Vier sporen Arnhem – Deventer

ProRail en NS behandelen Arnhem vooral als kopstation, gericht op het verkeer richting Randstad. De spoorlijnen ten oosten van Arnhem hebben duidelijk minder prioriteit. Ook de lijn Arnhem – Zwolle heeft zijn strategische functie verloren, en is slechts formeel een Intercity-lijn.

Hier werd eerder voorgesteld om de spoorlijn Deventer – Zwolle te verbeteren, met gedeeltelijk vier sporen. Dat impliceert ook opwaardering van de 45-km lijn Arnhem – Deventer. Een mogelijk alternatief is een hogesnelheidslijn (HSL) ten westen van Deventer: die wordt apart beschreven.

De spoorlijn Arnhem – Deventer is onderdeel van Staatslijn A (1866). Het is dubbelsporig, en sinds 1953 geëlektrificeerd, maar dat is ontoereikend.

Lijnen over de twee sporen ten oosten van Station ArnhemDe twee sporen langs de Arnhemse binnenstad moeten alle verkeer op de hoofdlijn naar Duitsland verwerken, inclusief de lijn naar Winterswijk, de voorgestelde lijn naar Kleve via Elten, en de hogesnelheidstreinen. Een regionale metro rond Arnhem (vergelijkbaar met Randstadspoor rond Utrecht) is ook wenselijk, en de Intercity naar Zwolle moet sneller kunnen rijden. Daarnaast is er ook een regionale lijn naar Hengelo.

Alle huidige aansluitingen zijn gelijkvloers: een vrije kruising Velperbroek is opgenomen in het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer.

Vier sporen door Arnhem is een absolute vereiste, voor verbetering van de lijn naar Deventer en Zwolle. Het is ook een minimum: het verbouwde Station Arnhem krijgt vier eilandperrons, dus 8 perronsporen.

Een goede doorstroming bij de aansluiting Velperbroek vereist ook flexibiliteit, in het gebruik van de vier sporen. Station Velperpoort moet daarom sluiten. Na de aansluiting Velperbroek moet de lijn viersporig worden. In Arnhem en Velp is dat al moeilijk genoeg, ook zonder verhoging van de lijnsnelheid (baanvaksnelheid). De lijn volgt de rand van de Veluwe, tussen beboste helling en weiland: het ligt vaak ingeklemd door bebouwing.

Klik om te vergroten…

Spoorlijn Arnhem - Zutphen aan de rand van de Veluwe

Bij uitbreiding tot vier sporen, kan de bocht onder de snelweg A12 verruimd worden. In Velp kan de lijn iets naar het noorden worden verschoven (om de bocht te verruimen), en het station iets naar het westen (dichter bij het centrum). Dat vereist wel sloop in Velp, aan de Zuider Parallelweg en Koenestraat. De 6 overwegen moeten weg, maar ondertunneling van de lijn door Velp is problematisch. (Het zou de grondwaterstromen vanaf de Veluwe blokkeren). Vier sporen, en een baanvaksnelheid tot 150 km/h lijkt haalbaar, meer niet. Het blijft ook bij twee stations, Presikhaaf en Velp.

Klik om te vergroten…

Ondertunneling spoorlijn en nieuw station in Velp

Na Velp is de lijn bijna recht: buiten de dorpen kan het makkelijk verbreed worden. In Rheden (7500 inwoners) lijkt er net genoeg ruimte voor vier sporen (parallelweg aan de zuidkant, achtertuinen aan de noordkant). Het station blijft op de huidige plek. 1500 m verder wordt een bocht verruimd, direct naast de IJssel gelegen (Steegse Haven, naast een voormalig station). De lijn kruist hier de hoofdweg Arnhem – Zutphen, en ligt daarna iets hoger op de Veluwerand.

Spoorlijn Arnhem - Zutphen door Rheden

In De Steeg (1200 inwoners) zouden de nieuwe sporen aan de zuidkant komen, mogelijk met de sloop van enkele woningen. De schade is beperkt, omdat het tracé door het dorp zo kort is: 500 m. De overweg Diepesteeg moet wel vervangen worden, en het is de vraag of er dan ruimte is voor een station (op de plek van de voormalige halte Diepesteeg). In Ellecom (1100 inwoners) ligt de lijn aan de rand van de bebouwing, met ruimte voor verbreding en een nieuw station (ook een vroegere halte).

Spoorlijn Arnhem - Zutphen door De Steeg

In Dieren (15 000 inwoners) ligt de lijn vooral naast de hoofdweg en bedrijfsterreinen. Het tracé is ook breed: de VSM museumlijn naar Apeldoorn begint bij Station Dieren. (Er lijkt voldoende ruimte beschikbaar om deze te handhaven, eventueel deels op het parkeerterrein).

Klik om te vergroten…

Tracé spoorlijn Arnhem - Zutphen door Dieren, met aftakking VSM

De 16 km van Arnhem tot Dieren zijn de moeilijkste, wat uitbreiding betreft. Na Dieren, loopt de spoorlijn door het vlakke rivierenlandschap van de IJssel. Buiten de dorpen is verbreding tot 4 sporen geen probleem.

In Brummen, 5 km van Dieren, ligt de lijn aan de rand van de bebouwing: de huidige stationslocatie wordt gehandhaafd. Bij Hoven, kort voor de IJssel, is er een aansluiting met de enkelsporige lijn uit Apeldoorn. Deze is ooit gebouwd als internationale lijn naar Gelsenkirchen. Bij een nieuwe inter-regionale verbinding vanuit het Ruhrgebied, zou de line bij voorkeur om Zutphen heen naar Zwolle rijden. De lijn uit Apeldoorn behoudt een regionale functie, en de aansluiting moet ongelijkvloers worden.

Klik om te vergroten…

Tracé spoorlijn Dieren - Zutphen langs IJssel

De lijn kruist de IJssel naar Zutphen (47 000 inwoners). De verouderde spoorbrug moet vervangen worden: een viersporige brug sluit juist beter aan, op het stationsemplacement van Zutphen. Het station moet twee eilandperrons krijgen, en ook een verbeterde lijn richting Hengelo moet ongelijkvloers aftakken. Het tracé in Zutphen is breed genoeg voor de aanpassingen.

Tussen Zutphen en Deventer loopt de spoorlijn door beboste heide. De lijn ligt te ver van de dorpskernen van Epse en Gorssel, om heropening van de voormalige haltes te rechtvaardigen.

Klik om te vergroten…

Spoorlijn Zutphen - Deventer met nieuwe lijn uit Essen

Na de snelweg A1, begint de bebouwde kom van Deventer (88 000 inwoners). Een nieuw station ‘Deventer Zuid’ aan de Zweedsestraat is denkbaar, maar de aangrenzende woonwijk en bedrijfsterrein zijn gebouwd met de rug naar de spoorlijn.

Zonder tussenstations zijn twee sporen voldoende, tussen Zutphen en de aansluiting met de lijn uit Almelo. De resterende 3 km tot Station Deventer krijgen vier sporen en een nieuw station Rivierenwijk.

De opvolger van de huidige Intercity Arnhem – Zwolle zou stoppen in Zutphen en Deventer. Zonder tussenstations zijn regionale diensten tussen die twee steden overbodig. In dat gevallen zijn drie diensten over de verbeterde lijn voldoende:

  • snelle inter-regionale trein Nijmegen – Arnhem – Zutphen – Deventer – Zwolle
  • stadsregio-metro Arnhem – Dieren
  • regionale lijn Arnhem – Hengelo, stopt in Dieren, Brummen, Zutphen, Lochem, Goor en Delden.

In Zutphen is er overstap op een lijn Apeldoorn – Winterswijk, in Deventer op de bestaande lijn Amersfoort – Twente, en de lijn uit Essen.

Viersporigheid en vereenvoudiging van de diensten maken hogere frequenties mogelijk: bijvoorbeeld kwartierdiensten van Arnhem naar Zwolle en naar Twente, en elke 10 minuten Arnhem – Dieren. Met voldoende verbetering van het tracé, duurt de reis Arnhem – Deventer rond 22-25 minuten (tegenwoordig 37 minuten), en Arnhem – Zwolle rond 40 minuten (tegenwoordig 63 minuten).

Advertisements
Vier sporen Arnhem – Deventer

Opwaardering spoorlijn Deventer – Zwolle

Strategische ligging van de IJssel-spoorlijnDe spoorlijn Deventer – Zwolle is onderdeel van de IJssel-lijn vanuit Arnhem. Het werd in 1866 gebouwd als Staatslijn A, een strategische noord-zuid verbinding van Arnhem tot Leeuwarden. De strategische ligging is niet veranderd, maar de lijn heeft die functie niet meer. Op de IJssel-lijn rijdt een ‘Intercity’ Roosendaal – Zwolle, maar die is in werkelijkheid vanaf Zutphen een stoptrein. De lijn is enkelsporig tussen Deventer en Olst: verdubbeling is al jaren in discussie.

Hier wordt voorgesteld de lijn fors te verbeteren, gedeeltelijk met vier sporen en geschikt voor 200 km/h. Dat houdt verband met eerder voorgestelde nieuwe lijnen, maar is ook een terugkeer naar de oorspronkelijke functie. Er zouden dan ook veel meer treinen rijden. Een snelle inter-regionale dienst, de opvolger van de huidige Intercity, verbindt Nijmegen en Arnhem met Deventer en Zwolle. (Daarvoor moet ook de lijn Arnhem – Deventer worden opgewaardeerd). In Nijmegen is er aansluiting op de lijnen uit Maastricht en Den Bosch, en de voorgestelde HSL Köln – Nijmegen, en in Arnhem op de bestaande lijn uit Düsseldorf en Köln.

Opwaardering tussen Deventer en Zwolle is ook een voorwaarde, voor de eerder voorgestelde inter-regionale lijn Zwolle – Essen. (Deze rijdt om Zutphen heen). In Zwolle begint ook de voorgestelde HSL Zwolle – Groningen.

Daarnaast is er behoefte aan een regionale dienst (stoptrein) over de 30 km tussen Deventer (met 88 000 inwoners), en Zwolle (120 000 inwoners).

De opwaardering van de lijn naar Zwolle begint al in Deventer, waar het de lijn Amersfoort – Twente kruist. Al eerder werd hier voorgesteld, de de lijn Apeldoorn – Deventer viersporig te maken, met een nieuwe tunnel of brug. Daarbij is een vrije kruising met de sporen uit Zwolle al inbegrepen, aan de noordkant van Station Deventer. Het station zelf zou twee eilandperrons krijgen, ook een voorwaarde voor meer treinen op de lijn.

De nieuwe aansluiting in Deventer kan geen 8 sporen verwerken, en daarom zou de lijn naar Zwolle hier twee sporen krijgen. 1500 m verder is een nieuw station Deventer-Noord mogelijk, ook een project dat al jaren in discussie is.

Klik om te vergroten…

Nieuw station Deventer-Noord aan de spoorlijn naar Zwolle

Bij dit station zou de lijn bij voorkeur vier sporen krijgen: twee doorgaande en twee perron-sporen. Daarmee staan de regionale treinen de Intercity niet in de weg. (In Zwolle geldt hetzelfde, voor een nieuw station Zwolle -Zuid). Tot aan de rand van de bebouwde kom (1500 m) is er ruimte voor een eventuele derde spoor (voor afremmende stoptreinen, verhoogt de capaciteit).

Na Deventer volgen enkele kilometers op beboste zandgrond, langs Rande en Diepenveen. Daarna loopt de lijn door open velden, tot aan de bebouwde kom van Zwolle – rechte stukken, met slechts vier bochten. Hier is het verhogen van de lijnsnelheid tot 200 km/h in principe mogelijk. De grote problemen zijn de overwegen, het passeren van de dorpen, en de lage ligging: 1-4 m boven NAP, en binnen 1500 m van de rivierdijk.

De lijn had ooit 17 stations en haltes tussen Deventer en Zwolle. Daarvan zij er twee overgebleven, in de dorpen Olst en Wijhe, met elk 5000 inwoners. Windesheim (800 inwoners) lijkt te klein om een nieuw station te rechtvaardigen, en verder staan geen kernen naast de lijn. Vooral de frequentie van de diensten bepaalt de aanpassingen aan het tracé.

Hier wordt uitgegaan van inter-regionale halfuur-diensten Nijmegen – Zwolle, en Essen – Zwolle, en een regionale kwartierdienst: 8 treinen per uur. In elk geval moet het midden-gedeelte van de lijn, met de stations Olst en Wijhe, viersporig worden.

In Olst maakt de lijn een S-bocht. Het station ligt op deze bocht, wel midden in het dorp. De eenvoudigste oplossing is een nieuwe bocht, die de rechte lijnstukken op elkaar aansluit. Het tracé (in wit) doorsnijdt de bebouwde kom, en vereist de sloop van zorgcentrum Averbergen. Verder moeten vooral bedrijfspanden wijken. Het station verhuist naar de nieuwe bocht, de ingang wordt slechts 250 m verplaatst: de Hooglandstraat krijgt een onderdoorgang. Elk andere tracé aan de rand van het dorp (één variant in geel) voegt een nieuwe S-bocht toe aan de lijn, en ook in dat geval is de sloop van enkele woningen onvermijdelijk.

Klik om te vergroten…

olst-bypass

 
Bij Den Nul, 2 km na Olst, is er een bocht dat verruimd moet worden. Verder kan dit gedeelte zonder veel moeite viersporig worden. Met de verruimde bochten, en vervanging van de overwegen, is het in principe geschikt voor 200 km/h.

In Wijhe is de lijn kaarsrecht: er is een brede strook beschikbaar, met aan de oostkant nauwelijks bebouwing naast de lijn. Er is al een onderdoorgang aan de zuidrand van het dorp (Wengelertunnel). Met onderdoorgangen aan de noordkant (Prins Bernhardlaan) en in het midden (Raalterweg), kan de lijn simpelweg twee extra sporen krijgen. De perrons komen dan aan de zijkant, en verschuiven daarbij 500 m naar het zuiden. Dan staan ze even dicht bij de winkels (Langstraat), en dichter bij de zuidhelft van het dorp.Twee bochten ten noorden van Wijhe kunnen worden vervangen, door een enkele ruime bocht.

wijhe

 
De resterende 7 km, tot de bebouwde kom van Zwolle, zijn kaarsrecht. Als dat nodig is, kan de lijn ook hier viersporig worden.

In Zwolle komt een station aan de Oldeneelallee, ter hoogte van het Winkelcentrum Zwolle-Zuid. (Dit station is al jaren ‘gepland’). Daarna sluit de lijn aan, op de bestaande lijnen uit Groningen, Leeuwarden en Emmen, en de voorgestelde HSL Zwolle – Twente en de HSL Zwolle – Groningen. Zoals in Deventer krijgt het station vier sporen, maar bij de aansluiting is de lijn tweesporig: meer valt er niet in te passen.

Klik om te vergroten…

Nieuw station Zwolle-Zuid op de lijn naar Deventer

De aanpassingen aan het tracé hebben nauwelijks gevolgen voor de lengte daarvan, dat blijft 30 km. Met het middenstuk geschikt voor 200 km/h, kan de reistijd voor de inter-regionale trein (‘Intercity’) terug naar 12-14 minuten.

Als alternatief voor de uitbouw van de lijn door de twee dorpen, is ook een bypass van Olst en Wijhe denkbaar. Het wordt een kort stuk HSL, 11-14 km lang, en maximaal 2000 m verder oostwaarts gelegen. Een tracé ten oosten va de Soestwetering (oranje lijn) vermijdt alle kernen. De regionale treinen rijden op de bestaande lijn door de dorpen: zodoende is ook viersporigheid bereikt.

Klik om te vergroten: bypass van Olst en Wijhe, twee varianten…

Nieuwe spoorlijn tussen Deventer en Zwolle, bypass van Olst en Wijhe

In dat geval rijst de vraag, of deze HSL nog langer kan worden. De HSL kan namelijk ook buiten Deventer om, met een nieuwe brug over de IJssel bij Terwolde. Zo ontstaat een HSL Zwolle – Arnhem. Deze lange variant zou bij Dieren weer aansluiten, op de lijn naar Arnhem, en ook een snelle route Zwolle – Apeldoorn bieden.

Opwaardering spoorlijn Deventer – Zwolle