Hogesnelheidslijn langs A1 naar Hengelo

Deze hogesnelheidslijn (HSL) naar Twente is een alternatief voor de eerder voorgestelde HSL Zwolle – Twente. De huidige hoofdlijn Randstad – Twente is een samenraapsel van spoorlijnen, die oorspronkelijk voor een ander doel zijn gebouwd. Dat is zichtbaar in het verloop en kwaliteit van het tracé.

Een HSL langs de snelweg A1 is al meermalen geopperd, maar nooit officieel onderzocht. Met deze HSL loopt de hoofdlijn naar Twente niet langer via Almelo. De nieuwe lijn is in wezen een bypass van Rijssen, Wierden en Almelo, zonder tussenstations. Het begint bij Holten (korte variant), of Bathmen (lange variant), en sluit aan op de bestaande lijn bij Borne.

Hogesnelheidslijn langs de snelweg A1, tussen Deventer en Hengelo.

Een HSL langs de A1 vanaf Apeldoorn heeft weinig zin. Als de HSL zo lang wordt, dan kan het net zo goed via Zwolle lopen. De voorgestelde HSL Amsterdam – Zwolle sluit veel beter aan, op de lijnen naar zowel Twente als Groningen. Een HSL-station aan de rand van Deventer is helemaal zinloos: alle tijdswinst van de HSL gaat verloren, door de overstap en het aansluitend vervoer naar het centrum.

Hier wordt uitgegaan van een HSL dat begint ten oosten van Deventer. Dat veronderstelt wel vier sporen vanaf Apeldoorn, een nieuwe viersporige IJsselbrug of tunnel, een nieuw ingericht Station Deventer, en ongelijkvloerse kruisingen.

HSL-tracé langs snelweg A1

Omdat de HSL de snelweg zou volgen, staat het tracé vast. De A1 tussen Deventer en Borne doorsnijdt ook nergens de bebouwde kom, en daarom kan de HSL gewoon ernaast lopen. Door de ligging van spoorlijn en snelweg, ligt het tracé van de verbindingsstukken ook min of meer vast. Alleen bij km 129, ten zuiden van Rijssen, moet een scherpe bocht in het snelweg-tracé misschien worden aangepast (iets naar het zuiden verschoven).

De lange variant zou aftakken van de bestaande lijn, ten oosten van Bathmen. De lijn Deventer – Bathmen wordt dan viersporig, wat ook de heropening van Station Bathmen mogelijk maakt.

Ten behoeve van het goederenvervoer is een spoorboog bij Bathmen gepland. Ooit zou een ‘noordtak van de Betuweroute’ van Elst naar Twente lopen. De plannen zijn ingekrompen tot één boog, om station Deventer te vermijden. Desondanks is er veel lokale weerstand. De A1-HSL zou deze boog mogelijk kruisen, maar verder zijn de projecten goed verenigbaar.

Aftakking Deventer - Hengelo HSL, ten oosten van Bathmen.

De aftakking bereikt de snelweg A1, vlak bij de brug over de Schipbeek. Daarna is het een kwestie van de snelweg volgen over 25 km, aan de noordzijde. Er zijn in totaal 14 kruisende wegen tot Knooppunt Azelo. Overbruggen kunnen verlengd worden, de afritten en parkeerterrein worden in ondiepe tunnel gekruist. De A1 loopt vooral door agrarisch gebied. Alleen waar het de Sallandse heuvelrug kruist, zijn er aangrenzende natuurgebieden. Het verlies blijft beperkt tot een smalle strook land, breed genoeg voor twee sporen.

De korte variant zou aftakken 2 km ten oosten van Station Holten, en de A1 bereiken bij het parkeerterrein Elsenerveld. Het kruist eerst open agrarisch gebied (over circa 5 km), en is in totaal 21 km lang. Daartegenover staat de uitbouw voor hoge snelheden van de bestaande lijn, over de 11 km van Bathmen tot Holten. Daarom lijkt het weinig voordeel te bieden.

Na de heuvelrug loopt de A1 weer door vlak agrarisch landschap. Bij Enter, ligt het bedrijfsterrein Vonder tegen de snelweg aan, maar met een ruime groenstrook. Na het kruisen van het Zijkanaal Almelo, bereikt de A1 het Knooppunt Azelo. Het was blijkbaar de bedoeling, dat de snelweg richting Duitsland hier rechtdoor zou gaan, maar er werd gekozen voor een tracé ten zuiden van Borne. De HSL zou wel rechtdoor gaan, eerst richting Zenderen, en dan draaiend naar het zuidoosten. Het sluit aan op de bestaande lijn, tussen Zenderen en Borne. Vanaf de aansluiting, moet de lijn naar Hengelo viersporig worden.

Aansluiting A1-HSL vanaf Deventer, op de bestaande spoorlijn naar Hengelo.

Daarmee wordt geen rekening gehouden met de eerder voorgestelde HSL Zwolle – Twente, dat de A35 volgt. De twee zijn namelijk alternatieven, en als er geen lijn langs de A35 ligt, dan is Zenderen de logische plek voor een aansluiting op de bestaande lijn.

De lange variant van deze A1-HSL is 32 km lang (nieuw tracé), en de totale afstand Deventer- Hengelo komt dan op circa 49 km. Dat is 4-5 km korter dan bestaande route, op zich niet veel. De tijdwinst zit vooral in de hogere snelheden, zeker vergeleken met het bochtige tracé door Almelo. Met verbetering van het tracé Deventer – Bathmen en Borne – Hengelo, komt de reistijd Deventer – Hengelo op circa 22 minuten, tegenover 35 minuten in de huidige dienstregeling.

Vanuit Twente zou de A1-HSL, net als de HSL vanuit Zwolle, kunnen aansluiten op een HSL naar Münster, en de voorgestelde Mittelland HSL Enschede – Hannover – Berlin.

Advertisements
Hogesnelheidslijn langs A1 naar Hengelo

Verbetering lijn Arnhem – Twente

Een herstructurering van de verbindingen Randstad – Twente – Duitsland (hier eerder voorgesteld), vereist een betere verbinding Arnhem – Twente. De stad Enschede wordt aangesloten op een hogesnelheidslijn (HSL) vanuit Amsterdam via Zwolle, op de voorgestelde Mittelland HSL richting Berlijn, en ook op een HSL naar Münster. Daarmee wordt de verbinding met de regio Arnhem – Nijmegen ook belangrijker. Een nieuw tracé is echter niet nodig: het bestaande tracé via Lochem biedt voldoende mogelijkheden.

Overzicht spoorlijn Arnhem - Zutphen - Hengelo - Enschede.

De 46-km spoorlijn Zutphen – Hengelo (Staatslijn D) was ooit bedoeld as strategische verbinding naar Twente. (De huidige route via Deventer is pas later ontstaan). In Zutphen sluit het aan, op de IJssel-spoorlijn Arnhem – Zwolle (Staatslijn A). Er rijden tegenwoordig geen doorgaande treinen. Reizigers vanuit Arnhem moeten in Zutphen overstappen, op een Syntus diesel-trein naar Hengelo: richting Enschede is er nog een overstap. De trein stopt in Dieren, Brummen, Zutphen, Lochem, Goor en Delden.

Bestaande en mogelijke lijnen ten oosten van Station Arnhem.Herstel van een doorgaande dienst Arnhem – Twente is het eerste doel. De capaciteit aan de oostzijde van Arnhem is echter beperkt, en hier zijn eerder een lijn naar Kleve en een HSL naar Oberhausen voorgesteld. Daarom is ook uitbreiding tot vier sporen Arnhem – Deventer voorgesteld, of in elk geval viersporigheid tot Dieren, in combinatie met een aftakkende HSL Arnhem – Zwolle. Met deze capaciteitsuitbreiding, kunnen treinen richting Twente doorrijden van Arnhem naar Zutphen (30 km), eventueel met één halte in Dieren.

In Zutphen kruist de IJssel-lijn de spoorlijn naar Winterswijk, ooit een internationale lijn naar Gelsenkirchen. De voorgestelde interregionale lijn Zwolle – Essen op hetzelfde tracé, zou overigens om Zutphen heen lopen, zonder overstap op de lijn Arnhem – Twente.

Het tracé door Zutphen moet zeker viersporig worden, maar daarvoor is er voldoende ruimte. 2 km na het station, na de brug over het Twentekanaal, splitsen de lijnen naar Deventer en naar Hengelo. Hier komt de eerste aanpassing: de aansluiting moet ongelijkvloers worden. (Met een tweede dubbelsporige brug, kan dit aan de zuidkant van het kanaal).

De lijn kruist vervolgens de hoofdweg naar Deventer, de N348. Dit is een geschikte plek voor een nieuw station Eefde: er lag ooit een halte hier, en met 4000 inwoners is het dorp groot genoeg voor een station. De overweg moet vervangen worden: de spoorlijn ligt al verhoogd, dus een tunnel ligt voor de hand. Daarbij kan ook het kronkelende tracé worden verbeterd.

Van Eefde tot Hengelo, loopt de lijn door de velden ten noorden van het Twentekanaal. (De spoorlijn was er eerst, het kanaal werd later aangelegd). Het agrarisch gebeid is verassend leeg, en langs de lijn staan weinig gebouwen. Dat maakt spoorverdubbeling makkelijker: alleen in Delden loopt de lijn door de bebouwde kom.

De spoorlijn Zutphen - Hengelo.

Lochem (14 000 inwoners) ligt aan de overkant van het Twentekanaal. Er zijn twee bruggen: het station ligt naast de oostelijke brug. Het ligt op zich niet ver van het centrum, circa 800 m in rechte lijn, maar de looproute over de brug is lang, onhandig, en onveilig. Daar valt weinig aan te doen: een eventueel station naast de westelijke brug, zou nog geïsoleerder komen te liggen.

Het 13-km tracé van Lochem naar Goor ligt vlakbij het Twentekanaal, op circa 100 m van de kade. In Goor (12 000 inwoners), ligt de lijn aan de rand van het dorp: twee overwegen moeten vervangen worden, en twee gesloten. Daarna volgen 6 km door open veld, tot aan de rand van Delden.

De kern van Delden (7000 inwoners) ligt aan de noordkant van de spoorlijn, maar de nieuwe wijken aan de zuidzijde. Hier is verdiept aanleg wenselijk, ongeveer tussen Europalaan en station. Op een paar schuren na, hoeft niets gesloopt te worden.

1500 m na de rand van Delden, passeert de lijn de A35: nog 500m verder liggen de eerste huizen van Hengelo. Met 80 000 inwoners is de stad groot genoeg voor meerdere stations, en op deze lijn is er een nieuw Station Hengelo Gezondheidspark, op loopafstand van het ZGT ziekenhuis. Met twee tussenstations op de laatste 5 km, zou dit gedeelte zeker dubbelsporig moeten worden.

Klik om te vergroten…

Nieuw station in Hengelo-West op lijn Zutphen - Hengelo.

De laatste kilometer, en Station Hengelo zelf, zijn al verhoogd, met onderdoorgangen. De aansluiting met de lijn uit Almelo ligt slechts 100 m van het perroneinde. De bouw van de HSL uit Zwolle vereist vier sporen op die lijn, en minimal een tweede eilandperron op het station. Een ongelijkvloerse aansluiting vanuit Zutphen, met deze viersporige lijn uit Almelo, is moeilijk uitvoerbaar. Een flyover komt boven de sporen, die hier al op viaduct liggen, en een dive-under vereist sluiting van de Emmaweg. Lukt dat niet, dan moet de lijn uit Zutphen een eigen perron op viaduct krijgen. Bij de recente verbouwing van het station is geen rekening gehouden met nieuwe perronsporen: er is wel voldoende ruimte om het station alsnog te vergroten.

Als het lukt met de ongelijkvloerse aansluitingen (ook ten oosten van het station), dan zouden de treinen uit Arnhem doorrijden tot Enschede. Deze lijn wordt ook viersporig bij de aanleg van een HSL. Om zich aan te passen aan de overige diensten, moeten regionale treinen uit Arnhem waarschijnlijk stoppen in Drienerlo (Universiteit Twente) en eventueel een station Enschede-West. Dat komt bovenop de 5-6 tussenstations op het gedeelte Zutphen – Hengelo.

Een aanvullende snelle dienst lijkt wel nodig, om de toekomstige HSL-stations Arnhem en Enschede met elkaar te verbinden. Deze zou onderweg alleen stoppen in Zutphen en Hengelo, en dat vereist waarschijnlijk volledige verdubbeling, van de lijn tussen die twee stations. De lijnsnelheid (baanvaksnelheid) moet verhoogd worden, tot 160 km/h. Een reistijd van onder 45 minuten moet dan mogelijk zijn, op de 83 km Arnhem – Enschede, ook met twee tussenhaltes.

Verbetering lijn Arnhem – Twente

Hogesnelheidslijn Zwolle – Twente

In combinatie met een hogesnelheidslijn Amsterdam – Zwolle, vormt de spoorlijn van Zwolle naar Twente een alternatief, voor de route over Apeldoorn en Deventer. ProRail overweegt opwaardering van deze lijn, als hoofdroute naar Twente in aansluiting op de Hanzelijn (Lelystad – Zwolle). Het voorstel hier gaat verder: een volledig nieuwe HSL, die gebruik maakt van het bestaande tracé tot aan Wierden, en dan de A35 volgt tot Hengelo. Vanuit Twente zou het dan kunnen aansluiten op een HSL naar Münster.

Hogesnelheidslijn (HSL) Zwolle - Twente

 
De spoorlijn Zwolle – Almelo werd in 1881 aangelegd, en is 45 km lang. Voormalige haltes bij Laag-Zuthem (een buurtschap) en Haarle zijn gesloten. Bij Wierden sluit de lijn uit Deventer aan, de huidige Intercity-route van de Randstad naar Twente. Vanaf Almelo gaat de lijn verder naar Hengelo (lijn Almelo – Salzbergen, 1865), en Enschede (Spoorlijn Zutphen – Glanerbeek, 1866). Van Zwolle tot Wierden is de lijn enkelsporig, hoewel delen blijkbaar aangelegd zijn voor dubbel-spoor. Op de lijn wordt een half-uur dienst gereden door diesel-eenheden, die 69 minuten nodig hebben voor de 67 km Zwolle – Enschede.

Het tracé tot aan Wierden is zeker geschikt voor een hogesnelheidslijn. Tussen Zwolle en Wierden bestaat het uit twee bijna rechte lijnstukken, met een bocht bij Raalte. De lijn loopt vooral door open agrarische gebieden, en doorsnijdt geen natuurgebieden. Direct langs het spoor is er nauwelijks bebouwing, behalve in Nijverdal. (Daar wordt de N35 naast de lijn omgeleid, als onderdeel van het Combiplan Rijksweg 35).

In Almelo is het tracé bochtig, en Station Almelo heeft slechts één eilandperron. Daar werd (vooral om stedenbouwkundige redenen) verdiept spoor op bestaand tracé aangelegd, tussen de stations Almelo en Almelo De Riet.

Nieuwe lijn

Voorgesteld is een snelle route van Zwolle naar Twente, met een HSL om Almelo heen. Met 72 000 inwoners is Almelo de kleinste van de drie regionale centra in Twente. Ongeveer 2 km ten westen van Station Wierden zou de nieuwe lijn afbuigen van de bestaande, en verder langs de N35 en A35 lopen. Bij afrit 29 (Borne) zou het van de A35 afbuigen, en op de bestaande lijn weer aansluiten, aan de rand van Hengelo.

De treinen zouden Hengelo (81 000 inwoners), en Enschede (155 000) bedienen. Samen met de bouw van de HSL, wordt de bestaande lijn Zwolle – Almelo verdubbeld en geëlektrificeerd. Er ontstaat dan ook een snelle regionale dienst (die Almelo wel aandoet). Doortrekken van deze dienst naar Enschede, een Intercity via Deventer, en een intensieve regionale dienst (S-Bahn), vereist een viersporige Twentse hoofdlijn, misschien al vanaf Wierden.

Vanuit Station Zwolle, die volledig verbouwd zou worden, gebruiken de treinen eerst de bestaande lijn: er is hier genoeg ruimte voor meer sporen. De aansluiting bij Schelle, met de lijnen uit Deventer, en Meppel / Emmen, zou ongelijkvloers gemaakt worden. Daarna volgt een viersporig lijn op bestaand tracé, waardoor een station ook mogelijk wordt in Zwolle-Zuid (Oldenallee). Deze bedient de woonwijken Gerenlanden en Gerenbroek, en het werkgebied Marslanden.

Klik om te vergroten…

HSL Zwolle - Twente, aansluiting ten zuiden van het station

 
De stations Heino en Raalte worden op dezelfde plaats herbouwd. Station Heino ligt buiten het dorp (7 000 inwoners), het station van Raalte (20 000) ligt juist dicht bij het centrum. Bij Raalte wordt het tracé aangepast, de huidige bocht (eigenlijk twee bochten met een kort tussenstuk) wordt ruimer gemaakt, waarschijnlijk moet een fabrieksgebouw daarvoor wijken.

Klik om te vergroten…

HSL Zwolle - Twente, aanpassing tracé in Raalte

 
Heropening van het voormalige station bij Haarle is niet zinvol: de kern (2200 inwoners) ligt te ver van de spoorlijn.

Net voor Nijverdal kruist de lijn de Sallandse Heuvelrug. In Nijverdal zelf lopen spoorlijn en N35 evenwijdig, 100 m van elkaar. De N35 vormt ook de hoofdstraat van Nijverdal, en dat leidde tot veel overlast. Voor een nieuw tracé was alleen de strook langs de spoorlijn beschikbaar. Er is ervoor gekozen om de weg in tunnel aan te leggen, op het spoor-tracé: de spoorlijn werd opnieuw aangelegd, aan de noordzijde van zijn oud tracé. De nieuwe weg en de spoorlijn liggen even diep, pal naast elkaar. De weg is wel overkapt, maar de spoorlijn niet, omdat er diesel-treien rijden.

Klik om te vergroten…

Tracé HSL Zwolle - Twente door Nijverdal

 
Deze oplossing is niet bedacht op extra sporen door Nijverdal. Bouwkundig is er één tunnel, met weg en spoor door een betonnen wand gescheiden. Bovendien is er een bocht toegevoegd, aan wat vroeger een kaarsrecht tracé was. Verbouwing tot een viersporige tunnel is niet mogelijk, wel een nieuwe tunnel voor de HSL, wederom aan de noordzijde van de spoorlijn. Ditmaal moet er meer worden gesloopt: woningen langs de Bouwmeesterstraat, en een nieuwe sporthal.

Aan de rand van Nijverdal sluit de nieuwe N35 weer aan op zijn bestaand tracé. Ook de HSL kan hier weer de bestaande spoorlijn volgen. Vlak buiten Wierden, buigt de N35 af, en gaat bij afrit 32 over in de nieuwe A35 (open in 2007). De HSL zou hier ook afbuigen, om de N35 / A35 te volgen. Waarschijnlijk kan dat beter aan de westkant, ook al betekent dat een toegevoegde kruising van de snelweg verderop.

Klik om te vergroten…

hsl-wierden-A35

 
Bij afrit 29 op de A35 (Borne), draait de HSL van de snelweg af, om aan te sluiten op de bestaande lijn naar Hengelo. De aftakkende lijn moet Knooppunt Buren kruisen, en/of de A1. Vanaf de aansluiting aan de rand van Hengelo wordt het bestaande tracé viersporig: alle kruisingen in Hengelo moeten ook ongelijkvloers. De HSL wordt iets onder 60 km lang, van Station Zwolle tot Station Hengelo.

Klik om te vergroten…

HSL uit Zwolle sluit aan op tracé Borne - Hengelo

 
Ook de lijn Hengelo – Enschede zou viersporig moeten worden, maar dat is vooral om de capaciteit te vergroten. Het bestaande tracé is al geschikt voor de maximum-snelheden, die over deze 8 kilometer haalbaar zijn. Met de komst van de HSL, wordt Station Enschede uitgebouwd als ‘centraal station van Twente’, met doorgaande diensten richting Münsterland.

De Twente HSL zou een belangrijke verbinding met Duitsland vormen, als een verdere HSL vanuit Münster aansluit op de lijn vanuit het Ruhrgebied, naar Bielefeld en Hannover. Daarbij ontstaat een HSL-route Zwolle – Twente – Münster – Hannover, als opvolger van de oude oost-west hoofdlijn Hengelo – Rheine- Osnabrück. Meer daarover later.

Hogesnelheidslijn Zwolle – Twente