Nieuwe spoorlijn langs A1 naar Naarden

Er is al langer sprake van een spoorlijn langs de snelweg A1 buiten Amsterdam, in elk geval tot aan Muiderberg. De bedoeling is vooral om station en aansluitingen bij Weesp te vermijden, en de capaciteit Amsterdam – Almere te verhogen. De nieuwe lijn zou aansluiten op de bestaande lijn, ongeveer een kilometer voor de Hollandse Brug naar Flevoland. Concrete plannen zijn er niet, maar zo’n lijn is duidelijk bedoeld voor doorgaande treinen.

Hier wordt voorgesteld een lijn langs de A1 door te trekken naar Bussum, en zodoende de route door Weesp aan de stoptreinen over te laten. Dat hangt nauw samen met de voorgestelde aanleg van een nieuwe spoorlijn door Naarden en Bussum, evenwijdig aan de oude Rijksweg. In eerste instantie werd deze voorgesteld als nieuwe verbinding Gooi – Almere, met een tweede spoorbrug naast de bestaande Hollandse Brug.

Almere – Bussum lijn…

Tweede spoorbrug Hollandse brug.

 
Die lijn is zo bedacht dat het kan aansluiten op een lijn langs de A1. Het nieuw tracé langs de wijk Keverdijk zou vervolgens aansluiten op een viersporige tunnel door Bussum, en verderop een viersporige lijn tot aan Hilversum, met een nieuwe spoortunnel Hilversum-Noord. Zodoende ontstaat een viersporig tracé, van Naarden-Keverdijk tot Hilversum.

Daarmee is het mogelijk om een lijn langs de A1 voor Intercity-treinen te combineren, met verplaatsing van de lijn Weesp – Bussum. Tussen Knooppunt Muiderberg en Bussum zijn er dan vier sporen beschikbaar, deels op maaiveld naast de snelweg. De huidige spoorlijn door het natuurgebied Naardermeer wordt opgeheven. De nieuwe lijn Weesp – Bussum is circa 1400 m langer, maar daartegenover staan twee nieuw stations in Naarden, en een volledige scheiding van de Intercity-treinen.

De combinatie zou zo eruit zien. Vanaf de Diem loopt een nieuwe tweesporige lijn langs de A1. Na 9 km, net voor Knooppunt Muiderberg, is er een aansluiting op de bestaande lijn naar Almere. Net na Knooppunt Muiderberg, wordt de bestaande lijn uit Weesp op de A1 lijn aangesloten. De lijn gaat verder met vier sporen, naast de snelweg, en vervolgens de oude Rijksweg. Na 14 km sluit de lijn aan op het bestand tracé door Bussum, maar dan in tunnel.

A1-spoorlijn

 
Deze plannen maken deel uit van de voorgestelde ombouw van de spoorlijn Amsterdam – Amersfoort tot viersporige route, dat aansluit op een hogesnelheidslijn Amersfoort – Wageningen – Nijmegen.

De lijn langs de A1 is dus ook bedoeld voor snelle treinen, maar gezien de beperkingen van het tracé naast overige infrastructuur, zijn echt hoge snelheden niet haalbaar. Over het middengedeelte lijkt 200 km/h wel haalbaar.

Tracé naast A1

De nieuwe lijn volgt de snelweg AI, dat momenteel grondig wordt verbouwd. Daarom is het tracé relatief ingewikkeld, ook vanwege kruisende infrastructuur. Langs de AI vanaf de Diem zijn de volgende werken in uitvoering:

  • aansluiting nieuwe brug naar IJburg, net na de Diem
  • nieuwe brug en aansluiting A9
  • verplaatsing A1 naar het zuiden bij Muiden, en bouw van Vecht-Aquaduct als vervanging voor bestaande Vechtbrug
  • verbouwing Knooppunt Muiderberg (A6 naar Flevoland)

Bij de Diem ligt ook de bestaande aansluiting van de spoorlijn uit Amsterdam, en de spoorlijn uit Schiphol en Duivendrecht. In principe moeten beide lijnen aansluiten op de nieuw A1-lijn, wat het nog ingewikkelder maakt. (De lijn door Watergraafsmeer en Diemen moet ook extra sporen krijgen, maar dat wordt hier niet verder besproken).

Na de Diem komen daarom waarschijnlijk twee verbindingen naar het nieuw tracé, één vanuit de richting Diemen, en één vanuit de richting Duivendrecht. Die moeten vervolgens weer op elkaar aansluiten, en dat moet gecombineerd worden met een nieuwe viaduct over de A9.

Vervolgens kruist de lijn het Amsterdam-Rijnkanaal. Dat gebeurt met een spoorbrug, in de ruimte tussen de bestaande snelwegbrug, en de nieuwe verbindingsbrug A9-A1. De spoorlijn moet nu de nieuwe verbinding zelf kruisen – officieel wordt het deel van de A9. Dat kan alleen op viaduct, dat ook nog over de nieuwe flyovers moet. De spoorlijn volgt daarna de verschoven A1 aan de zuidkant. Het tracé is gebogen, en daarom zal de snelheid niet echt hoog kunnen zijn, maar het is geen scherpe bocht.

diemen-muiden

 
Bij de tankstations (Hackelaar / Hondswijk) eindigt het verschoven gedeelte van de A1. De spoorlijn loopt dan weer aan de zuidkant van de bestaande A1, dat hier wel extra rijstroken krijgt. Kort daarna moet de lijn naar Almere aftakken. De bestaande lijn vanuit Weesp kruist de A1 onder een flauwe hoek, wat de aansluiting vergemakkelijkt. Mogelijk zou deze lijn over de 3 km tot aan de Hollandse Brug vier sporen krijgen, en dat geldt ook voor de brug zelf. Dat wordt hier niet verder besproken.

De lijn richting Bussum loopt, vanaf de buurtschap Hakkelaarsbrug, simpelweg naast de A1. Het moet de opritten van Knooppunt Muiderberg passeren, maar dat kan in een verdiepte bak. Verder zijn er geen kruisende wegen tot aan afrit 5, waar de spoorlijn afbuigt richting Bussum.

Tunnel onder de polder

Er is een alternatief voor een tracé pal naast de A1, namelijk een geboorde tunnel onder de Bloemendaler Polder. Deze zou pas aftakken van de bestaande lijn bij de A9, wat makkelijker uit te voeren is. Het tracé buigt dan iets af, en kruist het Amsterdam-Rijnkanaal op een nieuwe spoorbrug, iets gedraaid ten opzichte van de bestaande spoorbrug. Het duikt dan in geboorde tunnel onder de polder, tussen de verschoven A1 en de geplande woonwijk in. Het kruist de Vecht, nog steeds in tunnel, en komt weer boven bij het naderen van Knooppunt Muiderberg.

De aftakking van de lijn naar Almere vindt plaats in tunnel, circa 500 m ten oosten van de Vecht. Mogelijk kan dit tracé met twee tunnels uitgevoerd worden: de lijn komt hier aan de oppervlakte, de lijn naar Almere takt af, en de lijn duikt weer in tunnel onder de bestaande spoorlijn naar Almere. In elk geval loopt de tunnel door, iets ten zuiden van de molen en langs de rand van het Naardermeer. Het tracé sluit aan op de A1 bij km 16, waar de tunnel eindigt, en bij km 17 buigt de nieuwe lijn weer af richting Bussum.

bloemendaler-tracé

 
De tunnel zou voor snelle treinen uitgevoerd worden, met steile hellingen. Het veronderstelt in feite de vervanging van de huidige Intercity-lijnen door Weesp, door nieuwe diensten over hogesnelheidslijnen. Zie daarvoor het overzicht van HSL-corridors.

Verlegging lijn Weesp – Bussum

De verplaatsing van de bestaande lijn door het Naardermeer is in verhouding eenvoudiger. Bij de bestaande ongelijkvloerse kruising in de Keverdijksche Polder, draait de lijn naar Almere weg van de lijn naar Bussum. De ongelijkvloerse kruising wordt gehandhaafd, maar de lijn naar Bussum krijgt een nieuwe tracé naast de lijn naar Almere. Bij het naderen van de A1, draait deze vervolgens om de snelweg te volgen, terwijl de lijn naar Almere de snelweg kruist. Het tracé loopt dan naast de A1, en sluit aan op die van de nieuwe lijn uit Diemen. Dat gebeurt bij Knooppunt Muiderberg, of iets verderop bij km 16, afhankelijk van het tracé vanaf Diemen.

weesp-bussum

In elk geval vanaf afrit 5, lopen de twee nieuwe tracé’s samen, als viersporige lijn richting Station Naarden-Bussum. Omdat er twee nieuwe stations in Naarden zelf worden aangelegd, zou deze voortaan ‘Station Bussum-Noord’ heten.

Een nieuwe tracé naast de A1 van Diemen naar Bussum wordt dus 14 km lang: de geboorde-tunnel variant is iets korter, circa 13 km. Het tracé van het verlegde deel van de Naardermeerlijn wordt in beide gevallen 9 km lang, maar daarvan wordt 4-5 km gedeeld met de nieuwe lijn uit Diemen.

Nieuwe spoorlijn langs A1 naar Naarden

Busringlijn Naarden – Bussum

Naarden en Bussum (samen 50 000 inwoners) worden bediend door kronkelende streekbus-lijnen, die twee stations aandoen. Na de bouw van het voorgestelde regionaal tramnet in het Gooi, en vooral na de aanleg van een nieuwe spoorlijn Almere – Naarden – Bussum, zou het busnet een andere structuur krijgen.

Daarbij is een ringlijn denkbaar, ook al is de bebouwde kom niet groot. Na de aanleg van een regionaal tramnet, zouden drie radiale buslijnen over blijven: de 110 naar Weesp via Muiderberg; de 105 naar Hilversumse Meent en Kortenhoef; en de 109, maar dan naar Blaricum in plaats van Laren. De overige buslijnen worden door de tram vervangen. De ringlijn is niet zozeer bedoeld voor overstap met de radiale lijnen, als aanvullende verbinding met de stations. Met vier stations op een ondertunnelde spoorlijn, krijgen Naarden en Bussum feitelijk een regionale metro – richting Amsterdam, Almere, en Hilversum / Utrecht.

Nieuwe spoorlijn door Naarden en Bussum, met tramnet in blauw: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

Regionale metro en tram in Naarden / Bussum.

 
De nieuwe buslijn zou beginnen bij station Bussum-Zuid, aan de westzijde. Via de Struikheiweg rijdt de bus naar het zwembad / sportcentrum, en daar over het parkeerterrein. Het bereikt de Bredelaan via een kort stuk busbaan – de enige nieuwe infrastructuur. De route volgt de westelijk ‘ringweg’ – Groot Hertoginnelaan en Van Der Lindenlaan. (Dit is geen echte ringweg, maar een iets bredere straat door de villawijk Het Spieghel). Enkele haltes worden gedeeld met lijn 105.

De bestaande overweg in de Van Der Lindenlaan verdwijnt na de ondertunneling. Op het nieuwe tracé, iets verderop, is er een nieuw station ‘Naarden-Vesting’. Daar is ook overstap op de noord-zuid tramlijn.

Route ringlijn…

Busringlijn in Naarden en Bussum

 
De lijn rijdt verder door Naarden-Vesting, deels over de route van lijn 110, en vervolgens naar de Amersfoortsestraatweg. Bij de Brediusweg is er overstap op de tram naar Huizen.

Via afrit 7 van de A1 rijdt de bus naar de Huizerweg, en dan over de route van lijn 109 naar de Ceintuurbaan. Daar is er overstap op de tramlijn Bussum – Laren – Eemnes. De bus rijdt verder via de Zwaluwlaan en Koekoeklaan, door de wijk Oostereng, en dan verder naast de tramlijn op de Ceintuurbaan. Zodoende bereikt het weer Station Bussum-Zuid.

Aan de oostzijde van Bussum zijn er wel alternatieven voor deze route, bijvoorbeeld langs ‘t Spant in plaats van door Oostereng. Het principe van een ringlijn blijft hetzelfde: het verbindt de oostelijke en westelijke wijken met elkaar, en met de verbrede spoorlijn. De lijn, zoals hier beschreven, wordt 12 km lang, en krijgt 21 tussenhaltes. Een dergelijke ringlijn heeft alleen nut bij hoge frequenties, en dat is alleen in de spits te rechtvaardigen, en wellicht ook op zaterdag overdag.

Busringlijn Naarden – Bussum

Nieuwe spoorlijn Almere – Naarden – Bussum

Bij de aanleg van de nieuwe stad Almere werd weinig aandacht besteed aan spoor- of metroverbindingen. Eén spoorlijn naar Amsterdam werd voldoende geacht, dat ook nog een hoofdverbinding met het noorden moest vormen. Met de groei van Almere werden achteraf aanpassingen bedacht, zelden optimaal.

Verkorting spoorlijn Flevoland - GooiMet het Gooi is er nog altijd geen directe verbinding: jarenlang moesten reizigers overstappen in Weesp. Uiteindelijk werd een extra boog aangelegd, waar de lijn uit Almere aansluit op de oude lijn Amsterdam – Gooi. Het moest zo goedkoop mogelijk, en de capaciteit op de oude lijn werd niet verhoogd. Het gevolg is een beperkte dienst, met te lange reistijden.

Hier wordt een nieuw rechtstreekse verbinding voorgesteld, via een tweede spoorbrug over het Gooimeer. Het is de bedoeling dat de lijn aansluit op viersporige tracé’s aan beide kanten – vier sporen door Almere, en vier sporen door het Gooi. De aansluitende viersporige tunnel door Bussum werd al eerder beschreven. Het voorstel veronderstelt ook een nieuw tracé voor de lijn uit Amsterdam, langs de A1, maar dat wordt hier niet beschreven.

Tracé vanaf Almere

Almere-Poort, het nieuwste stadsdeel van Almere, is nog in aanbouw. Station Almere Poort ligt in de verste uithoek van de wijk, dicht bij de Hollandse Brug. Het werd eind 2012 geopend, temidden van lege kavels: alleen aan de noordkant staan er woningen. De aanleg stagneert, maar uiteindelijk zal Almere-Poort 30 000 inwoners tellen.

Op het beeld is de korte afstand tot het Gooi duidelijk (noorden is links, het beeld is 90 graden gedraaid). Door de kale bouwterreinen is Almere-Poort ook goed herkenbaar. De verbindingen over de Hollandse Brug, A6 en spoorlijn, zijn duidelijk gericht op Amsterdam. Automobilisten en treinreizigers moeten omreizen, om het Gooi te bereiken.

Klik om te vergroten…

Gebied Almere - Naarden - Gooimeer

 
De spoorlijn door Almere is tweesporig, en uitbreiding is pas na 2020 gepland. Ook Station Almere Poort is gebouwd zonder duidelijke voorbereidingen voor extra sporen.

De nieuwe lijn naar het Gooi zou direct ten zuiden van dit station aftakken. Het moet klimmen om verderop de A6 te kruisen, en loopt bij voorkeur op viaduct. Om een ongelijkvloerse kruising te realiseren, moeten de sporen uit Amsterdam waarschijnlijk onder de nieuwe lijn duiken, dan weer naar het station klimmen. Dat betekent dat de onderdoorgang ten zuiden van het station (toekomstige Olympialaan), verlaagd moet worden. Het station krijgt ook een nieuwe perron in de richting Almere-Centrum.

Tweede spoorbrug

De nieuwe lijn kruist de Poortdreef en de A6 op een hoge viaduct – de A6 klimt hier naar de hoge brug over het Gooimeer. De lijn draait hier ook, om naast de A6 te lopen, bij het strandje aan de oostkant.

De lijn kruist het Gooimeer op een tweede spoorbrug, aan de zuidoostzijde van de Hollandse Brug. Aan de overkant kruist het tracé afrit 1 van de A6, en begint dan 90 graden te draaien, naar de A1. Het tracé kruist een vuilstort, dat deels afgegraven moet worden.

Klik om te vergroten…

Tweede spoorbrug Hollandse brug.

 
De lijn kruist de weilanden tussen de vuilstort en de Naarder Trekvaart, en daalt eerst naar maaiveld en vervolgens naar een ondiepe tunnel. Al draaiend kruist het tracé de trekvaart en de A1, dat daaraan evenwijdig loopt. (Als er onvoldoende ruimte is om naar een tunnel te dalen, dan volgt een tweede viaduct).

De lijn loopt nu naast de snelweg A1, aan de zuidkant. Tussen km 17 en km 18, bij de witte toren, zou het aansluiten op de verschoven lijn uit Amsterdam. Ter hoogte van km 18, loopt de gebundelde lijn evenwijdig aan afrit 5, dat de oude Rijksweg volgt. (De A1 zelf buigt hier af, en passeert Narden aan de noordzijde).

De lijn loopt ongeveer evenwijdig aan de Rijksweg, langs de Naardense wijk Keverdijk. Bij de aanleg wordt ook de weg naar het zuiden verschoven, om kruisingen te beperken. De wijk krijgt een eigen station, ‘Naarden-Keverdijk’.

Door Naarden

Vanaf dit station, mogelijk zelf op maaiveld, loopt een viersporige ondiepe tunnel richting Station Naarden-Bussum. Dat betekent sloop in woonwijken – maar daar tegenover staan fors verbeterde verbindingen met zowel Amsterdam als Almere. De huidige spoorlijn op maaiveld, door de bebouwde kom van Naarden en Bussum, verdwijnt ook geheel.

Het tracé loopt door weilanden tot de Karnemelksloot, en doorsnijdt vervolgens de Margriethof en Irenehof. Die zijn gevormd door rijtjeshuizen in een vierkant. Met nog twee ‘hoven’, vormen ze de kleine nieuwbouwwijk Vierhoven. Ook al is het tracé zelf niet breed, een tunnel betekent in de praktijk de afbraak en herontwikkeling van de twee hoven.

Hier komt ook een nieuw Station Naarden, op een belangrijk kruispunt, op 800 m loopafstand van het de vestingstad. De ingang komt op de plek van het Newomij kantoorgebouw, dat ook gesloopt wordt. Hier zou de lijn overstap geven op een noord-zuid tramlijn van het voorgestelde regionaal tramnet in het Gooi.

Nieuwe spoorlijn door Naarden en Bussum, met tramnet in blauw: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

Regionale metro en tram in Naarden / Bussum.

 
Het tracé doorsnijdt vervolgens de Rijksweg, de Graaf Willem de Oudelaan, en de Juliana van Stolberglaan, om uiteindelijk het bestaande tracé te bereiken. Dat is niet zo drastisch als het lijkt: op zich verdwijnen misschien tien woningen. (Het zijn wel dure woningen, maar geen erfgoed). Na de bouw worden de straten hersteld, en het dak van de tunnel beplant. De doorsnijding zal daarna nauwelijks te merken zijn.

Bij de plek van de overweg Zwarteweg / Comeniuslaan is het nieuwe tracé volledig aangesloten op het oude, dat hier ook vier sporen telt. De overweg zelf vervalt, want de aansluitende lijn zou ook in tunnel lopen.

Op het nieuwe tracé door Naarden en Bussum zijn er dan vier stations: ‘Naarden-Keverdijk’, ‘Naarden-Vesting’, ‘Bussum-Noord’ (huidige Naarden-Bussum), en Bussum-Zuid. Dat is een forse verbetering, vooral in de gemeente Naarden.

Regionale metro

De afstand tussen de stations Almere Poort en Naarden-Bussum wordt circa 8,5 km. Dat is bijna een halvering ten opzichte van de bestaande lijn (15 km). Zelfs met twee stations erbij, kan de reistijd bijna gehalveerd worden. Met de bouw van een viersporige lijn door het Gooi, worden verdere verbeteringen mogelijk. De afstand Almere Centrum – Hilversum komt op 21 km, en ook met zeven tussenstations is een reistijd van 20 minuten haalbaar.

Over de nieuwe lijn zouden treinen rijden van Almere-Oostvaarders tot Utrecht, via Hilversum. De lijn wordt feitelijk een stadsregionale metro, dat vooral door de bebouwde kom rijdt. Het is logisch om het te behandelen als een verlengde lijn van het Randstadspoor netwerk in Utrecht (of zijn opvolger), met een eindpunt op Utrecht Centraal. Bij ontoereikende capaciteit daar, kunnen treinen rijden van Oostvaarders tot bijvoorbeeld Hilversum Sportpark, met overstap op Randstadspoor richting Utrecht.

Nieuwe spoorlijn Almere – Naarden – Bussum

Viersporige tunnel door Bussum

De drukke spoorlijn Amsterdam – Amersfoort loopt door de bebouwde kom van Naarden en Bussum, met vele overwegen. Net zoals in Hilversum wordt gesproken over ondertunneling: een beperkte variant wordt door ProRail onderzocht. Hier wordt meer voorgesteld, dan het ondergronds brengen van de huidige lijn. Een viersporige tunnel zou aansluiten op een nieuwe spoorlijn naar Almere, en de spoorlijn vanuit Amsterdam zou een nieuw tracé krijgen langs de A1. Die voorstellen worden apart beschreven: hier gaat het om het tracé door Bussum.

De spoorlijn door Naarden en Bussum: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

Lijn door Naarden en Bussum

 
Hier werd eerder voorgesteld om de lijn door Hilversum gedeeltelijk te ondertunnelen, maar het hoofdstation blijft daarbij op maaiveld. In Bussum zou de tunnel in elk geval beginnen ten noorden van Station Naarden-Bussum, dat ondergronds gaat. De lijn komt weer boven net voor Station Bussum-Zuid, dat verbouwd wordt voor vier sporen.

Ondertunneling heeft in principe geen gevolgen voor het voorgestelde regionaal tramnet in het Gooi – alle lijnen liggen ten oosten van de spoorlijn. Er komt wel meer ruimte beschikbaar, voor een eindpunt bij Station Naarden-Bussum.

Tracé in Bussum

Op het tracé van circa 1700 m (gemeentegrens tot perrons Bussum-Zuid) zijn er vijf overwegen: Zwarteweg / Comeniuslaan, De la Reijlaan, Veerstraat, Herenstraat en Gooibergstraat. Met een lange tunnel verdwijnen ze geheel, de sporen en alle geluidsoverlast ook. Bij het centrum kan het voormalige stratenpatroon worden hersteld, elders komt er een groenstrook.

In principe is er voldoende ruimte voor vier sporen, op het tracé door Bussum. Rekening houdend met de eisen van een bouwplaats, is enige sloop langs de lijn onvermijdelijk. Dat gaat vooral om oudere gebouwen naast de overwegen, maar ook enkele nieuwe woningen pal naast de lijn. Ook eventuele nieuwbouw, op het voormalige fabrieksterrein aan de Nieuwe Spiegelstraat, kan een probleem vormen.

Klik om te vergroten…

Ligging station Naarden-Bussum

 
Het stationsgebouw van Station Naarden-Bussum kan behouden blijven, het eilandperron en zijn gebouwen niet. (Ook zonder tunnel is de S-bocht hier een hindernis). Het nieuwe station krijgt verdiepte perrons in een overkapte bak. De ligging hangt af van de sporen-indeling: zijperrons zijn makkelijker aan te leggen. Het station krijgt een nieuwe zuiduitgang aan de De La Reijlaan, op 450 m van het centrum (Julianaplein / Veerstraat).

Verder is het een kwestie van uitgraven en tunnel aanleggen. Bij de bouw kan wellicht één spoor beschikbaar blijven: aanleg van extra hulpsporen zou meer sloop vereisen. De tunnel eindigt vóór Station Bussum-Zuid, maar het station wordt grondig verbouwd. Daarbij kunnen de perrons iets naar het zuiden worden verschoven, waar er meer ruimte is voor uitbreiding. (Daarmee kan de tunnel ook onder de Gooibergstraat, dat dicht bij het station ligt). De overbrug Brinkstraat wordt ook vervangen, maar de stationsingang blijft op zijn huidige plaats.

Klik om te vergroten…

Ondertunneling en verschoven perrons

 
Ten zuiden van Station Bussum-Zuid krijgt de lijn door emplacement Crailoo ook vier sporen, om aan te sluiten op een verbrede lijn door Hilversum.

Planologisch heeft ondertunneling in Bussum grote voordelen, maar de bouw wordt wel ingewikkeld. Deze tunnel is vooral te rechtvaardigen als onderdeel van een groter project: vier sporen Amsterdam – Amersfoort samen met een nieuwe verbinding Gooi – Almere.

Viersporige tunnel door Bussum