Tram Haarlem: tangentlijn Spaarnwoude – Schalkwijk – Heemstede

Deze tangent-tramlijn Spaarnwoude – Schalkwijk – Heemstede hoort bij een voorgesteld tramnet in Haarlem. De lijnen worden één voor één beschreven: lees daarom eerst de inleiding met lijst van lijnen.

Klik om te vergroten…

Tangent-tramlijn Haarlem via Schalkwijk en Heemstede

Het gaat om een onvolledige ringlijn, in het zuidoost-kwadrant. Het loopt tussen twee stations, maar de trein blijft de snelste verbinding tussen die twee. De tram kruist enkele radiale lijnen, en verbindt de buitenwijken met elkaar, zoals dat hoort bij een tangentlijn. Het is een alternatief voor een volledige ringbuslijn.

De lijn begint bij Station Spaarnwoude, aan de zuidzijde van het station. Dit is ook eindpunt van de eerder voorgestelde oost-west tramlijn Overveen – Station Spaarnwoude, maar de eindhalte komt misschien aan de noordzijde.

Klik om te vergroten: de oost-west tramlijn, met twee mogelijke tracés naar Station Spaarnwoude…

Oost-west tramlijn in Haarlem, Overveen naar Station Spaarnwoude

De tangentlijn loopt eerste evenwijdig aan de spoorlijn (over de Amsterdamse Vaart), en draait dan naar de Prins Bernhardlaan. Deze brede straat is een naoorlogse ringweg, en loopt in een bijna rechte lijn, tot in Schalkwijk. De eerste halte komt na de hoek, bij de Schaepmanstraat, de volgende twee bij het winkelcentrum Beatrixplein en de Zomervaart.

Daarna kruist de lijn de Schipholweg. Het gebied is in ontwikkeling (023 project), maar de bestaande haltes lijken voldoende: Reinaldapark en Boerhavelaan. De lijn passeert hier het Kennemer Gasthuis (Elisabeth-ziekenhuis), maar de ingang ligt aan de andere kant.

De lijn gaat verder over de Amerikaweg, met een halte bij de Kennedylaan (kantoren). Daarna bereikt de tram het huidige tracé van de Zuidtangent, aan de noordzijde van het grote Winkelcentrum Schalkwijk. De tangentlijn draait naar de Europaweg, en kan de bestaande halte niet delen: het krijgt een eigen halte aan de Amerikaweg.

Hier geeft de tangentlijn overstap op de eerder voorgestelde radiale lijn Bloemendaal – Schalkwijk, dat gebruik maakt van het Zuidtangent-tracé.

Klik om te vergroten: de tramlijn Bloemendaal – Schalkwijk – Vijfhuizen…

Stedelijke tramlijn Bloemendaal - binnenstad - Schalkwijk

De tangentlijn geeft hier ook overstap, op een snelle tramlijn naar Schiphol, dat binnen Haarlem ook over het Zuidtangent-tracé rijdt.

De lijn gaat verder over de Europaweg, dat ook als ringweg fungeert. Er komt een halte aan de zuidkant van het winkelcentrum (bij de FEBO met kerktoren, hier zichtbaar). De Europaweg draait daarna naar het westen om de Spaarne te kruisen. Op dit stuk is één tramhalte voldoende, bij de Zuiderzeelaan.

De brug over de Spaarne moet waarschijnlijk versterkt worden, maar dat is de enige infrastructurele aanpassing op de hele lijn. Na de brug is er een halte bij de Handellaan (Spaarne Ziekenhuis poliklinieken). De lijn volgt de Francklaan naar de Heemsteedse Dreef.

Hier sluit de lijn aan, op het tracé van de eerder voorgestelde noord-zuid tramlijn Beverwijk – IJmuiden – Haarlem – Bennebroek, dat over de Heemsteedse Dreef rijdt. Ze delen een kort stuk tracé, en één halte, voordat de tangentlijn afslaat naar de Lanckhorstlaan. (Er zit dus een knik in de tangentlijn, maar dat is onvermijdelijk, de Bachlaan is ongeschikt als tracé).

Klik om te vergroten: de noord-zuid tramlijn, tracé Haarlem – Bennebroek…

Noord-zuid tramlijn, van Haarlem naar Heemstede en Bennebroek

Via de Lanckhorstlaan en Zandvoortselaan, rijdt de tram naar zijn eindpunt, Station Heemstede-Aerdenhout. Hier deelt de lijn ook een tracé, met een lange tramlijn van Hoofddorp naar Station Heemstede-Aerdenhout. De volgende halte, Bronsteeweg, ligt slechts 200 m verder, maar wel direct aan de hoofdwinkelstraat van Heemstede.

Er volgt nog één halte, waar de lijn de Herenweg kruist (een noord-zuid busroute). De tangentlijn en de Hoofddorp-lijn eindigen op het stationsplein van Station Heemstede-Aerdenhout.

Klik om te vergroten: de tramlijn vanuit Hoofddorp, tracé binnen Haarlem…

Tram Hoofddorp - Heemstede, deels over Heemsteedse Dreef

Mogelijk zou er vanuit Hoofddorp geen tram rijden, maar een lichte automatische metro, een aftakking van de eerder voorgestelde Metro Haarlemmermeer. In dat geval zou de tangentlijn overstap geven op deze metro bij de halte Bronsteeweg, en bij het eindpunt.

Station Heemstede-Aerdenhout is ook eindpunt van de voorgestelde noord-zuid tramlijn langs de Leidsevaart, vanuit de binnenstad. Hier geeft de tangentlijn ook overstap op een mogelijke tramlijn Heemstede – Zandvoort.

De tangentlijn wordt bijna 8 km lang. Met 13 tussenhaltes wordt de gemiddelde halte-afstand klein: 550 m. Omdat de lijn een onvolledige ring vormt, is een aanvulling in de vorm van een buslijn nodig. Deze zou eveneens van Station Heemstede-Aerdenhout tot Station Spaarnwoude rijden, maar dan via Overveen en Haarlem-Noord: zijn tracé is gelijk aan dat gedeelte van de ringbuslijn Haarlem.

Advertisements
Tram Haarlem: tangentlijn Spaarnwoude – Schalkwijk – Heemstede

Tram Haarlem: oost-west lijn

Deze oost-west tramlijn Overveen – Waarderpolder hoort bij een voorgesteld tramnet in Haarlem. De lijnen worden één voor één beschreven: lees daarom eerst de inleiding met lijst van lijnen.

In de binnenstad, zou deze lijn het tracé volgen van een vertramde Zuidtangent. Het deelt dit tracé met de eerder voorgestelde tramlijn Bloemendaal – Schalkwijk.

Klik om te vergroten…

Oost-west tramlijn in Haarlem, Overveen naar Station Spaarnwoude

De lijn volgt gedeeltelijk historische tracés van de Haarlemse tram. Naar Overveen liepen zelfs twee tramlijnen, over de Julianalaan en de Zijlweg. Ten oosten van de binnenstad zou de lijn het tracé volgen van de tramlijn Amsterdam – Haarlem – Zandvoort.

Zoals bij de overige voorstellen voor tramlijnen in Haarlem, gaat het hier om een stadstram, dat door de straten rijdt. Er zijn diverse voorstellen geweest voor light-rail op de spoorlijn Haarlem – Zandvoort. Hier wordt verondersteld, dat deze lijn opgenomen wordt in een grote regionale metronet. De nieuwe tramlijn geeft daarop overstap, in Overveen en Haarlem-Spaarnwoude.

De tramlijn zou beginnen in Overveen, op een (nog) onbebouwd terrein naast de spoorlijn en tegenover de ingang van Hogeschool InHolland. Hier wordt ook verondersteld, dat de perrons van Station Overveen richting Hogeschool verschoven worden, en dat de kruising met de Bloemendaalseweg ongelijkvloers wordt. De perrons komen dan naast de tramhalte. (Meer over deze aanpassing later).

De tram rijdt over de Bijdorplaan, langs de Hogeschool-gebouwen, naar de Zijlweg. Het kruist vervolgens de Westelijke Randweg (N208).

Klik om te vergroten…

Oost-west tramlijn in Haarlem, van Overveen naar Raaks

De lijn gaat verder over de Zijlweg, het oude tramtracé. Er is een halte na de Randweg (ROC Nova College), en na de spoorbrug, bij de Hoofmanstraat. Om de smalle Zijlstraat te vermijden, rijdt de tram via de Zijlsingel, en over de Raaksbrug, naar Raaks. Hier geeft de lijn overstap op de eerder voorgestelde noord-zuid tramlijn Beverwijk – IJmuiden – Haarlem – Bennebroek en de lijn langs de Leidsevaart naar Station Heemstede-Aerdenhout. Beiden lijnen rijden via Kinderhuisvest, Zijlvest, en Wilhelminastraat. (De halte op de Overveen-lijn komt mogelijk op de Zijlsingel).

Van Raaks draait de lijn naar de Gedempte Oude Gracht, en het vertramde tracé van de Zuidtangent. De haltes Verwulft en Turfmarkt worden gedeeld met de tramlijn Bloemendaal – Schalkwijk.

Klik om te vergroten: tram Overveen – Waarderpolder door de binnenstad…

Oost-west tramlijn in binnenstad Haarlem, deels op Zuidtangent-tracé

Na de Turfmarkt, zou de lijn naar Schalkwijk de Spaarne in tunnel kruisen, richting Schipholweg. De oost-west lijn kruist ook de Spaarne, maar dan richting Lange Herenvest. Dat kan waarschijnlijk beter met een brug, al moet deze open voor de scheepvaart. (De gemeente onderzoekt de mogelijkheid van een dubbele brug hier, zodoende is één brug altijd beschikbaar). Op de Lange Herenvest komen twee haltes: vlak bij de Spaarne, en bij de Amsterdamse Poort.

Overigens werd een tramtunnel onder de Zomervaart onderzocht door gemeente en provincie als mogelijke route van de Zuidtangent. (Op de kades van de Zomervaart is niet voldoende ruimte voor een tram, in elk geval niet over de eerste 500 m). Een tunnel voor twee tramlijnen is hier moeilijk uitvoerbaar: het impliceert een gelijkvloerse tram-kruising onder de Spaarne. De oost-west lijn kan beter over de Lange Herenvest rijden.

Na de Amsterdamse Poort zijn er twee opties. De lijn kan zoals zijn voorganger (de tram Amsterdam – Zandvoort), langs de Amsterdamse Vaart. Deze uitvalsweg is breed genoeg, maar moet wel rijstroken inleveren. Er komen haltes bij de Nagtzaamstraat en Bernhardlaan. Dit tracé bedient de Amsterdamse Buurt en de noordkant van Parkwijk. De eindhalte komt bij Station Spaarnwoude, aan de zuidzijde. Dit station ligt overigens niet in Spaarnwoude, maar aan de zuidrand van het grote bedrijventerrein Waarderpolder, tegenover de IKEA.

Klik om te vergroten: twee alternatieve tracés naar Station Spaarnwoude…

Tram-tracés in Haarlem tussen binnenstad en Station Spaarnwoude

De tram kan dit station ook bereiken via de Gedempte Oostersingelgracht en de Oudeweg. Dit tracé is vooral gericht op de aansluiting van Waarderpolder, in elk geval de zuidhelft daarvan. Er komen haltes bij de Papentorenvest, Van Elststraat, Nijverheidsweg, en de Hofmanweg (bij de KPN-toren). In dit geval komt de eindhalte aan de noordzijde van Station Spaarnwoude, en dus ook tegenover de IKEA.

Dit station is ook eindpunt van de voorgestelde tangentlijn naar Schalkwijk en Heemstede.

De oost-west tramlijn wordt 5,5 km km lang, via de Amsterdamse Buurt. Via de Oudeweg wordt de lijn ca 800 m langer. De lijn is redelijk kort, omdat de agglomeratie Haarlem nu eenmaal noord-zuid loopt, het is niet ‘breed’. Desondanks is dit een volwaardige tramlijn, van buitenwijk naar buitenwijk, door de historische binnenstad.

Tram Haarlem: oost-west lijn

Tram Haarlem: Bloemendaal – Schalkwijk

Het is altijd de bedoeling geweest, dat een tram zou rijden over het tracé van de Zuidtangent. Deze HOV-lijn is gericht op regionaal vervoer naar Schiphol, maar vertramming levert ook een Haarlemse stadslijn op, tussen binnenstad en Schalkwijk. Hier wordt voorgesteld, dit tracé te verlengen naar Bloemendaal: een radiale tramlijn, van noord-west naar zuid-oost. Het maakt deel uit van een voorgesteld tramnet in Haarlem: lees daarom eerst de inleiding met lijst van lijnen.

Tram Haarlem, radiale tramlijn Bloemendaal - Schalkwijk - Vijfhuizen

Het voorstel is niet origineel: de voormalige Haarlemse tram reed namelijk al naar Bloemendaal. De nieuwe lijn zou het voormalige tracé geheel overnemen.

Eerst het gedeelte ten zuiden van Station Haarlem, de huidige route van de Zuidtangent. Deze snelle bus rijdt op eigen baan in Hoofddorp en Schiphol, en die is ontworpen voor latere vertramming. In Haarlem rijdt de bus echter door de straten, en moet ook wachten als de brug over de Spaarne open staat. Daarom zijn verschillende tunnel-opties onderzocht door gemeente en Provincie, ook een tunnel onder de Spaarne. Het gaat om “tramvoorbereide bustunnels”, want geld voor een tram is er voorlopig niet.

Klik om te vergroten: de nieuwe tramlijn van Bloemendaal naar Schalkwijk en Vijfhuizen…

Stedelijke tramlijn Bloemendaal - binnenstad - Schalkwijk

Hier wordt uitgegaan van een stedelijke tramlijn binnen Haarlem, ook in aansluiting op de eerder voorgestelde snelle tramlijn naar Schiphol. Een korte HSL naar Schiphol, een aftakking van de voorgestelde Schiphol bypass hogesnelheidslijn, zou de allersnelste verbinding vormen.

Klik om te vergroten: HSL tussen Schiphol en Haarlem…

Korte HSL tussen Haarlem en Schiphol (tweede terminal)

De regionale functie van de Zuidtangent zou helemaal verdwijnen, met de bouw van de voorgestelde Metro Haarlemmermeer. De ‘rode lijn’ van deze lichte metro, loopt van Station Haarlem, via Waarderpolder en Schalkwijk, naar Hoofddorp. De metro krijgt ook een station in de ‘023-zone’ – een lege strook tussen Europaweg en Schipholweg, dat de komende jaren ontwikkeld wordt.

Klik om te vergroten: lichte metro tussen Haarlem en Hoofddorp…

Lichte metro van Haarlem naar Hoofddorp en Aalsmeer

Het voorstel hier is een stadstram op een vertramde Zuidtangent-tracé. Het zou daarom meer haltes krijgen, dan officieel voorzien: in de binnenstad bij Kenaupark of Nassauplein, en op de Turfmarkt. Het tracé in de binnenstad, tussen Raaks en Spaarne, wordt ook gedeeld met een oost-west tramlijn Overveen – Station Spaarnwoude. Een tramtunnel onder de Spaarne, op het gedeelte tussen Turfmarkt en Schipholweg, blijft echter noodzakelijk.

De gemeente overweegt een tracé-verschuiving om de 023-zone beter te bedienen: dat hangt af van de toekomstige ontwikkelingen. Een tracé-variant langs het ziekenhuis (Kennemer Gasthuis, voorheen Elisabeth) is in wit aangegeven op de kaart.

Klik om te vergroten: tram met extra haltes in Schalkwijk…

Vertramd Zuidtangent-tracé als stedelijke tramlijn in Haarlem

De tramlijn zou een eindpunt krijgen in Vijfhuizen, aan de rand van de Haarlemse agglomeratie (de volgende Zuidtangent-halte is in Hoofddorp). In Schalkwijk, zou de tram extra haltes krijgen bij de de Kennedylaan / Belgiëlaan, de Eijkmanlaan, en mogelijk bij de Slakkenbrug. Bij Winkelcentrum Schalkwijk, kruist de lijn de voorgestelde tangentlijn van Station Spaarnwoude naar Heemstede.

Terug naar Station Haarlem. Het kortste en eenvoudigste tracé loopt via Parklaan, Kruisweg, en Statenbolwerk, meet een halte aan de zijkant van het Stationsplein. Vanaf Statenbolwerk, aan de noordzijde van de spoorlijn, volgt de nieuwe lijn het oude tramtracé naar Bloemendaal. De tram rijdt, zoals zijn voorganger, via Ostadestraat, Kleverparkweg (een bescheiden winkelstraat), en Verspronckweg. Er komen haltes bij de Schotersingel, en op het plantsoen Kleverpark.

Daarna kruist de tram de spoorlijn Haarlem – Beverwijk. Hier werd eerder voorgesteld, om deze spoorlijn te verschuiven naar een tracé naast de N208 / A208. Er komt ook een station aan het begin van de Kleverlaan, bij de IJsbaan. De tram geeft zodoende overstap op een regionale metrolijn.

Klik om te vergroten: verschoven spoorlijn langs N208…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel langs N208

De oude tramlijn eindigde verderop op de Kleverlaan, aan de zuidrand van Bloemendaal. De nieuwe tramlijn zou wel het centrum bedienen, en rijdt verder via de Korte Kleverlaan, naar de Bloemendaalseweg, en door de winkelstraat. (De huidige buslijn gebruikt de Hartenlustlaan, maar die is te smal en bochtig). Er komen drie haltes op dit gedeelte, met een eindhalte op het terrein van zorgcentrum Wildhoef, circa 3500 m van Station Haarlem.

Vanaf dit punt kan de lijn makkelijk over de Kennemerweg verlengd worden naar Santpoort en Verlserbroek. Eventueel kan het over de oude spoorlijn lopen: het tracé komt immers vrij na de verschuiving naar de N208. Deze opties worden apart beschreven.

Klik om te vergroten: tram naar Bloemendaal…

Nieuwe Haarlemse tramlijn op oud tracé, naar Bloemendaal via Kleverpark

Gemeten vanaf Wildhoef, is de lijn Bloemendaal – Schalkwijk – Vijfhuizen bijna 11 km lang. Dat is vergelijkbaar met de eerder voorgestelde tweede noord-zuid tramlijn, van Santpoort naar Station Heemstede-Aerdenhout, en ook met stadstram-lijnen in Amsterdam, Rotterdam, en Den Haag. De gemiddelde halte-afstand bedraagt circa 700 m.

Tram Haarlem: Bloemendaal – Schalkwijk

Tram Haarlem: via Leidsevaart

Deze tramlijn langs de Leidsevaart naar Station Heemstede-Aerdenhout hoort bij een voorgesteld tramnet in Haarlem. De lijnen worden één voor één beschreven: lees daarom eerst de inleiding met lijst van lijnen.

Het gaat hier om stedelijke tramlijnen, en daarom volgen ze vaak de voormalige Haarlemse tramlijnen. Zo ook met deze lijn: langs de Leidsevaart reed voeger de tramlijn Amsterdam – Haarlem – Zandvoort, en de gemeentetram. De nieuwe lijn wordt 9 km lang.

Noord-zuid tramlijn in Haarlem via Raaks en Leidsevaart-tracé

Hier wordt verondersteld dat de spoorlijn Haarlem – Beverwijk verschoven wordt naar een tracé langs de N208 / A208, met een nieuw station Santpoort. De tramlijn begint bij dit overstap-station, en gebruikt eerst het tracé van de eerder beschreven noord-zuid lijn IJmuiden – Haarlem.

De lijn volgt de hoofd-as van Haarlem-Noord, de Rijksstraatweg en Schoterweg. Voor het tracé langs Station Haarlem zijn er verschillende opties, zoals eerder aangegeven.

Klik om te vergroten: tram-tracés langs Station Haarlem…

Mogelijke tram-tracés langs Station Haarlem

In elk geval rijdt de tram via Kenaupark naar Kinderhuisvest, Zijlvest, en Wilhelminastraat, een tracé gedeeld met de noord-zuid lijn. (Het Zuidtangent-tracé via Verwulft zou ook vertramd worden, als onderdeel van een radiale lijn Bloemendaal – Schalkwijk). De ‘binnenstadshalte’ komt bij Raaks, zoals ook voorzien in alternatieve tracés van de Zuidtangent.

Bij deze halte Raaks, geeft de lijn ook overstap op een oost-west tramlijn Overveen – Station Spaarnwoude.

Na een halte Wilsonsplein, rijdt de tram naar de Leidsevaart, via de Koninginneweg, de Emmastraat en de Emmabrug. Dit is een villawijk, en de Koninginneweg is geen doorgaande weg, maar breed genoeg voor een tramlijn. De Emmabrug zelf staat onhandig ten opzichte van het tracé, en de tram zou een nieuwe brug gebruiken, naast de bestaande brug.

Klik om te vergroten…

Noord-zuid tramlijn langs westkant binnenstad Haarlem, met halte Raaks

Vervolgens rijdt de tram in een bijna kaarsrechte lijn, naar Station Heemstede-Aerdenhout. De rechte lijn is te danken aan de Trekvaart Haarlem – Leiden, aangelegd toen dit gebied nog weiland was. De tram rijdt over de kade, dat tijdens de groei van Haarlem een uitvalsweg werd. (De lijn passeert op de kade de voormalige NZH tramremise, later busgarage).

De eerste halte op eigen tracé komt na de Emmabrug (vlak bij de St. Bavo Basiliek). De halte Pijlslaan ligt op een oost-west loop- en fietsroute. Dat geldt ook voor de halte Munterslaan, dankzij een nieuwe fietsbrug over de Leidsevaart.

Klik om te vergroten…

Tram via Leidsevaart naar Station Heemstede-Aerdenhout

De lijn eindigt 4 km van Station Haarlem, op het ruime stationsplein van Station Heemstede-Aerdenhout. Langs dit station zou, na de voorgestelde verschuiving van de spoorlijn door de Bollenstreek, een regionale metro rijden. (Een hoogfrequente dienst moet dan het verlies van de sneltreinen compenseren).

De voormalige interlokale tram uit Amsterdam reed door naar Zandvoort. Het is niet zinnig dat dat deze tramlijn doorgetrokken wordt: vanuit de Haarlemse binnenstad is de train sneller. Reactivering van de tramlijn naar Zandvoort is wel zinnig, vooral in aansluiting op nieuwe tramlijn lijn vanuit Hoofddorp.

Tram Haarlem: via Leidsevaart

Tram Haarlem: noord-zuid lijn

Deze nieuwe noord-zuid tramlijn hoort bij een voorgesteld tramnet in Haarlem. De lijnen worden één voor één beschreven: lees daarom eerst de inleiding met lijst van lijnen. De noord-zuidlijn maakt gebruik van oude tramtracés, en van geplande tracés van de Zuidtangent, zoals ook in de inleiding aangegeven. Het wordt hier beschreven in drie stukken: de noordhelft, langs Station Haarlem, en de zuidhelft.

Noord-zuid tramlijn in de agglomeratie Haarlem

De lijn volgt, van Station Haarlem tot Santpoort, het tracé van de voegere lijn naar Alkmaar. De Schoterstraat en Rijksstraatweg vormen een duidelijke noord-zuid as door Haarlem-Noord. Dit is ook het tracé van de geplande verlenging van de Zuidtangent (als busbaan). De lijn loopt langs de winkelstraat Cronjéstraat, het winkelcentrum Marsmanplein, en het nieuwe ziekenhuis aan het Delftplein.

Tram in Haarlem-Noord, naar Santpoort via Schoterweg
 

Daarna kruist de lijn de verschoven spoorlijn Haarlem – Beverwijk, dat langs de N208 / A208 zou lopen. De verschuiving vereist aanpassing van de A208, en deze verliest ook zijn snelweg-status. In Santpoort, ter hoogte van het dorpscentrum, komt er een nieuw station, ontworpen voor een snelle overstap trein – tram.

Klik om te vergroten: verschuiving van de spoorlijn tussen Haarlem en de Velserspoortunnel…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

De tram gaat verder over de Hagelingerweg richting Driehuis. In Santpoort zijn er nog twee haltes, Weertsplantsoen en Santpoortsedreef. De tram gaat onder de huidige spoorlijn naar de Velserspoortunnel. (Dit tracé uit 1957, met Station Driehuis, wordt opgeheven bij het verschuiven van de spoorlijn). Na Driehuis rijdt de tram over de Waterloolaan en Zeeweg, naar IJmuiden.

De tram maakt dus geen gebruik van de oude spoorlijn naar IJmuiden. Het is geen sneltram, en via de Zeeweg kan de tram het centrum van IJmuiden aandoen. Het moet ook het Pontplein vanuit het westen bereiken, om te dalen naar een tunnel onder het Noordzeekanaal.

Klik om te vergroten…

Tram Haarlem - IJmuiden via Santpoort en Driehuis

In Driehuis zijn twee haltes voldoende, en op de Zeeweg nog twee. De belangrijkste halte in IJmuiden is bij het Stadhuis, aan het begin van de Nieuwstraat (winkelstraat). Hier sluit de lijn aan, op het eerder beschreven tracé van de lijn IJmuiden – Beverwijk.

In de De Noostraat begint de lijn te dalen naar een tunnel. De tunnel passeert het Pontplein, en draait om het Noordzeekanaal te kruisen. Aan de overkant, komt het boven in Velsen-Noord, bij het Stratingplantsoen. De tram gaat dan verder naar Station Beverwijk.

Klik om te vergroten: de tramlijn IJmuiden – Beverwijk, met tunnel onder het Noordzeekanaal…

Tramlijn IJmuiden - Beverwijk via tramtunnel onder Pontplein

Het is ook mogelijk, dat de tram uit Haarlem het Noordzeekanaal niet kruist, maar een eindpunt in IJmuiden heeft. In dat geval, draait de tram naar links vanaf de Zeeweg, en rijdt verder over de Nieuwstraat. De lijnvoering kan ook gesplitst worden, met de helft van de trams naar Beverwijk. Het doel is een aangesloten net, aan beide kanten van het Noordzeekanaal.

Vanaf Station Haarlem in zuidelijke richting

Terug naar Station Haarlem, altijd een knelpunt bij de Zuidtangent-plannen. Het begin van de Schoterweg is smal, met eenrichtingsverkeer. Bussen richting station rijden via de (eveneens smalle) Kennemerstraat en Frans Halsstraat. De tram kan ook deze oplossing gebruiken, met de sloop van een enkele hoekpand: bij de Kennemerbrug, over de stadssingel, is de straat wel breed.

De gemeentelijke Tunnelstudie keek naar twee tracés bij het station: onder het Kenaupark, en onder de Kruisweg. (De kleine kaart van de tunnels is van de Tunnelstudie: de noordelijke toegang staat er niet op, maar het moet bij de voormalige Ripperdakazerne liggen). Deze “tramvoorbereide bustunnels” zijn ontworpen voor een sneltram-achtige dienst.

Een stadstram zou de bestaande onderdoorgangen kunnen gebruiken, en de huidige busroutes: via Kruisweg en Jansweg naar Parklaan. Een korte tunnel onder de sporen is ook een optie, van Kenaupark naar Statenbolwerk – de stationshalte ligt dan aan het Kennemerplein. De tram kan ook onder het station, via de huidige fietsenstalling: dat zou echter de looproutes langs het station (en binnen het gebouw) afsnijden.

Klik om te vergroten: verschillende tram-tracés langs Station Haarlem…

Mogelijke tram-tracés langs Station Haarlem

De tram moet vervolgens door de binnenstad. Vroeger reed de Haarlemse tram gewoon door de Grote Houtstraat, en zelfs door de smalle Gierstraat. De plannen voor een tunnel zijn mede bedoeld om dit tracé te vermijden. Een alternatief is er wel: langs Kinderhuisvest, Zijlvest, en Wilhelminastraat. Dit is een oud tram-tracé, en werd ook onderzocht als tracé voor de Zuidtangent. Voordeel is dat ook een Leidsevaart-tramlijn dit tracé kan gebruiken. Het belet ook niet, dat het tracé van de Zuidtangent langs Verwulft, ook vertramd wordt: het wordt gebruikt voor een radiale lijn Bloemendaal – Schalkwijk – Vijfhuizen.

Klik om te vergroten: twee tram-tracés door de binnenstad vanaf Station Haarlem…

Tram Haarlem via Zijlvest / Raaks en via Verwulft

Ter hoogte van Raaks, kruist de lijn ook een oost-west tramlijn Overveen – Station Spaarnwoude.

Bij het Wilsonsplein, aan het einde van de Wilhelminastraat, splitsen de lijnen. De Leidsevaart-lijn rijdt via de Koninginneweg en Emmastraat. De lijn naar Heemstede rijdt via de Tempeliersstraat, ook een oud tram-tracé, naar Houtplein.

De halte Houtplein bedient de zuidkant van de binnenstad. Daarna rijdt de tram weer over een duidelijke noord-zuid as, richting Heemstede. Het volgt de route van de oude stoomtram naar Leiden, met uitzondering van de Binnenweg (winkelstraat) in Heemstede. De nieuwe tramlijn kan de Heemsteedse Dreef gebruiken, een brede uitvalsweg evenwijdig aan de Binnenweg. Circa 1200 m tracé wordt gedeeld met een mogelijke tramlijn Hoofddorp – Heemstede. Een kort stuk, bij de Lanckhorstlaan, wordt ook gedeeld met de voorgestelde tangentlijn Station Spaarnwoude – Station Heemstede-Aerdenhout (via Schalkwijk).

De tram zou niet alle bestaande bushaltes overnemen, maar krijgt in elk geval haltes bij het Provinciehuis, Churchilllaan, Lanckhorstlaan / Bachlaan, Zandvaartkade, Camplaan, en Sportlaan.

Klik om te vergroten:

Noord-zuid tramlijn, van Haarlem naar Heemstede en Bennebroek

De tram verlaat nu aaneengesloten bebouwde kom, en rijdt verder over de Glipperdreef naar Bennebroek. Op dit stuk zijn twee of drie haltes voldoende: Bosbeeklaan, De Glip (winkels), en mogelijk Swartsenburglaan.

Na de kerk van Bennebroek, draait de tram 90 graden naar de Bennebroekerlaan, met een halte bij de hoek. Na een halte op de kruising met de Rijksstraatweg (oude hoofdweg naar Leiden), bereikt het een eindpunt bij een nieuw station Bennebroek. Dit station, iets ten noorden van het oude station, ligt aan het begin van de verschoven spoorlijn door de Bollenstreek.

Klik om te vergroten: verschoven spoorlijn tussen Bennebroek en Voorhout…

Verschoven spoorlijn door de Bollenstreek

Door de spoorlijn oostwaarts te verschuiven, zijn nieuwe stations mogelijk in het centrum van Hillegom, Lisse en Sassenheim. De tram geeft dan overstap op een hoogfrequente dienst naar Leiden.

Gemeten vanaf het Stadhuis in IJmuiden, is deze noord-zuid tramlijn 19 km lang. Een eindpunt in IJmuiden-West, of bij Station Beverwijk, zou 3 km daaraan toevegen.

Tram Haarlem: noord-zuid lijn

Tram Haarlem: nieuwe lijnen

Hier worden enkele tramlijnen in Haarlem voorgesteld, deels over het bestaande tracé van de Zuidtangent. Deze HOV-lijn is ontworpen met het oog op latere vertramming, maar het geld daarvoor is er nooit geweest. Ook doortrekking richting IJmuiden staat al jaren op de agenda. Een tram in Haarlem is dus geen origineel voorstel, maar bij de Zuidtangent ligt de nadruk op de verbinding met Schiphol. Hier gaat het om stedelijke tramlijnen, een uitgebreide versie van het voormalige Haarlemse tramnet. Voor de verbinding met Schiphol, is een nieuwe sneltram dwars door de polder al eerder voorgesteld.

Tram in Haarlem: metersporige tram, Kleine Houtweg, 1903. Beeld van de Tramweg-Stichting

Tram in de Kleine Houtweg, Haarlem, 1903

Haarlem had vroeger een uitgebreid tramnet. Er waren drie interlokale lijnen:

Daarnaast was er een stadstram binnen Haarlem, met lijnen naar Heemstede, Overveen en Bloemendaal. Sommige lijnen werden al voor de Tweede Wereldoorlog opgegeven: de laatste lijn sloot in 1957. De hier voorgestelde tramlijnen gebruiken vaak de oude tracés.

Video: opheffing van de Haarlemse stadstram…

De nieuwe lijnen

Het nieuwe Haarlemse tramnet zou één geheel vormen, met het eerder voorgestelde IJmond-tramnet in IJmuiden, Velsen, Beverwijk, en Heemskerk. De totale bevolking van het gebied ligt rond 350 000, meer dan genoeg om een tramnet te rechtvaardigen. Vergelijk de eerdere voorstellen voor een stedelijk tramnet in Groningen (188 000 inwoners), en een uitgebreid tramnet in en rond Leiden (bijna 400 000 inwoners in de Regio Holland-Rijnland).

De tramlijnen zouden ook aansluiten op de voorgestelde metro Haarlemmermeer naar Hoofddorp via Schalkwijk. In Santpoort is er overstap op de verschoven spoorlijn Haarlem – Velsertunnel. In het zuiden van de agglomeratie, geeft de tram overstap op de verschoven spoorlijn door de Bollenstreek.

Door de aansluiting op de andere projecten, kan de tram in Haarlem als stadstram uitgevoerd worden. Het is niet bedoeld als regionale HOV. Daarom kan bijvoorbeeld een tunnel onder de binnenstad, zoals onderzocht door gemeente en provincie, achterwege blijven.

De lijnen worden één voor één beschreven:

Als aanvulling op de radiale tramlijnen is een ringbuslijn wenselijk.

Tram Haarlem: nieuwe lijnen

Verlegging spoorlijn Haarlem – Velsertunnel

De spoorlijn van Haarlem naar Alkmaar loopt langs Bloemendaal. Toen het in 1867 werd gebouwd, was dat een logische keuze. Haarlem-Noord werd later gebouwd, te ver van de spoorlijn. Hier wordt voorgesteld om dat te corrigeren, door de spoorlijn tussen Haarlem en de Velsertunnel te verschuiven naar de N208 / A208. De verschuiving is niet groot (hooguit 1100 m), maar de aansluiting op de woonwijken en het openbaar vervoer zou sterk verbeteren.

Klik om te vergroten…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Deze spoorlijn is overigens al in 1957 ‘verschoven’ naar de Velserspoortunnel. Het hier voorgestelde tracé, zou op deze lijn uit 1957 aansluiten, net voor de tunnel-ingang. Tussen Haarlem-Kleverpark en Station Beverwijk, zou het tracé uit 1867 aldus vervangen worden. (Een deel daarvan kan mogelijk als tramlijn gebruikt worden: meer daarover later).

Het voorstel is planologisch te vergelijken, met de eerder voorgestelde verplaatsing van de spoorlijn door de Bollenstreek. Ook daar zou de functie van de spoorlijn veranderen, door een relatief kleine verschuiving in de ligging. In beide gevallen wordt de lijn meer ‘stads-regionaal’ – vergelijkbaar met de Duitse S-Bahn.

De agglomeratie Haarlem, met Heemstede, Velsen, en Bloemendaal, heeft een bevolking van 255 000. Door de verlegging worden vooral Haarlem-Noord en Velserbroek beter bediend. Daarnaast is vervoer op stedelijke schaal nodig. In Haarlem is een noord-zuid HOV-lijn al jaren in onderzoek. De hier voorgestelde lijn is wel bedoeld om overstap te geven op een tramlijn Haarlem – IJmuiden, dat iets afwijkt van de officiële plannen (meer daarover later). De overstap zou plaatsvinden waar tram en trein elkaar kruisen, bij het dorp Santpoort.

Klik om te vergroten: de agglomeratie Haarlem, zonder IJmuiden…

Het voorstel is ook een aanvulling op de voorgestelde Haarlem-aftakking van de Schiphol-bypass. Haarlem krijgt daarmee een eigen aansluiting op de HSL-Zuid, waardoor de lijn Alkmaar – Haarlem in belang toeneemt. De twee voorstellen zijn echter niet van elkaar afhankelijk.

Technisch lijkt het project niet moeilijk. Het tracé ligt naast de N208, de westelijke randweg van Haarlem, en zijn verlengde de A208 (aansluiting op de Velsertunnel). Deze brede wegen zouden deels versmald worden, en de A208 zou zijn snelweg-status verliezen. De spoorlijn zou waarschijnlijk op viaduct lopen: de weg vormt al een barrière, en ondertunneling is alleen zinvol als de weg ook in tunnel verdwijnt.

Het nieuwe tracé begint aan de westkant van Station Haarlem. De aansluiting met de lijnen uit Zandvoort en Leiden, moet ongelijkvloers worden (dat is ook een vereiste voor verbetering van die lijnen). De boog richting Bloemendaal moet iets verschoven worden, om aan te sluiten op het tracé van de N208 (Delftlaan), maar er is voldoende ruimte.

Klik om te vergroten…

Verschuiving spoorlijn Haarlem - Velsen bij het Sterren College

Het huidige tracé heeft drie bochten tussen rechte stukken, en kan vervangen worden door een boog zonder tussenstukken. De nieuwbouw van het Sterren College hoeft niet te wijken, het squash-centrum wel. Het eerste station komt aan het begin van het nieuwe tracé, bij de Kleverlaan, naast de ijsbaan. Het bedient de wijk Kleverpark, en de zuidkant van Bloemendaal en de Bomenbuurt.

Klik om te vergroten…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Het tweede station komt 1150 m verder, ter hoogte van de Orionweg. Een nieuwe busbaan tussen Pim Mulierlaan en Laan van Boreel, zou het verbinden met Bloemendaal. Dit station bedient de Planetenwijk en Sinnevelt, en de noordkant van Bloemendaal en de Bomenbuurt. De eerste twee stations vervangen samen het huidige Station Bloemendaal.

Nog 1150 m verder komt het derde station, ter hoogte van de Jan Gijzenkade. Het bedient Delftwijk en Vondelkwartier. Via het Schoterkerkpad is ook Santpoort-Zuid te bereiken, maar wel met ongeveer 850 m toegevoegde loopafstand.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

De lijn gaat verder, naar een station bij het dorpskern van Santpoort (1500 m verderop). Hier geeft de lijn overstap op een tramlijn uit Haarlem-Noord (waarschijnlijk rijdt deze over de Dijkzichtlaan). Het station in Santpoort komt ter hoogte van de huidige fietstunnel. De inpassing vereist waarschijnlijk verbouwing van de A208, er moet een tramhalte naast het station komen, en de lijn kruist ook een waterkering (Slaperdijk). Voordeel is dat een stuk weiland nog vrij is: het station komt direct naast de dorpskern, en toch hoeft er niets gesloopt te worden. Dit station bedient ook de zuidkant van Velserbroek.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

De lijn gaat verder naast de A208, in een rechte lijn. Er is hier een brede strook beschikbaar: snelweg met twee parallelwegen. Het volgende station wordt op maaiveld uitgevoerd, aan de zuidkant van de Dreefbrug. De lijn moet direct na het station een afrit kruisen, maar dat kan met een kort verdiept stuk. Dit station bedient de noordkant van zowel Santpoort-Noord als Velserbroek. Met twee nieuwe stations, zullen de meeste inwoners van Santpoort-Noord beter af zijn, maar wie naast het huidige station woont, zal veel verder moeten lopen. Daartegen krijgt ook Velserbroek twee stations.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Station Driehuis, het enige nieuw gebouwd in 1957, verdwijnt. De inwoners zijn dan aangewezen op de tram naar Santpoort en Haarlem.

1700 m na het laatste station, sluit de lijn aan op de bestaande tunnel-inrit. De lijn hoeft daarvoor in principe slechts de Rijksweg te kruisen, maar het lijkt handig om de aansluiting op de A22 tegelijkertijd te om te bouwen tot een ‘gewone’ afrit.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Na de Velserspoortunnel, net voor Station Beverwijk, sluit het tunnel-tracé (1957) aan op het oorspronkelijke tracé (1867). Vanaf Beverwijk rijden de treinen over het oude tracé naar Uitgeest, dat hier niet verder beschreven wordt.

Er zijn verschillende modellen denkbaar, voor de diensten over het nieuwe tracé. Het wordt in elk geval meer dan de huidige stoptrein elke 30 minuten. Een hoogfrequente dienst uit Amsterdam, zou via Haarlem naar Uitgeest kunnen rijden (dat doet de stoptrein ook). Als de lijn losgekoppeld wordt van de Amsterdamse agglomeratie-diensten, dan is een dienst Haarlem – Alkmaar de logische optie. In dat geval zou de huidige sneltrein kunnen vervallen. Het hier voorgestelde tracé heeft namelijk slechts één extra station, en met moderne treinen kan een S-Bahn-achtige dienst waarschijnlijk de huidige reistijd naderen. (De sneltrein doet 33 minuten over de 34 km Haarlem – Alkmaar). Met de voorgestelde nieuwe stations in Beverwijk erbij, blijft er sowieso geen ruimte over, voor een sneldienst op deze lijn.

Verlegging spoorlijn Haarlem – Velsertunnel