hanzelijn), een alternatief voor de route via Harderwijk. Ook de snelweg A2 Amsterdam – Utrecht en de A28 Utrecht – Amersfoort volgen spoorlijnen.

In principe loopt naast elke snelweg tussen Amsterdam en IJssel, ook een spoorlijn – met uitzondering van de A27 Hilversum – Almere. De voorgestelde spoorlijn Almere – Naarden – Bussum is voor die verbinding wel een alternatief, het tracé is zelfs korter.

Overige relevante voorstellen

Hier zijn ook voorstellen gedaan voor de opwaardering van de spoorlijnen voorbij Amersfoort. De viersporige lijn Amsterdam – Amersfoort zou aansluiten op een hogesnelheidslijn Amersfoort – Wageningen – Nijmegen, overigens een opvolger van een voormalige spoorlijn via Rhenen.

Hogesnelheidslijn van Amersfoort naar Nijmegen via Wageningen.

 
In de richting Zwolle wordt de bestaande lijn uitgebouwd tot een hogesnelheidslijn Utrecht – Zwolle. Met de voorgestelde verbetering van de Valleilijn Amersfoort – Ede, wordt de lijn Amersfoort – Hoevelaken ook viersporig.

Nieuw lijnen door de Flevopolder

De lijn Amsterdam – Amersfoort is sinds de aanleg onderdeel van de hoofdroute naar het Noorden. Pas vanaf 2012 is een lang-geplande tweede verbinding door de Flevopolders in gebruik genomen, de Hanzelijn. Deze is nog onvolledig, omdat het bij Zwolle eindigt. Pas met de aanleg van de Zuiderzeelijn is er een volwaardige verbinding over het nieuwe land.

Hier zijn ook voorstellen gedaan voor een geheel nieuwe Flevo-HSL naar Zwolle en Groningen. Die zou ook de hoofdverbinding met Twente vormen, met de aanleg van een HSL Zwolle – Twente. Als alternatief voor de Flevo-HSL werd een zuidelijke HSL-bypass van Almere voorgesteld, met een ‘Zuid-Flevo HSL’ naar Harderwijk, mogelijk naast een regionale spoorlijn Almere – Harderwijk.

HSL Amsterdam - Zwolle via Almere en Harderwijk

 
Deze spoorlijnen zouden een veel kortere reistijd bieden, tussen Amsterdam en Zwolle, tussen Amsterdam en de noordelijke provincies, tussen Amsterdam en Twente, en tussen Amsterdam en de noordrand van de Veluwe. Dat zijn vervoerstromen die nog grotendeels via Amersfoort lopen, per spoor of over de weg. Daarom bieden ook zulke projecten een alternatief voor de A1 door het Gooi en Eenland, ook al worden ze daar niet aangelegd.

Voor een deel van het vervoer tussen de regio Amsterdam en het Gooi is de spoorlijn naar Utrecht ook een alternatief. Ook voor bijvoorbeeld reizen vanuit Amsterdam-Zuidoost naar Deventer, kan overstap in Utrecht handiger zijn, dan overstappen in Duivendrecht op de trein via Amersfoort.

De rol van de snelwegen binnen Gooi en Eemland

De A1 volgt grotendeels bestaande wegen, en is de hoofdverbinding tussen sommige dorpen onderling. De A27 ten noorden van Hilversum, daarentegen, volgt een geheel nieuw tracé naar een geheel nieuwe brug, en fungeert minder als lokale verbinding. Ook zijn kruising met de A1 ligt in open veld.

De A1 vormt de wegverbinding Diemen – Muiden: de oude Rijksweg is verdwenen, wel zijn er rijstroken voor het langzame verkeer. Een geplande brug bij Muiden herstelt een hoofdweg langs het dorp: tot die tijd vormt de A1 de enige brug over de Vecht, voor alles groter dan een bestelwagen. Tussen Muiden, Muiderberg en Naarden is de oude Rijksweg nog in gebruik, en die loopt als doorgaande weg langs de rand van Bussum.

Vanaf afrit 7 heeft de A1 het tracé van de Rijksweg overgenomen. Verkeer vanaf het centrum van Bussum naar Crailo, Blaricum en Laren wordt min of meer gedwongen om de snelweg te gebruiken. Verkeer vanaf Huizen, Blaricum en Laren naar Hilversum-Zuid en Utrecht rijdt het snelst via Knooppunt Eemnes, maar de oude route via de Hilversumse ring is nog bruikbaar. Vanuit Eemnes zelf richting Utrecht, zijn de snelwegen de kortste route.

Vanuit Laren en Eemnes naar Baarn is de oude dijkweg nog beschikbaar, met buslijn 73. Vanuit Baarn naar Amersfoort-Noord, is de A1 feitelijk de enige weg, afgezien van omrijden via Bunschoten. De oude weg door Soest kan niet veel verkeer verwerken, en de nieuwere N221 loopt achter Soest.

Voor het wegverkeer tussen Huizen en Nijkerk zijn de snelwegen de snelste optie. Er werd hier nooit een kustweg aangelegd: alle wegen liepen via de Eem-kruising in Amersfoort. Pas met de bouw van een brug bij Eembrugge, ontstond een oost-west verbinding Baarn – Bunschoten – Nijkerk, dat voor de snelweg nog steeds een alternatief vormt.

Tussen Amsterdam en Nijkerk / Harderwijk, kan het wegverkeer via de Flevopolders, met name over de N305, N301 en N302.

Spoorlijn als alternatief binnen Gooi en Eemland

De spoorlijn werd via Weesp aangelegd, en vermijdt Muiden, Muiderberg en Naarden. Met de bouw van de voorgestelde lijn langs de A1, zou ook de lijn vanuit Weesp verschoven worden. Daarmee krijgt Naarden twee eigen stations, en een spoorverbinding met zowel Amsterdam als Bussum. De dorpen Muiden en Muiderberg blijven op de bus aangewezen, dat geen snelweg vereist.

weesp-bussum

 
Voor de ‘dwarsverbindingen’ in het Gooi, bijvoorbeeld Bussum – Huizen en Hilversum – Laren, is de spoorlijn niet geschikt. Het voorgestelde streektram Gooi kan die functie wel vervullen, met lijnen Hilversum – Huizen, Bussum – Huizen, Bussum – Laren – Eemnes, en een noord-zuid tramlijn Naarden – Bussum – Hilversum. De lijn Bussum – Laren – Eemnes zou kort naast de snelweg lopen, tussen de afritten 7 en 8. Het begint bij Station Bussum-Zuid, en biedt wel een alternatief voor het wegverkeer tussen Amsterdam en Laren / Eemnes.

Tramlijn Bussum - Eemnes van station tot A1.

 
De tramlijn Hilversum – Huizen is een goed alternatief voor de A27 tussen Huizen een Hilversum, ook omdat het op de spoorlijn richting Utrecht aansluit.

Tussen Baarn en Amersfoort, zou de voorgestelde spoorlijn langs Soestdijk en Soest een hoogfrequent verbinding bieden, ook tussen de dorpskernen onderling. Amersfoort krijgt ook een station aan de westrand (Soesterkwartier), dat aansluit op een ringlijn door de naoorlogse wijken.

Nieuwe spoorlijnen bij Soest met nieuwe stations.

 
Deze nieuwe lijn biedt (zoals aangegeven) geen alternatief voor reizigers tussen Baarn en het noorden van Amersfoort: de automobilist is er veel sneller. De trein-verbinding tussen Baarn en Nijkerk kan wel verbetered worden, om met de A1 te concurreren. Het duurt tegenwoordig 50 minuten, omdat de treinen niet op elkaar aansluiten in Amersfoort: de echte reistijd is 20 minuten.

Sluiting A1 en vervangende wegen

Het principe van de sluiting is dat reizigers de trein gebruiken voor de lange afstand (naar Twente of het Noorden), en waar het kan, ook voor de korte afstand. Ook het inter-regionale goederenvervoer zou niet meer over de weg. Daarmee vervalt de hoofdfunctie van de snelwegen, en kan gekeken worden naar vervangende routes binnen de regio.

Vanaf Knooppunt Muiderberg, waar de A6 richting Flevoland afbuigt, wordt de A1 teruggebracht tot een weg met 3 of 4 rijstroken. Hiermee wordt de oude Rijksweg hersteld. Bij Naarden werd de snelweg werd door de weilanden ten noorden van de vesting aangelegd. Dit gedeelte kan verdwijnen: de nog bestaande Rijksweg aan de zuidkant van de vesting wordt aangepast. Door een historisch boerderij te verplaatsen, is er ruimte voor een extra rijstrook, maar ook voor een tunnel. Met twee rijstroken in tunnel voor het doorgaand verkeer, en twee daarboven voor lokaal verkeer, is er voldoende capaciteit. De tunnel zou eindigen bij de aansluiting met de Amersfoortsestraat. Vanaf de Brediusweg wordt de snelweg teruggebracht tot een weg met 3 of 4 rijstroken. De snelweg tussen afrit 5 en afrit 7 verdwijnt geheel.

Naarden: A1 ten noorden, Rijksweg ten zuiden van de vesting, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie

876px-Naarden-Bussum-topografie

 
Bij afrit 8 (Crailo) sluit de herstelde Rijksweg aan op de Naarderstraat naar Laren. De A1 tussen afrit 8 en afrit 9 is door een villawijk aangelegd, wat niet meer denkbaar is. Het heeft een beperkte lokale functie als bypass van het centrum van Laren, maar kan in principe verdwijnen.

De A1 tussen afrit 9 en Knooppunt Eemnes is vooral voor doorgaand verkeer, en kan ook verdwijnen. Het volgt hier de oude Rijksweg, dat voor de Tweede Wereldoorlog dwars over de heide werd aangelegd: er is geen historisch weg op dit tracé. Zonder bebouwing is er ook geen noodzaak voor een aansluiting.

Knooppunt Eemnes: A1 en A27, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie

KP-Eemnes

 
Daarmee kan ook de A1 tussen Knooppunt Eemnes en Knooppunt Hoevelaken verdwijnen. Behalve de verbinding Baarn – Amersfoort-Noord, heeft het geen lokale functie, ook niet binnen Amersfoort.

De A27 tussen afrit 35 (rondweg Huizen) en afrit 33 (Hilversum-Zuid) kan ook in zijn huidige vorm verdwijnen. Met het wegvallen van Knooppunt Eemnes wordt zijn rol sterk verminderd. Tussen de afritten 35 en 34 is een lokale verbindingsweg voldoende, dat bij de bestaande weg Laren – Eemnes eindigt.

De A27 heeft ook een functie als oostelijke bypass van Hilversum (en Laren). Ter vervanging daarvan kan de ring Hilversum verbeterd worden. Ooit werd een weg aan de rand van Hilversum gepland, en een deel kan alsnog aangelegd worden: tussen de Naarderweg en de Larenseweg, en tussen de Philipsweg en de Soestdijker Straatweg, langs het ziekenhuis.

Randweg Hilversum: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie

oostrand-hilversum

 
Daarmee kan het noord-zuid verkeer Bussum – Hilversum – Utrecht, en ook Bussum – Hilversum – Baarn, het centrum van Hilversum vermijden.

De A27 ten zuiden van Hilversum heeft een logische route, en is goed aangesloten op de Hilversumse Ring. Daarom is sluiting niet direct aan de orde, en het ligt ook buiten het gebied dat hier besproken wordt.

Niet alle mogelijke routes over de snelwegen, kunnen hier worden genoemd. Wel is duidelijk, dat in de meeste gevallen een alternatief over oudere wegen bestaat. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat alle verkeer over de huidige A1 door de dorpen rijdt. Het is de bedoeling dat de verkeersstromen teruggebracht worden tot de omvang van 1950, toen de onderliggende wegennet wel voldoende was. De mensen en goederen die nu over de A1 rijden, zouden vooral gebruik maken van de sterk verbeterde spoorlijnen door de regio, en sterk verbeterd aansluitend openbaar vervoer.

Sluiting A1 door Het Gooi