Hondsrug-lijn officieel voorgesteld

Een spoorlijn langs de Hondsrug van Groningen naar Emmen, is inmiddels ook door de Provincie Drenthe voorgesteld: Railvisie Drenthe 2040. Het zou een enkelsporige diesel light-rail lijn worden, en toch moet het ook een sneldienst naar Twente verwerken (over de bestaande lijn Emmen – Almelo).

Advertisements
Hondsrug-lijn officieel voorgesteld

Regional line Emmen – Meppen

This new regional rail line would connect Emmen with Meppen, on the Ems valley line (Dortmund – Münster – Emden). It can be seen as an extension of the proposed Groningen – Emmen regional line along the Hondsrug ridge. It might be operated as part of that line, but perhaps as an isolated service.

Click to enlarge: Hondsrug line in orange, line to Meppen in red…

Hondsrug rail line with extension Emmen - Meppen

Emmen (population 57 000) is the only urban centre in the south of Drenthe province. At present, it is served by a 75-km regional line from Zwolle – electrified, but mainly single-track. The proposed Hondsrug line would connect it to Groningen (the largest city between Amsterdam and Bremen).

At present, there are east-west passenger rail lines, from Groningen to Leer, and from Hengelo to Rheine. The Emmen – Meppen line would create a new link, about halfway between those two. The line would be about 35 km long, with only 3 intermediate stations. The area is thinly populated, with large tracts of moor (peat bog). Some land is still excavated for turf.

Click to enlarge…

New rail line Emmen - Meppen

The line would diverge from the existing line to Zwolle, at about 2 km south of Emmen station: the existing single-track line would be doubled here. A second station in central Emmen, at the Dordsestraat, would be on the shared section. The new alignment would pass the industrial zone Bargermeer, following an existing rail track, and then the Tasmanstraat. There would be a new station, where the line crosses the ring road N391 (Rondweg, at the retail cluster, the meubelboulevard).

After crossing the Oranje Kanaal, the new line would turn south-east across open farmland, to join the alignment of the A37 motorway (E233). The line would cut through the A37 Business Park, but that is not a problem, since most of it is empty anyway. The A37 motorway runs east from Hoogeveen to the border, and continues in Germany as the B402: the new line would now follow this road, to the outskirts of Meppen.

Click to enlarge…

New rail line Emmen - Meppen

Klazienaveen (population 12 000) would have a station at the northern edge of the built-up area, on the road to Nieuw-Dordrecht. This is at the north end of the Brugstraat, the old main road from Emmen: the station would be about 1110 m from the centre.

There would be no further stations on the line: it would pass north of Zwartemeer, and the landscape is flat and empty. The line would cross the Autobahn A31, still following the road, probably on the north side. It would cross the Ems River, and then turn due south, to a junction with the rail line from Emden. Meppen station is 1600 m further south.

Click to enlarge…

New rail line Emmen - Meppen

Meppen has a municipal population of 35 000, and is the capital of Landkreis Emsland (population 314 000). Most passengers would travel further: in the region, and especially south toward Münster.

There was a local rail line eastwards, the 51-km Meppen-Haselünner Eisenbahn: it connected to Quakenbrück on the Oldenburg – Osnabrück line. The alignment is intact, and the new line from Emmen would make re-opening more logical.

Trains from Emmen (or Groningen) would terminate at Meppen. There are extra tracks south of the station, which can be used to reverse trains. The line is not intended as a fast line, but there are few restraints on the alignment, so it could easily be built for 150 km/h. An Emmen – Meppen journey time of 22 minutes would be reasonable.

Regional line Emmen – Meppen

Regionale lijn Assen – Stadskanaal – Emmen

Deze spoorlijn is niet bedoeld als rechtstreekse verbinding tussen Assen en Emmen – daarvoor zouden reizigers in Gieten overstappen, op de eerder voorgestelde Hondsrug-spoorlijn van Groningen naar Emmen. Je kunt het beter zien als twee lijnen (Assen – Stadskanaal en Stadskanaal – Emmen), die operationeel aan elkaar gekoppeld zijn. Op de kaart is de samenhang duidelijk: Hondsrug-lijn in zwart, lijn Assen – Stadskanaal – Emmen in oranje…

Nieuwe regionale spoorlijn Assen - Gieten - Stadskanaal - Emmen

De nieuwe lijn zou oude tracés volgen, van de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) en van de Groningsch-Drentsche Spoorweg-Maatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens (S.T.A.R.). De NOLS exploiteerde een lijn van Assen naar Gasselternijveen (gesloten 1947), en van Zwolle via Gasselternijveen naar Stadskanaal (volledig gesloten ten noorden van Emmen in 1947). Het tracé van de Groningsch-Drentsche Spoorweg-Maatschappij is nog in gebruik als museumlijn (Stichting STAR), tot aan Musselkanaal.

Reactivering van de STAR-lijn, vanaf Zuidbroek via Veendam, is al jaren in discussie op provinciaal en lokaal niveau. De makkelijkste optie zou zijn, op het oude tracé een light train te laten rijden, maar een zwaardere variant heeft vele voordelen. Ten eerste eindigt de oude lijn bij de grens achter Ter Apel – de ooit geplande aansluiting in Duitsland kwam nooit tot stand. De lijn is ook te lang voor lightrail of sneltram, en een spoorlijn kan ook makkelijker infrastructuur delen met de Hondsrug-lijn, en met een regionale metro rond Groningen.

Tracé Assen – Stadskanaal – Emmen

Het voorstel omvat een dubbelsporige electrische lijn van Assen naar Gieten, aansluiting op de Hondsruglijn daar, dan weer een aftakking ter hoogte van Gasselte. Vervolgens gaat de lijn over het NOLS-tracé tot Stadskanaal, langs het STAR-tracé (inclusief museumlijn) tot Ter Apel, en vervolgens over een nieuw tracé tot Emmen. Op sommige plaatsen zou de lijn de autowegen volgen, die vanaf de jaren ’60 in deze zwakke regio aangelegd zijn.

De voorgestelde lijn begint in de provincie-hoofdstad Assen (66 000 inwoners). Het zou aftakken ten noorden van Station Assen, net als de NOLS-lijn vroeger.

Klik om te vergroten…

Het tracé is nog onbebouwd, wel staan er nieuwe woningen ernaast. De aftakking kan iets naar het noorden verschoven worden, naar de Europaweg (ringweg). Een station bij de rotonde daar is mogelijk, maar er is weinige bebouwing in de directe omgeving. Daarna kan de lijn het oude tracé volgen tot aan Rolde (3800 inwoners). Het stationsgebouw staat er nog, het nieuwe kan bij de bouwmarkt ernaast komen, en verder moet één woning wijken.

Klik om te vergroten…

Enkele kilometers ten oosten van Rolde, zou de lijn het NOLS-tracé verlaten, en de N33 volgen. Na de kruising met de weg naar Eext, buigt de lijn dan af, om op de voorgestelde Hondsrug-lijn aan te sluiten. De aansluiting ligt vlak voor het station van Gieten (5000 inwoners). Treinen zouden dan gebruik maken van de Hondsrug-lijn, over ongeveer 3 km. Deze lijn zou naast de N34 lopen (evenwijdig aan het oude NOLS-tracé richting Gasselte).

Klik om te vergroten…

Ten noorden van Gasselte, zou de lijn richting Stadskanaal aftakken, naar een station aan de noordkant van Gasselte – vlakbij het oude station. De lijn volgt dan de N378, dat zelf het NOLS-tracé volgt, richting Gasselternijveen (2000 inwoners), een van de oudste veenkoloniale dorpen. Het station komt aan de kruising met de Hoofdstraat, ook de plek van het oude station. Van hier tot Stadskanaal, wordt de oude lijn simpelweg opnieuw in gebruik genomen.

Klik om te vergroten…

Aan de rand van de bebouwde kom van Stadskanaal ( 21 000 inwoners), ligt de aansluiting met de NOLS-spoorlijn vanuit Zuidbroek en Veendam. Deze zou gebruikt worden voor een regionale metrolijn vanuit Groningen. 550 m na de aansluiting ligt Stadskanaal Hoofdstation. Het ligt op de oude plek aan de Stationsstraat, maar het stationsgebouw is een replica, gebouwd voor de museumlijn STAR. De ligging is nog gunstig ten opzichte van de bebouwing, daarom kan het in gebruik blijven, als ‘Stadskanaal-Noord’.

Klik om te vergroten…

over-skanaal

Het tweede station in Stadskanaal lag aan het uiteinde van de Stationslaan. Het station is verdwenen, maar de plek ligt gunstig, op 500 m van het inmiddels vernieuwde stadscentrum. Bovendien zou deze straat doorgetrokken worden, naar een toekomstige nieuwbouwwijk achter het spoor. Dit lijkt dan de juiste plek, voor een nieuw station Stadskanaal-Centrum.

Het volgende station (Nieuw-Buinen) lag aan de oude weg naar Buinen. Dit station zou naar het noorden verplaatst worden, naar de nieuwe Buinerweg, de N374. Hier ligt al een nieuwbouwwijk aan de westkant van de spoorlijn, dat goed bediend wordt door dit station. Formeel hoort de wijk bij Nieuw-Buinen (5 000 inwoners), want de spoorlijn volgt de provinciegrens, De regionale metrotreinen uit Groningen en Veendam, zouden doorrijden tot Stadskanaal-Centrum of Stadskanaal-Zuid. Stadskanaal heeft dan treinen in de richtingen Groningen, Assen, en Emmen.

Een vierde station in Stadskanaal is wellicht mogelijk, aan de Cereskade. Het zou Ceresdorp bedienen, met ongeveer 1000 inwoners. Het ‘dorp’ is slechts een plaatselijke verdichting van de lintbebouwing langs het kanaal, dat toch een busverbinding zal behouden (het kanaal is bebouwd tot in Ter Apel). De noodzaak van een vierde station moet goed bekeken worden.

Klik om te vergroten…

mkanaal

Het volgende is Station Musselkanaal, eindhalte van de museumtreinen. Slechts een kaal perron met enkele banken is overgebleven, maar het heeft misschien het mooiste uitzicht van alle perrons in Nederland. Om de bebouwde kom (7000 inwoners) beter te bedienen, zou het door twee nieuw stations vervangen worden: aan de noordkant bij de Sluiskade, en aan de zuidkant vlakbij de winkels (Aaweg / Kavelingen). De twee locaties liggen ongeveer 1500 meter uit elkaar.

Klik om te vergroten: langs Ter Apel…

mk-terapel….terapel

De lijn volgt dan het ongebruikte tracé, tot aan Ter Apel (9000 inwoners). Hier boog de lijn naar het oosten, over het Ter Apelkanaal, richting Duitsland. Het nieuwe tracé naar Emmen zou beginnen bij deze bocht: de nieuwe lijn loopt dan rechtdoor, evenwijdig aan het kanaal. Het kruist de Westerstraat / N36, op de plaats van het schoolgebouw, ongeveer een kilometer van van het winkelcentrum.

Vanaf dit station loopt de nieuwe lijn naar het zuiden, naar de N391, en draait richting Emmen, naast de weg. Deze kaarsrechte weg werd door open velden aangelegd. (Er was ooit een tram van Ter Apel naar Emmen, maar deze liep via Nieuw-Weerdinge). Een verlenging van de STAR-lijn naar Emmen is ook eerder voorgesteld, en een tracé langs de N391 ligt voor de hand.

Klik om te vergroten…

tera-emmen

Twee km ten oosten van Weerdinge, draait de weg naar het zuiden: de spoorlijn zou rechtdoor gaan, om aan te sluiten op de Hondsruglijn, tussen Weerdinge en Emmen. De lijn kruist de Emmerhoutstraat bij Weerdinge, maar het dorp is te klein voor een station (800 inwoners), en de lijn zou iets moeten afbuigen om het goed te bedienen. Dat weegt niet op, tegen het voordeel van een recht tracé langs de hoogspanningsleiding. Vanaf de aansluiting, rijden de treinen nog 2 km over de Hondsrug-lijn, naar het station van Emmen: met 57 000 inwoners, het regionaal centrum van Zuid-Drenthe.

De treinen op de nieuwe lijn zouden rijden van Assen tot Emmen. Het is niet zinnig om ze door te later rijden tot Zwolle, daarom wordt Emmen overstap-station. De totale lengte van de lijn bedraagt 60 km: een reistijd van minder dan een uur is haalbaar.

Regionale lijn Assen – Stadskanaal – Emmen

Hondsrug-spoorlijn Groningen-Emmen

Hier wordt een nieuwe regionale lijn van Groningen tot Emmen voorgesteld, langs de Hondsrug. Het gaat hier niet om heropening van de lijn via Veendam en Stadskanaal, dat sinds enkele jaren officieel onderzocht wordt. Langs die route kom je inderdaad van Groningen in Emmen, maar wel met een grote omweg. (Vergelijk het voorstel voor een spoorlijn Assen – Stadskanaal – Emmen). In 2010 heeft de Provincie Drenthe ingezien dat deze omweg te groot is, en stelt nu voor een enkelsporige diesel light-rail lijn naast de N34 aan te leggen.

De Hondsrug is vanouds de kortste route, van Groningen tot Emmen. Deze 70-km lange stuwwal is een opvallend onderdeel van de geografie van Noord-Nederland. Ten oosten daarvan liggen de Groningse en Drentse hoogvenen, ontgonnen vooral in de 19e eeuw. Aan de westzijde is een flauwe helling met inmiddels bebost of ontgonnen heide. Langs de weg van Groningen naar Emmen liggen enkele oude dorpen. De hier voorgestelde nieuwe lijn volgt ook grotendeels de N34, de huidige verkeersas van de Hondsrug. Tussen Exloo en Emmen, gebruikt de nieuwe lijn een tracé van de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS). Langs de hele Hondsrug heeft echter nooit een trein gereden.

Treinen vanaf Groningen zouden de bestaande lijn gebruiken, over de 14 km tot aan de N34. Het nieuwbouwgedeelte is 44 km lang – tot aan station Emmen, waar het aan de bestaande lijn uit Zwolle aansluit. In totaal zou de lijn 58 tot 60 km lang zijn. Het is bestemd voor een regionale dienst, die deels stedelijk-regionaal zal zijn. Met de nieuwste technologie is een reistijd van 35-40 minuten haalbaar, net genoeg voor woon-werk verkeer Emmen-Groningen.

De bestaande spoorlijn tot aan de N34 zou viersporig gemaakt worden, ook ten behoeve van een S-Bahn-achtige dienst Groningen-Assen. (Een eerder gepland light-rail netwerk rond Groningen, onder de naam Kolibri, is inmiddels in de ijskast beland). Op dat stuk komt één nieuw station, bij Glimmen (1700 inwoners) – feitelijk een heropening, want Glimmen had tot 1936 een station.

De nieuwe lijn takt af vlak bij de aansluiting A28- N34, 14 km ten zuiden van Groningen, en volgt dan de N34 (aan de oostzijde) tot Ees, bij Borger. Er komen stations bij Zuidlaren, bij Annen, bij Gieten en bij Borger. Station Zuidlaren komt op de kruising met de N386, Vries – Zuidlaren – Hoogezand. Het is een bereikbare plek, maar wel 2 km van de dorpskern in Zuidlaren zelf. De drie kernen van Zuidlaren hebben samen ongeveer 10 000 inwoners.

Station Annen komt aan de zuidkant van het dorp (3 700 inwoners), aan de weg Assen – Anloo – Annen – Veendam. Het zou dan wel in open veld liggen, ongeveer 1500 meter van de dorpskern.

station-zuidlaren….annen

Station Gieten zou aan de Asserstraat gebouwd worden, ongeveer op de plek waar de N34 de voormalige NOLS-lijn Assen-Stadskanaal kruist. Een nieuwe regionale spoorlijn Assen – Stadskanaal, grotendeels op NOLS-tracé, zou hier op de Hondsrug-lijn kunnen aansluiten. Een onlangs aangelegd brug over de N34 moet waarschijnlijk voor het nieuwe station wijken, en de rotonde aan de Asserstraat zou hersteld moeten worden. Gieten heeft 5 100 inwoners. Tussen Gieten en Borger is een station Gasselte ook denkbaar, maar hier ligt de N34 ruim buiten de dorpskern. Gasselte (1614 inwoners) kan beter bediend worden door de voorgestelde lijn Assen – Stadskanaal.

gieten-west

Station Borger komt op de kruising van de N34 en de N374 Beilen – Borger – Stadskanaal, 400 meter van het dorpscentrum (Borger heeft 4 900 inwoners). De N34 is hier inmiddels verdiept aangelegd, en het station zou ook verdiept liggen (niet echt in tunnel). Bij Ees buigt de lijn af naar het zuid-oosten en bij Exloo naar het zuiden, langs het tracé van de NOLS: het volgt de 20-meter hoogtelijn, aan de oostrand van de Hondsrug.

borger-exloo

Er komen stations bij Exloo (dorpsstraat / weg naar 1e en 2e Exloërmond en Stadskanaal) en bij Valthe. Exloo heeft 1800 inwoners, en is ook hoofdplaats van de gemeente Borger-Odoorn. Het NOLS-tracé richting Emmen is grotendeels intact, maar doorgesneden door opritten van nieuwe woningen. In Exloo kan het tracé misschien enkele honderden meters oostwaarts verplaatst worden. In Valthe is er voldoende ruimte voor een nieuw station: bij de kruising met de weg naar Valthermond en Musselkanaal, of iets verder naar het zuiden, vlakbij het voormalige Station Valthe (nu een woonhuis). Het dorp heeft slechts 1 300 inwoners, maar het station zou als overstappunt dienen voor bussen uit Valthermond en Musselkanaal.

valthe

Ook tussen Valthe en Emmen is het tracé bijna onbebouwd, maar is op sommige plaatsen als weg in gebruik, met woningen pal naast het tracé. Dat is vooral in Weerdinge een probleem: de lijn kan Weerdinge aan de westkant passeren, op een nieuw tracé, en vervolgens het NOLS-tracé tot aan Station Emmen volgen. Ook een korte tunnel door het dorp is mogelijk, daarvoor moeten wel enige huizen worden gesloopt.

weerdinge-dorp….emmen-noord

Het NOLS-tracé, dat ook in Emmen onbebouwd is, loopt door tot het huidige Station Emmen. Vanaf Emmen is er de mogelijkheid, om de nieuwe lijn door te trekken naar Meppen, aan de Emslijn (Dortmund-Münster-Emden).

Hondsrug-spoorlijn Groningen-Emmen