Mittelland high-speed line Enschede – Hannover, part 3

This is the third part of a proposal for a high-speed line (HSL, Schnellfahrstrecke, Neubaustrecke) from Enschede to Hannover, part of an Amsterdam – Berlin line. The line takes its name from the Mittellandkanal which it parallels.

Read the introduction first. This part covers the line through Minden and on to Hannover. The previous post ended with the alignment along the Mittellandkanal, between Alswede and Isenstedt (20 km from Minden). There are two main options east from there.

The HSL could leave the canal at Isenstedt, and bypass Minden, about 6 km north of the city centre. This alignment (shown in green) would rejoin the main line to Hannover at Stadthagen. However, if the HSL avoids Minden anyway, then the most direct alignment is straight from Kalkriese to Hannover (shown in yellow). All alignments north of Minden, would cut through the Schaumburger Wald, to reach the existing Minden – Hannover line.

Click to enlarge…

HSL Enschede - Hannover through Minden, alignment options

Minden (population 82 000) is the largest urban centre between Bielefeld and Hannover. Routing the HSL near the city would allow trains from the east to access the station, and the Minden – Hannover section can be used by Dortmund – Bielefeld – Hannover high-speed trains. (The Dortmund – Minden line is partially upgraded for 200 km/h).

The only available surface alignment through Minden (shown in white) is along the southern bypass road (B65), and the former rail siding to Häverstädt. The HSL would follow the Mittellandkanal to Hille, cross the canal, and turn south-east. It would join the old rail alignment at Dützen, on the edge of the built-up area. The old line is free of buildings, presumably for a planned extension of the bypass. The HSL would cross the Weser alongside the road, and then turn east, south of the gravel pits. Very high speed is probably not possible, on the route through Minden.

Click to enlarge…

HSL Enschede - Hannover via Minden

The HSL would cross the existing Minden – Hannover line, bypass Bückeburg, and join the line further east.

The new line north of Bückeburg can also link to a new tunnel, under the Wesergebirge ridge (shown in green). The existing main line Dortmund – Minden – Hannover passes through a gorge cut by the Weser, at Porta Westfalica. The new tunnel would be used by high-speed trains between Hannover and Bielefeld, by-passing Minden: more on this later.

An alignment through Minden allows link curves into the station, from east and west (shown in red). The western curve would diverge from the HSL before it crosses the Weser, and requires an additional bridge. The eastern curve is located where the HSL crosses the existing line to Hannover.

About 4 km east of Bückeburg station, the HSL would join the existing alignment. Upgrading of this line as Ausbaustrecke was officially planned, but has been suspended. The HSL would require a 4-track line through Stadthagen, upgraded for high speed. This should not be a problem: the line is almost straight.

HSL Enschede - Hannover from Minden to Hannover (NBS, ABS)

A new cut-off line from Haste to Seelze (avoiding Wunstorf) would complete the high-speed route. From there it is 11 km to Hannover Hauptbahnhof.

The entire alignment Enschede – Hannover via Minden would be about 215-220 km long. With a line speed of 300 km/h (except through Minden), that should allow a journey time of around one hour.

The line speed on the connecting HSL Hannover – Berlin is nominally 250 km, but that only applies to its middle section. (Trains take 1h 40min, an average speed of only 155 km/h). New parallel tracks on that line, could bring total Amsterdam – Berlin journey time down to 3 h 20 mins, over a total route length of 615-625 km.

Mittelland high-speed line Enschede – Hannover, part 3

Mittelland high-speed line Enschede – Hannover, part 2

This is the second part of a proposal for a high-speed line (HSL, Schnellfahrstrecke, Neubaustrecke) from Enschede to Hannover, part of an Amsterdam – Berlin line. The line follows the Mittellandkanal at the edge of the North German Plain, and takes its name from the canal.

Read the introduction first. The alignment is over 200 km long, and is not described in great detail.

The line would start at a fully reconstructed station in Enschede, the de facto capital of Twente. From there, trains would use a four-tracked line toward Gronau and Münster. Between Gronau and Ochtrup, the HSL to Münster would diverge onto its own alignment. The Mittelland-HSL would follow the of the proposed new link from Ochtrup to Rheine. That line is also intended for regional trains. It would be disruptive to build a 4-track line (with a 300 km/h alignment) through Ochtrup, so the HSL would probably run north of the town. It could run alongside the regional line, for about 10 km.

As it passes the airbase / barracks (Theodor-Blank-Kaserne), the regional line would turn south-east, to join the Ems valley line into Rheine station. The HSL would continue north-east, turning east as it crosses the Ems river, north of Rheine. The closer to Rheine, the shorter the route, However the line must avoid historic buildings at Bentlage, and nature reserves along the river. It could pass south of junction 7 on the A30, cutting through Güterverkehrszentrum Nord-West and crossing the Dortmund-Ems Kanal at Altenrheiner, with a tunnel under the river. A longer but simpler alignment would run north of the Theodor-Blank-Kaserne, north of junction 7, cutting through Industriegebiet Holsterfeld.

Click to enlarge…

High-speed line Enschede - Hannover by-passing Rheine

In both cases, the HSL would pass south of Dreierwalde, and then run east to the Mittelland Kanal near Obersteinbeck. The eastbound link line from Rheine would join the HSL there. This link could also be used by local trains, onto the Tecklenburger Nordbahn (currently freight-only). The HSL might follow the alignment of the Tecklenburger Nordbahn to Recke, or it might join the canal between Obersteinbeck and Recke.

Click to enlarge…

High-speed line Enschede - Hannover, from Rheine to Recke

The line would now follow the canal eastwards, although not directly on the canal bank, which was not designed to carry a rail line. Along the canal, there are industrial sites with quaysides, and occasionally housing. The HSL would run about 20-50 m from the canal, and in places diverge from it.

At Bramsche, the line would run south of the Mittellandkanal. The canal alignment is curved, wit housing and industry alongside it. The HSL would cross the canal again, to pass the Kalkrieser Berg on the north bank (avoiding the archaeological zone).

Click to enlarge…

High-speed line Enschede - Hannover south of Bramsche

Kalkriese is the most northern point on this HSL. The rest of the alignment is determined by the section near Minden. One possibility is that the line simply runs east from Kalkriese to Hannover (shown in yellow below). The versions described here assume a route through Minden, or just north of it.

The line could turn away from the Mittellandkanal at Kalkriese, pass north of Bohmte, and rejoin it on the straight section Wimmer – Alswede. This variant could have a connection from the Bremen line for Osnabrück – Hannover trains, but its utility is reduced by the longer route through Bohmte.

Click to enlarge…

High-speed line Enschede - Hannover, alignments near Bohmte

The HSL could also follow the Mittellandkanal along the foot of the hills (Wiehengebirge), and pass south of Bohmte. That would allow a more effective connection from Osnabrück: via the existing line through Ostercappeln, or via a new tunnel under the ridge. The HSL would run about 2 km north of the canal at Bad Essen, avoiding a curved section with canal-side housing. It would rejoin the Mittellandkanal at Wimmer, the beginning of the straight section to Alswede.

From Alswede to Isenstedt, the line would follow the canal again. At Isenstedt, 20 km from Minden, the possible alignments diverge. These alignments (passing Minden) are covered in the third part of the description.

Mittelland high-speed line Enschede – Hannover, part 2

Mittelland high-speed line Enschede – Hannover, part 1

This high-speed line (HSL, Schnellfahrstrecke, Neubaustrecke) from Enschede to Hannover, would connect to the existing high-speed line Hannover – Berlin, creating an east-west Amsterdam – Berlin route. The proposal is a completely new line, roughly parallel to the existing main line through Osnabrück. Unlike the old line, it would avoid the hills of the Niedersächsische Bergland. Instead, it would run through the North German Plain at the foot of the hills, exactly like the east-west Mittellandkanal. The name ‘Mittelland HSL’ is therefore appropriate.

The topography of the line: extract from topographic map of Germany by Botaurus, CC 3.0 licence.

High-speed line Enschede - Hannover along Mittelland-Kanal

The new high-speed line would have no intermediate stations. Enschede is not on the existing main line: the proposal assumes construction of a HSL Amsterdam – Zwolle, and a connecting Zwolle – Twente HSL. It is logical for this new HSL to serve Enschede, the largest city in Twente. Another new HSL would extend the high-speed route to Münster.

The Mittelland HSL would diverge from that line, east of Gronau. It would pass north of Rheine, crossing the existing main line. From there, its alignment is determined by the edge of the hills, especially the tip of the Wiehengebirge, at Kalkriese. That is a strategic passage between the hills and the marsh – the probable site of the Battle of the Teutoburg Forest (Varusschlacht).

Click to enlarge…

Mittelland-HSL from Enschede to Hannover, north of Wiehengebirge

The high-speed route from Amsterdam to Hannover would be about 355-365 km long. The section Amsterdam – Zwolle – Enschede is about 140-145 km. Depending on the alignment, the Enschede – Hannover line would be about 215-220 km long. (The Hannover – Berlin line is 258 km long).

The new line does not serve any cities. There are no major settlements: that is why there is no existing rail line on this route. The HSL would however connect to the Osnabrück – Bremen line, and to the existing main line near Minden. Part of the Minden – Hanover section would be shared with a Ruhr – Hannover high-speed route. (This section is equivalent to the planned ABS/NBS Seelze – Haste – Minden, which is suspended due to lack of funds).

The geography of the existing east-west main line was determined by the settlements. In contrast to the usual pattern, the hills were densely populated, and the plain relatively empty. From Rheine, the old line runs between the ranges Wiehengebirge and Teutoburger Wald, passing through Osnabrück (population 163 000). At Löhne, it joins the main line from the Ruhr. Together they pass through a gap in the hills near Minden, cut by the river Weser – the Porta Westfalica. The line zig-zags to serve Minden (population 82 000), and then turns toward Hannover, across flat terrain.

The new line would not pass through either Rheine or Osnabrück. It could connect to Rheine station from both east and the west, and it could provide a new route Osnabrück – Hannover, with a south-to-east curve from the Bremen line. The HSL could pass north of Minden, but possibly through the urban area, south of the centre. A HSL through the city, could be used by Minden – Hannover trains, and trains from Dortmund and Bielefeld.

The second and third part of this post describe the alignment, from west to east – but not in great detail, since it is over 200 km long:

Mittelland high-speed line Enschede – Hannover, part 1

Regionale lijn Enschede – Winterswijk

Een nieuwe regionale spoorlijn van Enschede naar Winterswijk, sluit goed aan op reactivering van de lijnen naar Bocholt en Borken. Overal in Europa werden de kleine grensoverschrijdende spoorlijnen gesloten, en dus ook tussen Oost-Nederland en het Ruhrgebied. (De lijn Arnhem – Oberhausen bleef als enige over, maar heeft geen doorgaande lokale of regionale diensten).

De nieuwe lijn biedt, in combinatie met de lijn van Winterswijk naar Bocholt, een inter-regionale route van Twente naar de regio Niederrhein. Via Borken wordt de verbinding hersteld, van Apeldoorn naar het Ruhrgebied. Winterswijk wordt dan een regionaal overstappunt.

Nieuwe regionale spoorlijn Twente - Winterswijk over Haaksbergen.

De voorgestelde lijn loopt via Haaksbergen en Groenlo, deels evenwijdig aan de toekomstige N18. De lijn kan gebruik maken van de tracés van enkele voormalige spoorlijnen:

De nieuwe lijn begint in Station Enschede. Na de bouw van de voorgestelde HSL Zwolle – Twente, en de aansluitende HSL Twente – Münster, ligt deze aan een doorgaande HSL-route, en krijgt de functie van ‘hoofdstation van Twente’. De lijn door Enschede wordt dan viersporig.

De treinen naar Winterswijk vertrekken in westelijke richting, over deze lijn. Ter hoogte van de onderdoorgang Buddestraat, draait de hoofdlijn richting noordwesten (Hengelo). De nieuwe lijn buigt hier af, naar het tracé van de voormalige lijn naar Boekelo. Dit is een geschikt plek voor een station, ongeveer 1,5 km van Station Enschede. (Er was oorspronkelijk geen aansluiting hier: de lijn uit Boekelo dook onder de lijn Enschede- Hengelo, op weg naar een eigen station Enschede-Noord).

Het oude spoortracé is nog zichtbaar: ernaast ligt een latere uitvalsweg, Westerval. De nieuwe lijn volgt de oude, aan de noordkant van deze weg. Bij de brug aan de Rembrandtlaan, moet de lijn in tunnel (of verdiept, zoals de weg zelf). Een station bij het nieuwe bedrijfsterrein Josink Es, kan ook het uitgebreid havengebied van Enschede bedienen.

Klik om te vergroten…

Nieuwe spoorlijn naar Winterswijk, met stations in Enschede

Na de kruising met de Afinkstraat (ringweg), is het oud tracé verdwenen onder het industriegebied Marssteden. De lijn zou dan de weg Westerval volgen, tot aan de snelweg A35. Na de snelweg is een geschikte plek voor een station: aan de Brouwersweg / Boekelosestraat, bij de nieuwe Grolsch-brouwerij. Het ligt ongeveer 1500 m van het centrum van Boekelo (1900 inwoners), en 750 m van Usselo. Samen met het station bij Josink Es, komen er dan vier stations in Enschede, op ongeveer 1700 m van elkaar.

Vanaf de A35, tot aan Haaksbergen, kan de de lijn oftewel naar het oude tracé afbuigen (in oranje aangegeven), of een nieuw tracé gebruiken langs de N18 (in wit, de toekomstige N18 loopt pal naast de oude weg). De keuze hangt vooral af, van het gekozen tracé in Haaksbergen zelf. De spoorlijn van Boekelo tot Haaksbergen is er nog altijd, als Museum Buurtspoorweg: het loopt door open agrarisch landschap, en reactivering lijkt geen probleem.

Nieuwe spoorlijn Enschede - Winterswijk, tracé-varianten bij Boekelo

In Haaksbergen, biedt het oude tracé naar het station voldoende ruimte, voor een tunnel (of verdiepte lijn). Station Haaksbergen staat er nog, en de locatie is ook redelijk. Ten westen van het station is het tracé niet meer herkenbaar: een deel is bebouwd, een deel is nu een weg. Om het weer vrij te maken, is gedeeltelijke sloop van de aangrenzende fabrieken nodig. Boven de weg is een viaduct voldoende, dit is geen woonwijk.

Een alternatief is een N18-tracé aan de zuidkant van Haaksbergen, met een station aan de Buurserstraat, ongeveer 600 m van de Markt. Ook in dit geval is sloop nodig, van enkele woningen en boerderijen. (De toekomstige N18 loopt ten noorden van het dorp). In beide varianten, is een tweede station denkbaar, aan de westrand van Haaksbergen.

Klik om te vergroten…

Spoorlijn Enschede - Winterswijk door Haaksbergen, twee varianten.

Van Haaksbergen naar Eibergen, loopt de nieuwe lijn aan de westkant van de N18. Hier liep vroeger geen spoorlijn: de GOLS-lijn vanuit Haaksbergen ging naar namelijk Neede, en daar moest men overstappen op de trein naar Eibergen. Het spoor-tracé in Eibergen is dan ook ongeschikt, voor een nieuwe lijn vanuit de richting Haaksbergen. (Het is nog wel te vinden, als fietspad, maar wel dwars door een woonwijk). Een alternatief is een lijn in tunnel onder de huidige N18, dat het dorp doorsnijdt, met een station dicht bij de dorpskern.

Nieuwe spoorlijn Enschede - Winterswijk, van Haaksbergen naar Eibergen

Twee kilometer ten zuiden van Eibergen, bereikt de lijn weer het GOLS-tracé. Het ligt precies evenwijdig aan de N18, ongeveer 100 m van de weg. Aan de noordkant van Groenlo, wordt dit tracé doorgesneden door een nieuw bedrijfsterrein. Er is echter voldoende ruimte voor een nieuwe spoorlijn, in open-bouwput tunnel of op viaduct, tussen de weg en de gebouwen.

In Groenlo zelf (ca. 9 000 inwoners), is het tracé bijna onbebouwd, maar het grenst wel aan woonwijken. Ook hier zal de lijn ondertunneld moeten worden. Het stationsgebouw staat er nog (in gebruik als woning), en het stationsemplacement is een plein met busstation. (Het plein heet ook nog ‘Stationsemplacement’). Hier komt dan het nieuwe station, in tunnel, enkele honderden meters van de oude vesting (binnenstad). Met een uitgang vlakbij het oude stationsgebouw, krijgt de Stationslaan ook zijn functie terug, al looproute naar het centrum. Het GOLS-tracé is verder nog als straat te volgen. Ten zuiden van de bushaltes loopt het tussen twee kantoorgebouwen door, maar er lijkt voldoende ruimte aanwezig voor een tunnel.

Klik om te vergroten…

Nieuwe spoorlijn Enschede - Winterswijk, tunnel in Groenlo met station.

Ten zuiden van Groenlo, volgt de nieuwe lijn precies het GOLS-tracé, aan de zijkant van de N319. De weinige boerderijen die hiermee een oprit verliezen, zijn ook vanaf de andere kant van het tracé te bereiken. Ongeveer 3 km ten zuiden van Station Groenlo, kruist het tracé de N319. De nieuwe lijn kan eventueel hier afbuigen naar het zuidoosten, naar een aansluiting met de lijn Zutphen – Winterswijk, ongeveer bij km 38. Het kan ook over het tracé van de GOLS, tot de rand van Winterswijk, en daar op de Zutphen-lijn aansluiten. Deze lijn werd in 1880 aangelegd als internationale lijn naar Gelsenkirchen, door de Niederländisch-Westfälische Eisenbahn-Gesellschaft.

De twee voormalige lijnen hadden elk een eigen tracé in Winterswijk, en de GOLS had een eigen station. De treinen uit Enschede zouden over de Zutphen-lijn rijden naar het huidige Station Winterswijk.

Klik om te vergroten…

Nieuwe spoorlijn Twente - Winterswijk, vanaf Groenlo over GOLS-tracé.

De oude lijnen ten zuiden van Winterswijk zijn gesloten: de Gelsenkirchen-lijn tot aan Borken. en de daarvan aftakkende lijn naar Bocholt. Ten zuiden van Borken is de voormalige internationale lijn nog in gebruik (Duitse lijnnummer 2236). Met de komst van de nieuwe lijn wordt Winterswijk (24 000 inwoners), weer een overstapstation. Na heropening van de lijn naar Bocholt, kunnen de treinen uit Enschede doorrijden naar Wesel, 41 km verder.

Het spreekt vanzelf, dat de nieuwe lijn dubbelsporig en geëlektrificeerd uitgevoerd wordt, zonder overgangen en met ongelijkvloerse aansluitingen. Met de nieuwste treinen is een hoge gemiddelde snelheid haalbaar – zeker hoger dan de gemiddelde NS-stoptrein. De lengte bedraagt ongeveer 42 km. Met zes of zeven tussenliggende stations, moet een reistijd Enschede – Winterswijk van rond 35 minuten haalbaar zijn.

Regionale lijn Enschede – Winterswijk