Station Rijnsweerd / update Station De Uithof

Er komt mogelijk een nieuwe spoorlijn aan de oostkant van Utrecht, langs de A27. Overheid (gemeente/provincie/rijk) en betrokkenen zijn in overleg over de lijn en een nieuw station bij Rijnsweerd, om de uitgebreide campus De Uithof en de aangrenzende kantoren te bedienen. Hier zijn eerder voorstellen gedaan voor nieuwe lijnen in dit gebied, en deze worden nu vergeleken met de nieuwe plannen.

De Uithof

De ontwikkeling van De Uithof, aan de oostrand van Utrecht, werd in gang gezet door de toenmalige Rijksuniversiteit Utrecht. Tot aan de jaren zestig, zaten de Nederlandse universiteiten in oude panden in de binnenstad. Het groeiend aantal studenten maakte uitbreiding noodzakelijk, en de Rijksuniversiteit Utrecht is verhuisd naar een campus in de weilanden. Een aansluiting per trein of metro werd destijds overbodig geacht.

Dat werd een planologische ramp, want inmiddels reizen 50 000 studenten en 20 000 werknemers naar het gebied. De laatste jaren wordt ook de ruimte tussen Utrecht en De Uithof volgebouwd: daar komt het nieuwe Station Rijnsweerd. Zoals vaak elders het geval, wordt de aanleg van infrastructuur door vastgoedbelangen aangedreven.

Twee opgaven voor de infrastructuur

Lang voordat de universiteit naar De Uithof verhuisde, was een spoorlijn ten oosten van Utrecht gepland. De bedoeling was niet om het gebied te ontsluiten, maar om een eind te maken aan het ‘kop maken’ (omkeren) in Utrecht. Bij Utrecht komen namelijk zes spoorlijnen samen: vier aan de noordkant, en twee aan de zuidkant. Dat is niet in balans. Treinen uit Amersfoort naderen Utrecht aan de noordzijde, maar vertrekken in dezelfde richting om Gouda, Den Haag en Rotterdam te bereiken. Met een nieuwe lijn vanuit Amersfoort  kunnen treinen Utrecht bereiken vanaf het zuiden, en doorrijden richting Gouda. Het tracé werd nooit vastgesteld, maar moet in elk geval door De Vlasakkers bij Amersfoort, jarenlang een militair oefenterrein.

De voorstellen die hier eerder zijn gedaan, waren bedoeld om een Vlasakkers-tracé te combineren met een station op De Uithof. Een lijn door Rijnsweerd kan dat in principe ook. Voor de beoordeling is echter belangrijk, dat er nog een oplossing bestaat, namelijk de aanleg van een spoorlijn Utrecht – Breda. In dat geval kan de lijnvoering door Utrecht worden teruggebracht tot drie hoofdlijnen, bijvoorbeeld Amsterdam – Maastricht, Zwolle – Breda, en Den Haag – Enschede. Er wordt dan vaker overgestapt, maar de frequenties kunnen fors omhoog.

Het eerste voorstel

Hier werd eerst voorgesteld, om een lijn door De Uithof richting Amersfoort te bouwen. Het voorstel omvatte zelfs nog een nieuwe lijn naar Zeist, maar dat lijkt te veel gevraagd. De voorgestelde lijn zou ter hoogte van de Utrechtse ringweg (Waterlinieweg) aftakken van de bestande sporenbundel. Het zou direct in tunnel duiken, en eerst de Kromme Rijn volgen. Al voor de snelweg zou het tracé draaien, om oost-west door De Uithof te lopen, onder de toekomstige trambaan. Op de kaart is de aftakking naar Zeist in groen aangegeven.

Klik om te vergroten…

Twee nieuwe lijnen via De Uithof

De bouw van ongelijkvloerse aansluitingen bij de Waterlinieweg, en toenemende bebouwing aan de oostkant van Utrecht, maken dit tracé problematisch. Daarom werd later een vereenvoudigde versie voorgesteld. Deze vermijdt alle bebouwing op en rond De Uithof, en is louter bestemd voor treinen Utrecht – Amersfoort, eventueel met een station aan de noordkant van Zeist. Omdat het tracé verder naar het oosten ligt, is de aftakking ook geen probleem. Op de kaart is de aanpassing in blauw aangeven, het eerder voorgestelde tracé in zwart.

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

Om de universiteit toch te kunnen bedienen, werd vervolgens een ondergrondse tak naar De Uithof voorgesteld. Deze zou in tunnel aftakken van de nieuwe lijn richting Amersfoort, en draait vervolgens in een halve cirkel, naar een kopstation bij het Academisch Ziekenhuis.

rhijnauwen-tracé

Deze voorstellen combineren een tweede verbinding tussen Utrecht en Amersfoort, met een station op De Uithof. Een lijn via De Vlasakkers vereist circa 17 km nieuwe infrastructuur. Een lijn langs Rijnsweerd, zoals nu in discussie, is veel korter.

Rijnsweerd-lijn 2016

Wat houden de nieuwste plannen in? Er is alleen een tracé-schets beschikbaar, verder geen details, maar meerdere tunnels lijken onvermijdelijk. De nieuwe lijn zou aftakken van de sporenbundel, tussen Vaartsche Rijn en de Waterlinieweg. Het draait dan naar het noord-oosten, totdat het de A27 bereikt. Omdat de lijn niet direct richting De Uithof loopt, is het tracé makkelijker in te passen: hier liggen vooral sportvelden.

Ter hoogte van de Kromme Rijn, zou de lijn de A27 bereiken, en loopt dan enkele kilometers naast de snelweg. Het nieuwe ‘Station Rijnsweerd’ ligt aan de Weg tot de Wetenschap. De spoorlijn loopt verder naast de A27, ongeveer tot aan de Biltse Rading. Daar draait het naar het noord-oosten, en sluit aan op de bestaande lijn naar Amersfoort, bij Groenekan.

Schets van de lijn, uit Gebiedsverkenning Utrecht Oost ...

station-rijnsweerd

Dit tracé wordt circa 8 km lang, de helft van het hier voorgestelde Vlaskakkers-tracé. Het vormt, net als het Vlasakkers-tracé, een tweede verbinding Amersfoort – Utrecht, en maakt keren ook overbodig. Er dreigt wel een capaciteitsprobleem, als de lijn tussen Amersfoort en Groenekan tweesporig blijft.

In vergelijking met de hier gedane voorstellen, is er wel een groot nadeel. Station Rijnsweerd komt namelijk niet op De Uithof zelf. De loopafstanden tot de universiteitsgebouwen zijn groot, tot 1700 m. Daarom zullen vele reizigers toch moeten overstappen, op bus of tram. Als je toch 8 km nieuwe spoorlijn aanlegt in een stedelijk gebied, lijk het beter om de beste plek te kiezen voor eventuele stations. Dat is hier niet het geval. De overheid denkt vanuit een vastgoed-perspectief, verblind door het beeld van Rijnsweerd als ‘zichtlocatie’ aan de snelweg.

Mogelijk 2e spoorlijn door Utrecht?

Hier werd nog een voorstel gedaan voor een spoorlijn in dit gebied: een oostelijke bypass van Utrecht langs de A27. De lijn was bedacht voor het goederen-vervoer, en ook als omleidingsroute: het tracé is niet geschikt voor hoge snelheden. Het voorstel hier omvatte geen stations, omdat de A27 een randligging heeft.

Als je echter een A27 bypass-lijn combineert met de plannen voor een Station Rijnsweerd, dan ontstaat de mogelijkheid van een tweede lijn door Utrecht. Het kan worden aangesloten op de lijnen richting Hilversum, Amersfoort, Den Bosch, en mogelijk Arnhem, en vanuit twee kanten op Utrecht Centraal. Alleen de lijn uit Amsterdam kan niet makkelijk op een dergelijke A27 bypass worden aangesloten.

Een project van deze omvang zou de historische functie van de oude Maliebaan-lijn dupliceren. Ooit had Utrecht twee noord-zuid spoorlijnen, en twee hoofdstations. Met een grote investering is deze toestand te herstellen, met Station Rijnsweerd als tweede hoofdstation. Mogelijk denken gemeente en Provincie in die richting, vooral door de kans om een ‘tweede centrumzone’ aan de A27 te ontwikkelen. Afgezien van de vastgoedbelangen, is dit echter een onzinnige plek voor een ‘Tweede Utrecht Centraal’. Het is en blijft een randzone, ten opzichte van de stad als geheel.

Station Rijnsweerd / update Station De Uithof

Tram in Zeist

De eerste voorstellen hier voor een tweede spoorlijn Utrecht – Amersfoort via De Uithof, omvatte ook een lijn langs de zuidrand van Zeist. Een nieuw station daar zou het centrum van Zeist bedienden, en zou ook het beginpunt vormen van een tramlijn Zeist – Amersfoort. Die lijn volgt de oude interlokale tram (1914-1949), van de Ooster Stoomtram-Maatschappij.

Inmiddels is er een vereenvoudigd voorstel voor een tweede verbinding Utrecht – Amersfoort, met een tracé langs Landgoed Oostbroek. Het krijgt geen station op De Uithof, en er komt geen spoorlijn langs Zeist.

Uithof-tracé in zwart, Oostbroek-variant in blauw…

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

 
De nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort kan zonder tussenstations worden uitgevoerd. Het tracé is wel geschikt voor een station aan de noordrand van Zeist, aan de Utrechtseweg. Dit is de hoofdweg Utrecht – Zeist, en ook de route van de voorgestelde tramlijn Utrecht – Zeist. Die was ook bedacht met een eindpunt aan de zuidrand van Zeist, en dat is niet zinvol zonder zuidrand-station.

De tram verbindt in elk geval het noordrand-station en het centrum. Daarmee kan de nieuwe spoorlijn de hoofdverbinding Zeist – Amersfoort vormen. Zijn tracé is ook geschikt voor een station in Soesterberg, maar de lijn is niet bedacht voor regionaal vervoer. Een tramlijn Zeist – Amersfoort bovenop de spoorlijn kan wellicht een functie hebben. Hier wordt gekeken naar de mogelijke tramverbindingen binnen Zeist (51 000 inwoners), en in de richting Amersfoort (151 000 inwoners).

Functie van het noordrand-station

De nieuwe spoorlijn Utrecht – Amersfoort is vooral bedoeld om het keren in Utrecht te vermijden. Treinen vanuit Zwolle of Deventer rijden rechtdoor, naar Den Haag of Rotterdam: dat kan 6-10 minuten reistijd schelen. Als ze allemaal in Zeist stoppen wordt dat bijna teniet gedaan: vier treinen per uur lijkt redelijk. Met een grote boog om De Uithof, is het Oostbroek-tracé ook niet de kortst mogelijke spoorlijn Zeist – Utrecht, maar het overstappen op Utrecht Centraal wordt wel makkelijker.

noordrand-station-zeist

 
In de eerdere voorstellen zou Zeist ook een metroverbinding krijgen, maar dat lijkt niet langer haalbaar. Het is wel mogelijk om de snelle tramlijn Om de Zuid (in aanleg), vanuit De Uithof door te trekken naar Zeist. Met twee tramlijnen naar Zeist, lijkt een eigen tramnet wel haalbaar.

Lijnen in Zeist zelf

De tramlijn langs het noordrand-station loopt in elk geval van Utrecht Centraal, over de Biltstraat, de Biltse Straatweg, en de Utrechtseweg, naar Zeist. Het wordt circa 11 km lang, vergelijkbaar met de langere lijnen in Amsterdam of Rotterdam. In combinatie met een noordrand-station in Zeist, wordt het vooral een verbinding met de oostzijde van Utrecht. (Reizigers voor Utrecht Centraal en verder, zouden de trein gebruiken).

Overstap aan de rand van Zeist: spoor rood, tram blauw, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

tram-Utrechtseweg

 
Tussen noordrand-station en centrum, worden de haltes bepaald door het stratenpatroon: Kromme Rijnlaan / Dreef, Sanatoriumlaan, Griftlaan. Een halte Montaubanstraat, bij de oude dorpskerk, bedient het centrum, en de lijn krijgt een eindhalte op Het Rond, bij het stadhuis. Daar kan de tram met het eenrichtingsverkeer mee.

Lijn vanuit De Uithof

De nieuwe tramlijn ‘Om de Zuid’ naar De Uithof, kan worden doorgetrokken naar Zeist. Die tram zou niet doorrijden van Utrecht tot Zeist – anders wordt het overbelast en vertragingsgevoelig. Naast de lijn Utrecht – Uithof, komt er een lijn van Zeist via De Uithof, naar een eindpunt aan de oostzijde van Utrecht, bijvoorbeeld bij Station Lunetten.

Technisch is het doortrekken eenvoudig, maar het landschap is beschermd. Zeist is bewust gescheiden gehouden van De Uithof: er is niet eens een rechtstreekse fietspad. Het minst ingrijpend tracé is via de Munsterlaan, naar de Buunnikseweg aan de rand van Landgoed Oostbroek, en rechtdoor richting Lage Grond aan de rand van Zeist. Dit tracé volgt precies de gemeentegrens van De Bilt.

tram-uithof-zeist

 
Binnen Zeist kan de tram kan rechtdoor over de Kromme Rijnlaan, De Dreef en Dijnselburgerlaan, door de noordelijke nieuwbouwwijken. Dit is het tracé van de eerder voorgestelde metrolijn Utrecht – Zeist Noord. Een tramlijn krijgt meer haltes: bij de Weteringlaan, Noordweg, Utrechtseweg, winkelcentrum Vollenhove, “L-Flat” (galerijflat Vollenhove), Panweg, en Boulevard, bij het bedrijfsterrein. Eventueel kan een eindlus iets verderop worden aangelegd, bij het tankstation.

Noordelijke tramlijn Zeist: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

vollenhove-tram

 
De noordelijke lijn wordt 6,5 km lang, gemeten vanaf de Bolognalaan in De Uithof, net voor zijn aftakking vanaf de tram ‘Om de Zuid’.

Tram richting Amersfoort

Een tramlijn richting Amersfoort werd hier eerst voorgesteld in combinatie met een metrolijn over De Dreef, en een zuidrand-station. Bij gebrek aan een zuidrand-station, kan de lijn beginnen bij Station Driebergen-Zeist. Na de aanleg van een station aan de noordrand van Zeist, zou dit station gewoon ‘Driebergen’ heten. Het wordt in de toekomst bediend door de stadsregio-metro Randstadspoor.

Bij het station is er voldoende ruimte voor een eindlus, aan de noordzijde. Langs de 2 km lange Driebergseweg, tussen station en centrum, is er weinig bebouwing. Eén tussenhalte is zinvol, bij de Molenweg.

Binnen de bebouwde kom van Zeist, rijdt de tram via de Lageweg / Dorpsstraat naar de Slotlaan. (Ook hier kan de tram het eenrichtingsverkeer volgen). Een halte Stadhuis geeft overstap op de lijn naar Utrecht, en de tram rijdt verder over de Slotlaan en Boulevard, met haltes bij de Weeshuislaan (looproute winkelcentrum Emmaplein), Bethanieplein, en Lindenlaan. Het eindpunt bij de Dijnselburgerlaan wordt gedeeld met de tramlijn uit De Uithof.

Tram Slotlaan Zeist: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

slotlaan-tram

 
Zo ontstaat een L-vormig tramlijn van 5,5 km, vanaf Station Driebergen via het centrum naar de westrand van Zeist. In het centrum van Zeist is er dan overstap op de tram richting De Bilt en Utrecht.

Deze lijn kan eenvoudig worden doorgetrokken naar Soesterberg. Het zou de A28 kruisen op een eigen brug, naar de Prins Alexanderweg in Huis ter Heide. Vanaf deze straat, rijdt het verder naar Soesterberg, over de de N237. Op de N237 rijdt de tram ‘boven de spoorlijn’ – misschien niet letterlijk, want deze weg is heel breed. Op deze verlenging zijn (na Zeist) vier haltes voldoende: op de Prins Alexanderweg, bij de Dolderseweg, aan de rand van Soesterberg, en in het centrum.

Het is ook denkbaar dat de tram vanaf Station Driebergen doorrijdt richting Utrecht, of naar De Bilt en Bilthoven, en de Slotlaan-lijn naar het noordrand-station. In elk geval zou Zeist drie tramlijnen krijgen binnen de stad. In aanvulling daarop is één buslijn binnen Zeist voldoende, een ringlijn – naast de radiale streeklijnen naar Odijk, Doorn, Woudenberg, en Den Dolder.

Tram in Zeist

Zuid-tracé spoorlijn De Uithof

Hier werd in 2009 een spoorlijn naar De Uithof voorgesteld, als onderdeel van een tweede verbinding Utrecht – Amersfoort, met een aftakking langs Zeist. Omdat het tracé niet langer haalbaar lijkt, werd later een vereenvoudigde versie voorgesteld, met een tracé achter De Uithof, en zonder station.

Uithof-tracé in zwart, oostelijke variant in blauw…

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

 
Met 50 000 studenten en 20 000 werknemers, verdient De Uithof wel een spoorverbinding. Daarom wordt hier een aftakking voorgesteld, met een tracé vanuit het zuiden naar een kopstation op De Uithof.

Het enige noord-zuid tracé op De Uithof is de Universiteitsweg, en om overstap te bieden op tram en bus, komt het station aan de Heidelberglaan, tegenover het ziekenhuis AZU. De nieuwe lijn naar Amersfoort zou van de lijn naar Arnhem aftakken ter hoogte van Huis Amelisweerd: het loopt langs de noordrand van Bunnik, dit alles in tunnel.

2e spoorlijn Utrecht - Amersfoort

 
Om naar De Uithof te draaien, met de tweede aftakking dicht bij de eerste liggen, ongeveer ter hoogte van kasteel Rhijnauwen. Het tracé draait om Fort Rhijnauwen heen, en draait dan de andere kant op, om aan te sluiten op de Universiteitsweg. Om het beschermd landschap te sparen loopt de lijn, evenals de lijn naar Amersfoort, in geboorde tunnel. Alleen het laatste stuk, onder de Universiteitsweg, zou in ondiepe tunnel lopen, en het station komt ook net onder maaiveld. Een tunnel onder Fort Rhijnauwen is niet nodig, en verder is het tracé bijna geheel vrij van bebouwing.

rhijnauwen-tracé

 
De aftakking wordt circa 4 km lang, en de hele route vanaf Utrecht Centraal komt op iets meer dan 8 km. (De afstand in een rechte lijn is 4,6 km). Met een gebogen tracé is een hoge snelheid niet haalbaar, en de reistijd zal op 7-8 minuten uitkomen.

Doortrekking richting De Bilt en Bilthoven is mogelijk, maar doortrekking van de tram lijkt beter. Voor reizigers vanuit Bilthoven in de richting Utrecht is de bestaande lijn korter en sneller. Vanuit De Bilt zou de voorgestelde tramlijn Utrecht – Zeist een kortere reis naar de binnenstad bieden. Blijft over de verbinding tussen De Bilt / Bilthoven en De Uithof, en daarvoor is een tram geschikt. De route is niet lang (5 km), en kortere loopafstanden (door meer haltes) zouden de lagere snelheid compenseren.

Zuid-tracé spoorlijn De Uithof

Metro Utrecht: update

De gemeente Utrecht ziet de auto als voornaamste verkeersdrager, en het vervoersbeleid is daarop gebaseerd. Utrecht kiest licht OV boven zwaar OV, omdat slechts een minderheid het OV zal gebruiken. Bus op straat heeft de voorkeur boven busbaan, busbaan boven tram, en tram boven metro – terwijl de stad en stadsregio wel groot genoeg zijn voor een metro.

Tekenend is dat het een halve eeuw duurde, voordat Utrecht bereid was een tram naar De Uithof toe te staan. Het is niet louter de schuld van de gemeente, want het Rijk heeft Utrecht uitgebouwd tot een knooppunt van snelwegen, deels met tien rijstroken. Het is dan geen wonder, dat inwoners, studenten en forensen voor de auto kiezen.

 
Hier werd eerder een lichte metro voor Utrecht voorgesteld, met een volwaardige metro-net als doel. Door bouwactiviteiten zijn de tracé’s steeds problematischer geworden, deels vanwege het beleid van de gemeente. Hier wordt ingegaan op de huidige plannen, en mogelijke aanpassingen om Utrecht alsnog een volwaardig OV-netwerk te geven.

De gemeente streeft naar oost-west buslijnen, deels op vrije baan, en een tramlijn naar De Uithof dat de binnenstad vermijdt. De bestaande sneltram-lijn naar Nieuwegein blijft ongeveer zoals het is. Verder is het vooral de stadsregio-metro Randstadspoor dat uitgebreid wordt, al duurt dat tot 2020 of later.

Gemeentelijke planning: kaart onder CC 3.0 licentie van Thug_n_g

1280px-Buskaartutrechthov

 
Meer wordt er niet gepland, en daarom zijn de zwakke punten duidelijk. Er is geen ‘noord-zuid lijn’ langs station en binnenstad. De sneltram uit Nieuwegein wordt gekoppeld aan de nieuwe tram naar De Uithof, wat betekent dat het een U-bocht maakt bij Centraal Station. De hier voorgestelde lichte metro voorzag een stamlijn door Centraal Station, met aftakkingen naar De Uithof, Nieuwegein, Zuilen en Overvecht.

Klik om te vergroten: de eerder voorgestelde stamlijn en noordelijke aftakkingen…

cs-bleekstraat     opaal

metro-zuilen     lijn-overvecht

 
Met de verbouwing van Utrecht Centraal lijkt een metro-achtige tracé aan de westzijde van de sporen niet meer haalbaar. Er komt ook geen sneltram-tracé aan de oostzijde: de tram uit De Uithof loopt hier op straat (Moreelsepark). Daarmee zijn de noordelijke aftakkingen ook niet uitvoerbaar, zelfs niet als sneltram, en ook in Leidsche Rijn worden de hier voorgestelde metro-tracé’s geleidelijk volgebouwd.

In de huidige plannen is er maar één hoogwaardige ‘noord-zuid’ verbinding: Randstadspoor richting Breukelen. De spoorlijn loopt echter door bedrijfsterreinen, gescheiden van de woonwijken door het Amsterdam-Rijnkanaal en de A2. Dat beperkt ook de aansluitende buslijnen, zelfs als er een station Lage Weide wordt toegevoegd. Met slechts één station binnen Utrecht (Zuilen), kan de lijn niet als stadsspoor dienen.

Ook vanuit de richting Overvecht levert Randstadspoor geen ‘noord-zuid’ verbinding op, want de treinen eindigen op Centraal Station. Reizigers van bijvoorbeeld Overvecht naar Vaartsche Rijn moeten al overstappen in Centraal, en ook op deze lijn is er slechts één station binnen Utrecht. Een toegevoegde Station Noordse Park is denkbaar tussen Centraal en Overvecht, maar staat niet in de officiële planning.

Naar de campus-zone De Uithof komt een tramlijn, maar geen ‘zware’ verbinding. Zoals gezegd is het de bedoeling dat de 50 000 gebruikers vooral de auto gebruiken: De Uithof ligt tussen de A27 en A28, pal naast Knooppunt Rijnsweerd, met een eigen afrit aan de A28. De officiële tramlijn en de hier voorgestelde metro hebben een vergelijkbaar tracé, maar een metro zou veel meer capaciteit hebben, en is ook met meer haltes sneller.

Voorgestelde metro…

galgenwaard     plato-uithof

 
Deze metrolijn werd niet eens als hoofdverbinding voorzien. Hier werd namelijk ook voorgesteld om een spoorlijn naar De Uithof aan te leggen, met nieuwe verbindingen aan de oostzijde naar zowel Amersfoort als Driebergen-Zeist. Omdat de verbouwing van de aansluiting Lunetten ook dit voorstel bemoeilijk, wed hier ook een alternatief voorgesteld, met een nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort achter De Uithof.

Klik om te vergroten: oud voorstel in zwart, later voorstel in blauw…

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

 
Het is wel mogelijk om vanaf dit tracé een aftakking naar De Uithof aan te leggen, geheel in tunnel. De Uithof kan worden bediend door een Randstadspoor-lijn vanuit bijvoorbeeld Vleuten, dat ook station Vaartsche Rijn aandoet. Dat zou echter de functie van de tramlijn dupliceren. Beter lijkt een inter-regionale dienst vanuit bijvoorbeeld Amsterdam of Leiden, dat na Utrecht Centraal doorrijdt tot De Uithof. Dat is vooral nuttig voor reizigers van buiten Utrecht, of vanuit Leidsche Rijn.

De tramlijn in aanbouw is vooral ontworpen als pendel tussen het nieuwe station Vaartsche Rijn en De Uithof. Het bedient ook een P+R voorziening bij Stadion Galgenwaard. Studenten in Utrecht wonen traditioneel ten oosten van de binnenstad, en die wijken worden niet bediend door de nieuwe tram.

 
Het ontwerp voorziet niet in aftakkingen ten zuiden van Vaartsche Rijn, naar bijvoorbeeld Tolsteeg, Hoograven of Lunetten. Dat is ook moeilijk, omdat de tram aan de oostzijde van de sporenbundel loopt. De hier voorgesteld metro (aan de westzijde) voorzag in een lijn naar Tolsteeg en Hoograven, dat ook het tracé van de sneltram Nieuwegein grotendeels zou overnemen.

Metro Tolsteeg en Nieuwegein…

tolsteeg     nieuwegein

 
De huidige plannen voorzien geen verzwaring van de lijn naar Nieuwgein en IJsselstein, wederom omdat forensen ‘toch de auto gebruiken’. (Een nieuwe spoorlijn in die richting werd met de zuidoostelijke uitbreiding van Utrecht onmogelijk). Nieuwgein en IJsselstein hebben wel voldoende inwoners om een zware verbinding te rechtvaardigen: 95 000, vergelijken met Houten (48 000) dat wel een Randstadspoor-verbinding krijgt.

De officiële plannen voorzien ook niet in hoogwaardige tangent-lijnen, terwijl de tangent-verbindingen juist in deze regio belangrijk zijn. Ook hier blijkt dat regio- en stadsbestuur de vervoerstromen aan de auto overlaten.

Zonder metro

Zonder metro is een volwaardig net voor de stad en de regio te bereiken, door verzwaring van de geplande Randstadspoor, een spoorverbinding naar De Uithof en Amersfoort, extra stations, en vooral de aanleg van een tramnet in aansluiting op de stations.

Hier werd eerder een Utrechtse tramnet voorgesteld, met lijnen tot in de stadsregio. De lijnen zijn deels bedacht op de voorgestelde metro, maar dat is geen voorwaarde voor een tramnet. Wel zijn op enkele plekken stedenbouwkundige aanpassingen nodig. Uiteraard voorzien de gemeentelijke plannen geen extra tramlijnen – hooguit de vertramming (in een verre toekomst) van de busbanen in Leidsche Rijn. Zo heeft het nieuwe station Vaartsche Rijn wel een perron voor de tram naar De Uithof, maar is niet bedacht op stadstramlijnen onder het station door.

De hier voorgestelde radiale lijnen vanuit de binnenstad geven beperkt overstap op de trein, en zijn zelfstandig te rechtvaardigen. Zo zou de tram naar Zuilen langs het voorgestelde Station Noordse Park lopen, en de tram naar Overvecht eindigt bij het station daar. In het centrum kan de tramlijn in aanleg naast de sporen van Utrecht Centraal (op de huidige busbaan) de voorgestelde tramlijn langs de Catharijnesingel waarschijnlijk als stamlijn vervangen.

De voorgestelde tangent-tramlijnen zouden vooral gericht zijn op overstap, bijvoorbeeld een oostelijke tangentlijn van Station Overvecht tot Station Lunetten. (Deze zou ook een deel van het Uithof-tracé gebruiken). Een ringlijn Utrecht-West rijdt eveneens van Station Overvecht tot Station Lunetten, en samen vervangen ze de huidige buslijn 10. Een tramlijn langs de singels rijdt van Station Overvecht tot Station Vaartsche Rijn, en mogelijk verder naar Tolsteeg en Hoograven. Na vertramming van de zuidelijk busbaan in Leidsche Rijn, zou de tram vanuit Vleuten via De Meern naar Vaartsche Rijn rijden, en mogelijk verder, bijvoorbeeld over de Rubenslaan naar Galgenwaard. Een volwaardig net, in een stad zo groot als Utrecht, bestaat niet alleen uit radiale lijnen.

Verlengingen van de stedelijke tramlijnen, bijvoorbeeld naar Zeist kan een deel van de regionale buslijnen vervangen. Nadeel is dat zulke lange lijnen waarschijnlijk overbelast raken. De voorgestelde tweede spoorlijn Utrecht – Amersfoort kan mogelijk deze tramlijn ontlasten, met een station aan de Utrechtseweg, aan de noordrand van Zeist.

Overstap aan de rand van Zeist: spoor rood, tram blauw, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

tram-Utrechtseweg

 
Met een station op De Uithof, kan de Uithof-tramlijn ook naar De Bilt en Bilthoven verlengd worden, zonder overbelast te raken.

Ook zonder metro is een forse uitbreiding van de infrastructuur dus nodig, om een aaneengesloten hoogwaardig net te bereiken. Zwakke punten zijn echter niet te vermijden, bijvoorbeeld in Zuilen en Maarssen, en in Nieuwgein.

Metro Utrecht: update

Sneltram naar Wijk bij Duurstede

De buslijn van Utrecht naar Wijk bij Duurstede, over de N229, is klassiek ‘streekvervoer’. Het loopt door een nog agrarisch landschap, maar dat is te danken aan de planologische bescherming, want de druk op de regio is groot. De officiële houding tegenover regionale tramvervoer is dat het ondenkbaar is, zonder het tracé vol te bouwen met VINEX-wijken. Zijn er geen VINEX-wijken mogelijk, zoals in dit geval langs de N229, dan maar geen tram. Hier wordt voorgesteld om, in afwijking van deze houding, een sneltram aan te leggen.

sneltram De Uithof - Wijk bij Duurstede

Dit veronderstelt wel de bouw van een nieuwe spoorlijn naar De Uithof, waar de nieuwe tramlijn zou beginnen. De Uithof wordt een Intercity-halte, en krijgt ook een metroverbinding vanuit Utrecht, en verder naar De Bilt en Bilthoven en naar Zeist-Noord. Het zijn de veranderde omstandigheden, die een tramlijn naar Wijk rechtvaardigen.

Klik om te vergroten: de verschoven spoorlijn naar De Uithof, met de nieuwe verbinding naar Amersfoort…

Twee nieuwe lijnen via De Uithof

 
Er was ooit een tram naar Wijk bij Duurstede, maar niet over de N229 vanaf Bunnik. Het was een tak van de tramlijn Utrecht – Arnhem, en liep via Zeist en Doorn. Ten oosten van Doorn, boog het af richting Cothen – niet over de weg (N227), maar door de velden, ongeveer 1 km verderop. Het tracé vanaf Cothen was ongeveer gelijk aan de huidige N229.

De voorgestelde lijn zou beginnen een nieuw station in de Uithof, ‘Utrecht-Campus’ (ook een metrostation). Het loopt eerst als stadstram door De Uithof, over de Yalelaan, met één halte. Bij het einde van de Yalelaan, zou het naar het zuiden draaien en al snel in tunnel dalen.

Klik om te vergroten…

tram De Uithof - Bunnik met tunnel onder Kromme Rijn

De tramtunnel is nodig om de Kromme Rijn te kruisen (en het beschermd landschap ernaast). De tunnel komt naar boven in het verlengde van de Camminghalaan in Bunnik, en de tram gaat direct verder over deze brede straat. Er komt een halte Bunnik-Noord, iets ten noorden van de Boslaan. Aan het einde van de Camminghalaan, gaat de lijn verder over de huidige Provinciale Weg, met een halte bij het dorpscentrum.

De tramlijn kruist vervolgens de spoorlijn naar Arnhem. Na de bouw van een lijn naar De Uithof, wordt dit tracé gebruikt voor een HSL-Oost. In Bunnik verdwijnt het dan in tunnel, tot voorbij de Kromme Rijn: de huidige overgang verdwijnt dan ook, en vormt geen hindernis voor de tram. In het industriegebied bij afrit 19, komt er een derde halte, Bunnik-Zuid.

tram Uithof - Wijk bij Duurstede

Na de snelweg A12, verlaat de tram de bebouwde kom, en gaat verder langs de N229. Van hier tot Wijk bij Duurstede wordt het meer een sneltram, maar niet overal op eigen spoor. Vooral bij kruisingen, waar het wegverkeer langzamer rijdt, kan de tram op de weg. Uiteraard wordt de capaciteit van de N229 daardoor verminderd.

Er zijn slechts drie dorpen langs de N229. Odijk is de grootste, met 4500 inwoners. De N229 loopt langs de rand van de bebouwde kom, en twee haltes zijn voldoende: bij Singel en bij de Zeisterweg.

Werkhoven is een klein dorp met 1600 inwoners: het ligt haaks op de N229, en één halte is voldoende. Ook in Cothen (bijna 3000 inwoners) ligt de weg aan de noordrand van het dorp, maar de loopafstanden zijn groter. Het zou mogelijk zijn om de tram door het dorp om te leiden, langs de kerk, maar dat beperkt de loopafstanden nauwelijks. Daarom zou de tramhalte op de plaats van de huidige bushalte komen, bij de rotonde.

Klik om te vergroten…

Tram langs N229 bij Werkhoven….Tram langs N229 bij Cothen

In Wijk bij Duurstede (18 000 inwoners) wordt de lijn weer een stadstram. Het volgt globaal de oude weg naar het stadje, en bedient daarbij alle wijken aan de oostkant. Er komen haltes vlakbij Geerweg, bij de Langebroekseweg en bij de Nieuweweg. Aan het einde van de Zandweg is er een halte tegenover Veldpoort (eindhalte van de oude tram, aan de rand van de oude stad). Daar draait de lijn naar de Steenstraat, en krijgt een eindhalte aan het Stadspark, bij de Brandweer.

tram De Uithof - Wijk bij Duurstede

De lijn wordt 19 km lang. De reistijd van De Uithof naar Wijk bij Duurstede zou op ongeveer 30 minuten uitkomen.

In dit geval kan gedeeltelijk uitvoering ook zinvol zijn. De tramlijn zou in dat geval eindigen bij de halte ‘Odijk-Zuid’, Zeisterweg. De bestaande buslijnen langs de N229 geven hier overstap op de tram, maar zouden verder rijden (via de Zeisterweg), van en naar station Driebergen-Zeist.

Sneltram naar Wijk bij Duurstede

Tram 11 naar De Uithof

Deze tramlijn naar De Uithof hoort bij een voorgesteld tramnet in en rond Utrecht. De lijnen hebben een eigen logica, maar zijn ook aanvullend op de voorgestelde Metro Utrecht. Om het overzichtelijk te houden, worden ze lijn voor lijn beschreven: zie daarom ook de overzichtslijst.

Het gaat om een vertramde buslijn, de bestaande lijn 11. Het tracé is ook gelijk aan het HOV-tracé onder de naam Binnenstadsas, dat niets anders betekent dan de busbanen langs lijn 11. Tot aan de Biltstraat, wordt het tracé ook gebruikt door de eerder voorgestelde tramlijn Utrecht – Zeist (met aftakking naar Bilthoven). Zoals bij dat voorstel aangegeven, zijn er al langer plannen geweest voor een tram naar De Uithof via de Biltstraat. Inmiddels is gekozen voor een tracé “Om de Zuid“. In de eerdere voorstellen ging het om doortrekking van de sneltram uit Nieuwegein. De veronderstelling was, dat alleen massaal gebruik – inmiddels 50 000 studenten van alle instellingen op De Uithof – de lijn kon rechtvaardigen.

Het voorstel hier gaat uit van de aanleg van zowel een spoorlijn als een metro naar De Uithof. De voorgestelde ‘tram 11’ is dan ook een stadstram, geen sneltram, en het maakt deel uit van een stedelijk net. Het heeft ook een geheel andere tracé als de voorgestelde metrolijn: er is geen duplicatie.

De lijn zou beginnen bij een tramtunnel onder de perrons van Utrecht Centraal. De lijnvoering ten westen van Centraal wordt hier niet besproken, mogelijk wordt de lijn gekoppeld aan een tramlijn via Lombok. In de binnenstad rijdt de tram via Vredenburg, Janskerkhof, Nobelstraat, Kruisstraat, en de Biltstraat. Bij de Stadsschouwburg kruist de lijn een tangentlijn langs de Singels.

Aan het einde van de Biltstraat kruist het een tweede tangentlijn door de oostelijke wijken. Vanaf dit punt (rotonde Berekuil), ligt er al een vrijliggende busbaan, dat in principe al geschikt is voor omzetting in een tramlijn. Deze loopt door het kantoorgebied Rijnsweerd-Noord (met Provinciehuis), en langs de woonwijk Rijnsweerd-Zuid. Bij de halte Rijnsweerd-Zuid geeft de tramlijn overstap op de voorgestelde tangent-metrolijn Overvecht – Uithof.

Voorgestelde tangentlijn oost

De tram gaat onder de A27 naar De Uithof zelf, en eindigt bij het huidige busstation bij het ziekenhuis UMC – de plek van de toekomstige stations (spoor en metro). In De Uithof rijdt de tram boven de metrotunnel, wat natuurlijk betekent dat deze eerst af moet zijn. Een alternatieve route is beschikbaar: over de Leuvenlaan, tot aan de Universiteitsweg.

De lijn wordt 6 km lang. Daarvan kan nog en lijn zich afsplitsen: een vertramde buslijn 3, op de vooroorlogse route van tram 3. ‘Tram 11’ zou nog een tramlijn kruisen, een oostelijke tangentlijn. Meer over deze lijnen later.

Tram 11 naar De Uithof

Spoorlijn naar De Uithof

Hier wordt voorgesteld de spoorlijn Utrecht – Arnhem te verschuiven naar De Uithof, het campus /zorg / kennis- terrein tussen Utrecht en Zeist. Het bestaande tracé wordt gebruikt voor van een HSL-Oost, richting Arnhem / Nijmegen. Op het verplaatste tracé komt een nieuw station Zeist. Vanuit De Uithof wordt de nieuwe lijn ook doorgetrokken naar Amersfoort. Treinen uit het noorden en oosten kunnen dan Den Haag en Rotterdam bereiken, zonder ‘kop maken’ (omkeren) in Utrecht.

Klik om te vergroten…

Twee nieuwe lijnen via De Uithof

 
De bouw van een tweede lijn Amersfoort – Utrecht was al voor de Tweede Wereldoorlog gepland. Het gebied tussen Utrecht, Zeist en Amersfoort was toen nauwelijks bebouwd. Stadsuitbreiding, en de snelwegen A12, A27, en A28, hebben het sterk veranderd. De toenmalige ‘Rijksuniversiteit Utrecht’ is verhuisd naar De Uithof in de jaren ’60, vanwege de schaalvergroting in het hoger onderwijs. Het werd meer dan een verhuizing: het project stuurde de ontwikkeling van de stad als geheel, en doet dat nog steeds. De Uithof heeft een universiteit, een hogeschool, een academisch ziekenhuis met 1000 bedden, en inmiddels ook vele bedrijven. Het is een reisdoel voor 50 000 studenten en 20 000 werknemers.

Het stadsbestuur loopt voortdurend achter de feiten aan. Al sinds de jaren ’70, is er gesteggel over een mogelijke sneltram-verbinding naar De Uithof. Het voorstel hier is van een andere orde. Bovendien is het de bedoeling om het te combineren met een metro, én met een tramnet: daarover meer later. Het voorstel valt in drie delen uiteen: de lijn naar De Uithof, de lijn Uithof – Amersfoort, en de verbinding met de bestaande lijn bij Driebergen.

In De Uithof zelf, vormen de Padualaan / Heidelberglaan het enige geschikte tracé. Dat heeft gevolgen voor het tracé vanuit Utrecht. Dat moet beginnen ergens na de brug over de Vaartsche Rijn, waar de spoorlijn in zuidoostelijke richting loopt: een S-bocht is daarom onvermijdelijk. De enige denkbare optie voor dit tracé is een geboorde tunnel. Het moet liefst alle grote gebouwen vermijden (diepe fundering), en dan is het juist een voordeel, als het deels onder de Kromme Rijn kan lopen.

Klik om te vergroten…

Het geometrisch voordeligste tracé kruist begraafplaats Kovelswade, een rijksmonument. Het afgebeelde compromis-tracé (rood) is langer, maar vermijdt Kovelswade, Stadion Galgenwaard, en sportpark Maarschalkerwaard, dat de gemeente blijkbaar wil volbouwen. Elk verder compromis in het tracé verkleint de bochten verder, en verlaagt dus de snelheid in de 4-km tunnel. Van Utrecht Centraal tot De Uithof wordt het iets meer dan 6 km: de gemiddelde snelheid zal waarschijnlijk niet boven 100 km/h uitkomen.

Bij De Uithof gaat de geboorde tunnel over in een ondiepe tunnel onder de Padualaan. Er is een brede strook beschikbaar, maar de gebouwdelen over de weg zijn niet te handhaven. Het station zelf komt aan de kruising met de Universiteitsweg, naast het ziekenhuis UMC. Drie perronsporen zijn nodig: twee in de richting Utrecht, omdat twee lijnen samenkomen.

Na deze kruising draait de Heidelberglaan in een bocht naar het noorden, om het ziekenhuis heen. De lijn richting Amersfoort draait ook, meer naar het noordoosten. De spoorlijn zou direct na het station splitsen, mogelijk weer in geboorde tunnel.

De Amersfoort-lijn kruist de A28, ter hoogte van de nooit afgebouwde afrit Zeist-West. Het zou dan naast de snelweg lopen, aan de noordzijde, tot aan het Montessori-Lyceum (brug Utrechsteweg). Daarna verlaat het de snelweg, en gaat rechtdoor naar de N237, Amersfoortsteweg.

De lijn zou verder gaan in ondiepe tunnel, onder de brede en kaarsrechte N237. Na Soesterberg, kruist de lijn het militair oefenterreinen De Vlasakkers. Bij het opstelterrein Vlasakkers, sluit het aan op de spoorlijn Utrecht – Zwolle (de lijn uit Utrecht via Den Dolder).

Nieuwe spoorlijn door De Vlasakkers.

Vanaf De Vlasakkers is het 3 km tot Station Amersfoort. De kruising met de lijn uit Hilversum moet ongelijkvloers worden (is al langer gepland). De lijn Uithof – Amersfoort wordt 16 km lang: het heeft geen tussenstations, en is uitsluitend bedoeld voor Intercity-treinen. Het zou in principe alle huidige Intercity-treinen overnemen, die via Den Dolder en Bilthoven rijden. (Tussen Den Dolder en Amersfoort rijdt verder slechts de stoptrein Utrecht – Zwolle).

De lijn naar Driebergen zou afbuigen aan de oostkant van het UMC. Het loopt eerst ten noorden van de Munsterlaan, dan evenwijdig aan de Bisschopsweg, en draait zodoende naar de bebouwingsgrens van Zeist. Deze is een rechte lijn, herkenbaar als het tracé van een nooit gebouwde ringweg, langs de buurten Brugakker en Couwenhoven. De spoorlijn zou dit tracé volgen tot de ‘hoek’ van Couwenhoven, waar de huizen ophouden, en gaat zelf rechtdoor.

De lijn kruist hier de Koelaan, de weg van Zeist naar Bunnik. Als enige plek op dit tracé, is dit geschikt voor een station: altijd beter dan het huidige Station Driebergen-Zeist (dat helemaal niet in Zeist ligt). Het station komt te liggen achter Slot Zeist, 1250 m van de oude dorpskerk (begin van het huidige centrumgebied), en 1700 m van het nieuwe winkelcentrum. Zeist is namelijk naar het noordoosten gegroeid, weg van het Slot. De rand van de bebouwing, bij afrit 3 aan de A28, ligt op 4 km van dit station. Daarom is meer infrastructuur nodig in Zeist: een metrolijn naar Zeist-Noord, een tram Utrecht – Zeist dat eindigt bij het station, en vanaf het station een tramlijn naar Amersfoort.

Van het nieuwe station Zeist, loopt de lijn eerst rechtdoor, in het verlengde van het Couwenhoven-tracé. Het buigt dan naar het oosten, om aan te sluiten op de lijn naar Arnhem bij Station Driebergen-Zeist. Deze verliest de ‘Zeist’ uit de naam, maar blijft in gebruik, misschien met verplaatste perrons. De lijn van De Uithof naar dit station wordt 6400 m lang: dat is goed in de schatten, omdat het tracé langs Couwenhoven vast ligt.

De lijn sluit aan op de spoorlijn Amsterdam – Elten uit 1845, de hoofdroute naar Duitsland. Een geplande HSL-Oost, waarschijnlijk naast de bestaande lijn, is in 2001 afgeblazen. Met de bouw van een lijn via De Uithof, en de sluiting van het enige tussenliggende station Bunnik, komt het tracé tussen Vaartsche Rijn en Driebergen vrij. Het kan vervolgens worden gebruikt voor een HSL, na grondige verbouwing. Randstadspoor en alle overige stoptreinen, zouden via De Uithof rijden. De afstand neemt toe met circa 12%, misschien 1500 m. Met een extra station erbij (Zeist), neemt de reistijd toe, met misschien 4 minuten. De grote voordelen van een station in De Uithof, zouden dat wel rechtvaardigen.

Voor dit voorstel is er ook een alternatief, een spoorlijn in tunnel achter De Uithof, met een tracé langs Landgoed Oostbroek. Er is dan geen verbinding langs Zeist met de spoorlijn naar Arnhem. Het tracé langs de A28 en N237, door Soesterberg, en over De Vlasakkers, is wel hetzelfde.

Spoorlijn naar De Uithof