Twee nieuwe metrolijnen in Amsterdam-West

De Noord-Zuid lijn van de Amsterdamse metro is bijna af, en daarom wordt er steeds meer gesproken over plannen voor een oost-west lijn. (Zie deze verkenning van de opties van december 2015). Zoals hier eerder aangeven, is een oost-west lijn geen nieuw voorstel: er wordt al bijna 50 jaar daarover gepraat. Het tracé loopt echter langs de rand van de binnenstad (Leidseplein – Weesperplein), en gezien de ervaringen met de Noord-Zuidlijn, zal dat grote probleem geven. Het is de vraag of deze lijn ooit komt.

Hier worden twee tracé’s voorgesteld, vooral bedoeld om Amsterdam-West relatief snel aan te sluiten op het metronet. Eén daarvan kan worden doorgetrokken naar Schiphol, maar dat is een bijkomend voordeel. In de loop der jaren zijn vele Amsterdamse metro-tracés bedacht, en dit voorstel is niet geheel origineel. Het Ookmeerweg-tracé werd bijvoorbeeld ooit officieel onderzocht, en de verlenging van de Oostlijn naar Sloterdijk is ook al jaren in discussie. Alleen de combinatie van tracés is wellicht nieuw.

De Oostlijn zou namelijk niet op de Ringlijn aansluiten bij Isolatorweg, zoals meestal voorgesteld. In plaats daarvan, zou het naast de Haarlem-spoorlijn lopen tot aan Station Sloterdijk. Daarna buigt het naar het zuiden af, en loopt door Slotermeer en langs Osdorp naar Badhoevedorp. Vooral in Osdorp is deze lijn snel aan te leggen, het kan op viaduct naast een bestaande stadsweg. Nadeel is de randligging, en om dat te compenseren, wordt een tweede lijn aangelegd, vanaf de Zuidtak van de Ringlijn. Samen sluiten ze Nieuw-West aan op het metronet.

Nieuw-West metrolijnen

Infrastructuur in de omgeving

Hier werd eerder voorgesteld om de spoorlijn tussen Sloterdijk en Halfweg te verleggen, zoals overigens in het verleden gepland. Op de verschoven lijn komt er een Station Sierenborch, dat vooral overstap biedt op snelle bussen (‘HOV’). Deze voorstellen staan op zich los van de metrolijn door Nieuw-West, maar vereisen extra sporen tussen Sloterdijk en Westerpark, juist waar deze metro naast de spoorlijn loopt.

Verschoven lijn naar Haarlem…

Bretten tracé

Het tracé van de metro kruist de voorgestelde nieuwe spoorlijn Amsterdam Zuid – Haarlem. Een overstap-station is mogelijk, maar is geen voorwaarde voor de beide projecten.

Hier werd ook voorgesteld om een HSL bypass van Schiphol aan te leggen, zoals oorspronkelijk bedoeld om een tweede terminal aan te sluiten op het spoorwegnet. Ook zonder nieuwe terminal is deze HSL zinvol, en een tracé aan de oostkant van de Zwanenburger Baan is te combineren met de metrolijn vanaf Sloterdijk.

Tracé-opties: oostzijde Zwanenburger Baan in blauw…

Bypass spoorlijn naar Leiden en HSL, langs Schiphol.

De voorgestelde metrolijn kan ook aansluiten op de voorgestelde automatische metro Haarlemmermeer. De luchthaven Schiphol zelf is daarvoor de beste plek, maar eventueel zouden de twee op elkaar kunnen aansluiten bij Badhoevedorp.

Langs Sloterdijk naar Nieuw West

Het tracé van de lijn richting Schiphol wordt beschreven vanaf Centraal Station. De Oostlijn wordt doorgetrokken langs de Haarlemmer Houttuinen, evenwijdig aan de spoorlijn. Dit tracé is al jaren in gesprek, en is al gedeeltelijk gereserveerd. Het eerste station komt bij het Haarlemmerplein. Tot hier is het tracé gelijk aan de geplande ‘sluiting van de ring’, dat wil zeggen de Oostlijn op de Ringlijn aansluiten bij Isolatorweg. In plaats daarvan, zou de metrolijn aan de zuidkant van de sporenbundel blijven, door het Westerpark. In de buurt van de Contactweg, zou het de sporen kruisen. Een station aan de Contactweg is pas zinvol als de Bos en Lommerweg wordt doorgetrokken, zoals overigens gepland.

De lijn kruist vervolgens de sporen, om Station Sloterdijk aan de noordkant te passeren. De metro kan gebruik maken van een nooit gebruikte reservering voor een extra spoor, maar verder moet de ruimte uitgegraven worden, op de plek van een fietspad. Ook de bruggen (Orlyplein, Radarweg) moeten aangepast worden.

Soterdijk 3Na Station Sloterdijk zou de lijn eerst weg van de sporen draaien, naar de Rhoneweg. Pas daarna zou het weer in een boog naar het zuiden draaien, om de spoorlijn en de Haarlemmerweg te kruisen. (Dit tracé vermijdt de flyovers richting Hemtunnel). De lijn draait vervolgens naar de Slotermeerlaan, naar het volgende station bij Plein ’40-’45. Zowel aan de Naritaweg als aan de Slotermeerlaan moet worden gesloopt.

Slotermeer-metro

Na Plein ’40-’45, loopt de lijn onder de Slotermeerlaan, naar een station net ten zuiden van de Burg. Roëllstraat. De twee opvolgende stations liggen relatief dicht bi elkaar, maar ze moeten goed aansluiten op de tramlijnen. Vervolgens loopt de metrolijn door een park, mogelijk op viaduct. Het volgende station komt bij Meer en Vaart, 750 m van winkelcentrum Osdorp.

Daarna volgt de lijn de Ookmeerweg, met stations aan de Osdorperweg en bij Hekla, eindpunt van tramlijn 1. Ook tram 17 (of zijn opvolger) wordt dan doorgetrokken naar de metro, bij het station Osdorperweg.

Ookmeerweg

De lijn moet nu de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder kruisen, en dan kan alleen in tunnel. (Dat betekent dat het station Hekla ook ondergronds aangelegd zal worden). De lijn krijgt een station aan de rand van Badhoevedorp, eigenlijk in Lijnden, bij een rotonde temidden van een bedrijfsterrein. De ligging van het station is afhankelijk van de herinrichting van dit gebied, na de verschuiving van de snelweg A9, en een mogelijke overstap op de voorgestelde spoorlijn Amsterdam Zuid – Haarlem. Deze lijn is zonder tussenstations bedacht, want reizigers willen vooral van Haarlem naar Amsterdam, en omgekeerd. Een tussenstation met overstap op de Amsterdamse metro zou wel aantrekkelijk zijn, zeker als de metro ook naar Schiphol rijdt.

Ten zuiden van Badhoevedorp loopt de metrolijn vervolgens door naar Schiphol. Het tracé is niet precies aan te geven, want dit gebeid is nog steeds akkerland. De geplande tweede terminal voor Schiphol wordt misschien nooit aangelegd, want de strategie van een ‘nationale luchthaven’ wordt geleidelijk losgelaten, en de regionale luchthavens uitgebreid. In principe kan de metro simpelweg op viaduct door de akkers, naar de bestaande terminal.

Het zou veel beter zijn, om het te combineren met de aanleg van de HSL-bypass. In dat geval loopt de metro naast de HSL, aan de oostkant van de Zwanenburger Baan. Ze bedienen samen een station ter hoogte van afrit 2 van de A4, naast de P-Apron of Y-Apron, of daartussen. De metro draait dan circa 120 graden, en volgt de Handelskade naar de bestaande terminals en Station Schiphol Airport.

Badhoevedorp na A9

De lijn tot aan de A9 in Lijnden wordt circa 12,6 km lang. Met acht stations is de afstand tussen stations gemiddeld 1400 m, en dat is veel voor een stedelijke metrolijn. Zoals gezegd, heeft het tracé een randligging ten opzichte van de woonwijken, en extra stations zullen dat niet ongedaan maken. Er is ook geen goede plek voor toegevoegde stations, bij Sloterdijk of in Osdorp.

De afstand van de A9 tot Schiphol-Centrum is afhankelijk van het tracé, langs de Zwanenburger Baan is het nog 6-7 km. Met 19 km wordt deze metrolijn nooit de hoofdverbinding tussen de Amsterdams binnenstad en Schiphol, maar biedt zeker een alternatief bij stremming van de Schipholtunnel.

Metrolijn van Zuid naar Nieuw West

De tweede metrolijn zou Station Zuid met Osdorp verbinden. Een deel van zijn trace loopt naast de Schiphollijn, en is te combineren met doortrekking van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol. Deze doortrekking is echter geen voorwaarde, en omdat het nauwelijks iets toevoegt aan de bestaande spoorlijn, wordt het hier ook niet bepleit.

De nieuwe lijn zou aftakken van de Ringlijn, waar deze naar het noorden draait, ten westen van metrostation Amstelveenseweg. Het loopt naast de Schiphollijn en de snelweg, tot aan de Huizingalaan: daar komt ook het eerste station. Tussen de Huizingalaan en de Anderlechtlaan, draait het weg van de spoorlijn en snelweg, richting het oude dorp Sloten. Mogelijk kruist het eerst de snelweg, om aan de zuidkant daarvan te draaien. De lijn moet in elk geval bij het passeren van Sportcomplex Sloten in tunnel overgaan, mogelijk al vanaf de Huizingalaan. Ook Anderlechtlaan krijgt een station, al ligt het onhandig ten opzichte van de bebouwing.

Osdorper metro

Een station ter hoogte van het dorp Sloten bedient vooral de westkant van de wijk Nieuw Sloten: de ingang komt bij Vrije Geer / Ditlaar. Het eindpunt van tramlijn 2 (of zijn opvolger) wordt naar dit station verplaatst. Daarna gaat de metrolijn onder de Slotervaart, richting Osdorp.

Tot aan zijn eindpunt volgt de lijn de Osdorperweg. Hier is er voldoende ruimte voor een ondiepe tunnel en stations. In deze typerende nieuwbouwwijk uit de jaren ’60 krijgt de lijn drie stations. De eerste twee, Calandlaan en Tussenmeer, geven overstap op tramlijn 1 en 17, of hun opvolgers. Het eindstation bij de Ookmeerweg geeft overstap op de eerder beschreven metro vanaf Sloterdijk.

Deze tak wordt 7,5 km lang, gemeten vanaf Station Zuid: daarvan is 5,5 km nieuw tracé. De afstand tussen de stations wordt circa 1050 m. De twee lijnen vullen elkaar aan. Samen met de bestaande Ringlijn, brengen ze een groot deel van Amsterdam-West op loopafstand van een metrostation. Maar: in tegenstelling tot de Oost-West lijn, kunnen ze de wijken tussen de Ringweg A10 en de binnenstad niet ontsluiten. Die wijken blijven aangewezen op de radiale tramlijnen, voor de verbinding met het centrum.

Twee nieuwe metrolijnen in Amsterdam-West

Metro Amsterdam naar Schiphol

Recente media-berichten wekken de indruk dat er nieuwe plannen zijn voor een oost-west metrolijn in Amsterdam, van IJburg via Osdorp naar Schiphol. In werkelijkheid zijn de plannen veel ouder. De eerste Amsterdamse metroplannen, nu al bijna 50 jaar oud, omvatten ook een lijn door Osdorp. Zo te zien gebruikt de ‘nieuwe’ metrolijn zijn tracé. Ook de overige delen van de lijn zijn terug te vinden in oudere plannen. (Dat zien we ook bij de IJmeerlijn naar Almere, dat regelmatig als ‘nieuw voorstel’ opduikt).

Slechts een eenvoudige kaart is openbaar, maar het is duidelijk dat het ‘nieuwe’ metro-tracé identiek is aan een voorstel uit 2010, in de Structuurvisie Amsterdam 2040:

Wensbeeld regionaal OV-netwerk 2030: oost-west lijn in rood…

openbaarvervoer kaart totaaal v3

 
Op zijn beurt is dat bijna gelijk aan de oost-west lijn uit de Structuurplan Amsterdam van 2002. Het grootste verschil is dat de verbinding richting IJburg via de Piet Heitunnel vervalt. Deze is een combinatie van verkeerstunnel en tramtunnel, en een oost-west verbinding zou bij Rietlandpark aansluiten. Als metro-tunnel lijkt het echter niet geschikt, en over de tramlijn in IJburg kunnen zeker geen metro’s rijden.

In de plannen van 2010 en 2015, sluit de oost-west lijn aan op de spoorlijn, bij Station Muiderpoort. Als het naar IJburg moet lopen, dan moet dat via Diemen, maar dat is niet op de kaarten aangegeven. Ook een tracé naar Station Muiderpoort was al voorzien in de oorspronkelijk metroplannen.

Ook het tracé aan de rand van de binnenstad is al eerder bedacht, en onderzocht. In de oorspronkelijke plannen, zou een lijn vanaf Geuzenveld de Singelgracht volgen, met overstap op een noord-zuid lijn, en de oostlijn. De oostlijn werd daadwerkelijk gebouwd met een voorziening voor een overstapstation Weesperplein. De ‘nieuwe’ oost-west lijn loopt ook evenwijdig aan de Singelgracht, de grens van de historische stad, met stations bij Leidseplein, Vijzelgracht en Weesperplein, net als voorzien in 1968.

De metro zoals eerst voorzien: de ringlijn is wel volgens plan gebouwd…

Metro-1968

 
Begin jaren ’90 werd ook en ringlijn langs de Singelgracht onderzocht, met een vergelijkbaar tracé. Het bleek moeilijk inpasbaar: het tracé loopt te dicht bij een brug in de Amstel, en historische panden moeten worden gesloopt. Nieuwbouw in de afgelopen jaren maakt het steeds moeilijker om een tracé te vinden, langs de zuidelijke rand van de binnenstad.

De kans dat deze ‘nieuwe’ plannen worden uitgevoerd lijkt dus klein. Er was er ooit sprake van een alternatief tracé in Amsterdam-West, namelijk langs de Ookmeerweg., maar dat is geen oplossing voor de problemen bij de Singelgracht.

Wat niet in de oorspronkelijk metroplannen stond, was doortrekking naar Schiphol vanuit Amsterdam-West. Het zou een alternatief bideen voor de huidige spoorlijn door de Schiphol-tunnel. De viersporige tunnel is overbelast onder normale omstandigheden, en als er iets mis gaat dan wordt het treinverkeer in de hele Randstad ontregeld. Met een metro kunnen reizigers in elk geval vanuit Amsterdam de terminal bereiken. Dat geldt waarschijnlijk niet voor een doortrekking van de noord-zuid lijn, omdat deze pal naast de bestaande spoorlijn zou lopen.

Dat een metro naar Schiphol Badhoevedorp bedient, staat min of meer vast. In principe kan het aansluiten op de hier voorgestelde nieuwe spoorlijn Amsterdam Zuid – Haarlem langs de A9.

Spoorlijn langs A9 van Amsterdam-Zuid naar Haarlem.

 
Het kan ook worden doorgetrokken naar de hier voorgestelde hogesnelheidslijn langs Schiphol West, met een nieuw station naast de landingsbaan.

De knelpunten liggen echter niet rond Schiphol, of in de nieuwbouwwijken van Amsterdam-West, maar bij de binnenstad. Zoals de lange bouwtijd van de Amsterdamse Noord-Zuidlijn aantoont, is elk tracé daar moeilijk in te passen.

Metro Amsterdam naar Schiphol

Metro Utrecht: update

De gemeente Utrecht ziet de auto als voornaamste verkeersdrager, en het vervoersbeleid is daarop gebaseerd. Utrecht kiest licht OV boven zwaar OV, omdat slechts een minderheid het OV zal gebruiken. Bus op straat heeft de voorkeur boven busbaan, busbaan boven tram, en tram boven metro – terwijl de stad en stadsregio wel groot genoeg zijn voor een metro.

Tekenend is dat het een halve eeuw duurde, voordat Utrecht bereid was een tram naar De Uithof toe te staan. Het is niet louter de schuld van de gemeente, want het Rijk heeft Utrecht uitgebouwd tot een knooppunt van snelwegen, deels met tien rijstroken. Het is dan geen wonder, dat inwoners, studenten en forensen voor de auto kiezen.

 
Hier werd eerder een lichte metro voor Utrecht voorgesteld, met een volwaardige metro-net als doel. Door bouwactiviteiten zijn de tracé’s steeds problematischer geworden, deels vanwege het beleid van de gemeente. Hier wordt ingegaan op de huidige plannen, en mogelijke aanpassingen om Utrecht alsnog een volwaardig OV-netwerk te geven.

De gemeente streeft naar oost-west buslijnen, deels op vrije baan, en een tramlijn naar De Uithof dat de binnenstad vermijdt. De bestaande sneltram-lijn naar Nieuwegein blijft ongeveer zoals het is. Verder is het vooral de stadsregio-metro Randstadspoor dat uitgebreid wordt, al duurt dat tot 2020 of later.

Gemeentelijke planning: kaart onder CC 3.0 licentie van Thug_n_g

1280px-Buskaartutrechthov

 
Meer wordt er niet gepland, en daarom zijn de zwakke punten duidelijk. Er is geen ‘noord-zuid lijn’ langs station en binnenstad. De sneltram uit Nieuwegein wordt gekoppeld aan de nieuwe tram naar De Uithof, wat betekent dat het een U-bocht maakt bij Centraal Station. De hier voorgestelde lichte metro voorzag een stamlijn door Centraal Station, met aftakkingen naar De Uithof, Nieuwegein, Zuilen en Overvecht.

Klik om te vergroten: de eerder voorgestelde stamlijn en noordelijke aftakkingen…

cs-bleekstraat     opaal

metro-zuilen     lijn-overvecht

 
Met de verbouwing van Utrecht Centraal lijkt een metro-achtige tracé aan de westzijde van de sporen niet meer haalbaar. Er komt ook geen sneltram-tracé aan de oostzijde: de tram uit De Uithof loopt hier op straat (Moreelsepark). Daarmee zijn de noordelijke aftakkingen ook niet uitvoerbaar, zelfs niet als sneltram, en ook in Leidsche Rijn worden de hier voorgestelde metro-tracé’s geleidelijk volgebouwd.

In de huidige plannen is er maar één hoogwaardige ‘noord-zuid’ verbinding: Randstadspoor richting Breukelen. De spoorlijn loopt echter door bedrijfsterreinen, gescheiden van de woonwijken door het Amsterdam-Rijnkanaal en de A2. Dat beperkt ook de aansluitende buslijnen, zelfs als er een station Lage Weide wordt toegevoegd. Met slechts één station binnen Utrecht (Zuilen), kan de lijn niet als stadsspoor dienen.

Ook vanuit de richting Overvecht levert Randstadspoor geen ‘noord-zuid’ verbinding op, want de treinen eindigen op Centraal Station. Reizigers van bijvoorbeeld Overvecht naar Vaartsche Rijn moeten al overstappen in Centraal, en ook op deze lijn is er slechts één station binnen Utrecht. Een toegevoegde Station Noordse Park is denkbaar tussen Centraal en Overvecht, maar staat niet in de officiële planning.

Naar de campus-zone De Uithof komt een tramlijn, maar geen ‘zware’ verbinding. Zoals gezegd is het de bedoeling dat de 50 000 gebruikers vooral de auto gebruiken: De Uithof ligt tussen de A27 en A28, pal naast Knooppunt Rijnsweerd, met een eigen afrit aan de A28. De officiële tramlijn en de hier voorgestelde metro hebben een vergelijkbaar tracé, maar een metro zou veel meer capaciteit hebben, en is ook met meer haltes sneller.

Voorgestelde metro…

galgenwaard     plato-uithof

 
Deze metrolijn werd niet eens als hoofdverbinding voorzien. Hier werd namelijk ook voorgesteld om een spoorlijn naar De Uithof aan te leggen, met nieuwe verbindingen aan de oostzijde naar zowel Amersfoort als Driebergen-Zeist. Omdat de verbouwing van de aansluiting Lunetten ook dit voorstel bemoeilijk, wed hier ook een alternatief voorgesteld, met een nieuwe lijn Utrecht – Amersfoort achter De Uithof.

Klik om te vergroten: oud voorstel in zwart, later voorstel in blauw…

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

 
Het is wel mogelijk om vanaf dit tracé een aftakking naar De Uithof aan te leggen, geheel in tunnel. De Uithof kan worden bediend door een Randstadspoor-lijn vanuit bijvoorbeeld Vleuten, dat ook station Vaartsche Rijn aandoet. Dat zou echter de functie van de tramlijn dupliceren. Beter lijkt een inter-regionale dienst vanuit bijvoorbeeld Amsterdam of Leiden, dat na Utrecht Centraal doorrijdt tot De Uithof. Dat is vooral nuttig voor reizigers van buiten Utrecht, of vanuit Leidsche Rijn.

De tramlijn in aanbouw is vooral ontworpen als pendel tussen het nieuwe station Vaartsche Rijn en De Uithof. Het bedient ook een P+R voorziening bij Stadion Galgenwaard. Studenten in Utrecht wonen traditioneel ten oosten van de binnenstad, en die wijken worden niet bediend door de nieuwe tram.

 
Het ontwerp voorziet niet in aftakkingen ten zuiden van Vaartsche Rijn, naar bijvoorbeeld Tolsteeg, Hoograven of Lunetten. Dat is ook moeilijk, omdat de tram aan de oostzijde van de sporenbundel loopt. De hier voorgesteld metro (aan de westzijde) voorzag in een lijn naar Tolsteeg en Hoograven, dat ook het tracé van de sneltram Nieuwegein grotendeels zou overnemen.

Metro Tolsteeg en Nieuwegein…

tolsteeg     nieuwegein

 
De huidige plannen voorzien geen verzwaring van de lijn naar Nieuwgein en IJsselstein, wederom omdat forensen ‘toch de auto gebruiken’. (Een nieuwe spoorlijn in die richting werd met de zuidoostelijke uitbreiding van Utrecht onmogelijk). Nieuwgein en IJsselstein hebben wel voldoende inwoners om een zware verbinding te rechtvaardigen: 95 000, vergelijken met Houten (48 000) dat wel een Randstadspoor-verbinding krijgt.

De officiële plannen voorzien ook niet in hoogwaardige tangent-lijnen, terwijl de tangent-verbindingen juist in deze regio belangrijk zijn. Ook hier blijkt dat regio- en stadsbestuur de vervoerstromen aan de auto overlaten.

Zonder metro

Zonder metro is een volwaardig net voor de stad en de regio te bereiken, door verzwaring van de geplande Randstadspoor, een spoorverbinding naar De Uithof en Amersfoort, extra stations, en vooral de aanleg van een tramnet in aansluiting op de stations.

Hier werd eerder een Utrechtse tramnet voorgesteld, met lijnen tot in de stadsregio. De lijnen zijn deels bedacht op de voorgestelde metro, maar dat is geen voorwaarde voor een tramnet. Wel zijn op enkele plekken stedenbouwkundige aanpassingen nodig. Uiteraard voorzien de gemeentelijke plannen geen extra tramlijnen – hooguit de vertramming (in een verre toekomst) van de busbanen in Leidsche Rijn. Zo heeft het nieuwe station Vaartsche Rijn wel een perron voor de tram naar De Uithof, maar is niet bedacht op stadstramlijnen onder het station door.

De hier voorgestelde radiale lijnen vanuit de binnenstad geven beperkt overstap op de trein, en zijn zelfstandig te rechtvaardigen. Zo zou de tram naar Zuilen langs het voorgestelde Station Noordse Park lopen, en de tram naar Overvecht eindigt bij het station daar. In het centrum kan de tramlijn in aanleg naast de sporen van Utrecht Centraal (op de huidige busbaan) de voorgestelde tramlijn langs de Catharijnesingel waarschijnlijk als stamlijn vervangen.

De voorgestelde tangent-tramlijnen zouden vooral gericht zijn op overstap, bijvoorbeeld een oostelijke tangentlijn van Station Overvecht tot Station Lunetten. (Deze zou ook een deel van het Uithof-tracé gebruiken). Een ringlijn Utrecht-West rijdt eveneens van Station Overvecht tot Station Lunetten, en samen vervangen ze de huidige buslijn 10. Een tramlijn langs de singels rijdt van Station Overvecht tot Station Vaartsche Rijn, en mogelijk verder naar Tolsteeg en Hoograven. Na vertramming van de zuidelijk busbaan in Leidsche Rijn, zou de tram vanuit Vleuten via De Meern naar Vaartsche Rijn rijden, en mogelijk verder, bijvoorbeeld over de Rubenslaan naar Galgenwaard. Een volwaardig net, in een stad zo groot als Utrecht, bestaat niet alleen uit radiale lijnen.

Verlengingen van de stedelijke tramlijnen, bijvoorbeeld naar Zeist kan een deel van de regionale buslijnen vervangen. Nadeel is dat zulke lange lijnen waarschijnlijk overbelast raken. De voorgestelde tweede spoorlijn Utrecht – Amersfoort kan mogelijk deze tramlijn ontlasten, met een station aan de Utrechtseweg, aan de noordrand van Zeist.

Overstap aan de rand van Zeist: spoor rood, tram blauw, basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC3.0 licentie

tram-Utrechtseweg

 
Met een station op De Uithof, kan de Uithof-tramlijn ook naar De Bilt en Bilthoven verlengd worden, zonder overbelast te raken.

Ook zonder metro is een forse uitbreiding van de infrastructuur dus nodig, om een aaneengesloten hoogwaardig net te bereiken. Zwakke punten zijn echter niet te vermijden, bijvoorbeeld in Zuilen en Maarssen, en in Nieuwgein.

Metro Utrecht: update

Metrolijn Rotterdam – Zoetermeer (ZoRo)

Hier werden eerder nieuwe metrolijnen in Rotterdam voorgesteld, met afwijkend systeem en voertuigen – niet te koppelen aan de bestaande lijnen. Een metrolijn naar Zoetermeer zou wel van een bestaande lijn aftakken: Lijn E naar den Haag – de voormalige Hofpleinlijn. Over een Zoetermeer-tak werd al jaren gesproken, maar uiteindelijk werd het een busbaan. Hier wordt gekeken of een metrolijn alsnog zinvol is.

Klik om te vergroten…

Tracé huidige busbaan Rodenrijs - Zoetermeer

 
Het metro-tracé staat min of meer vast, sinds de aanleg van de verlengde RandstadRail lijn 4, door de Vinex-wijk Oosterheem. Het wordt nog 2 km doorgetrokken, tot aan de spoorlijn Den Haag – Gouda: de verlenging is in ruwbouw klaar. Op op de kruising is een overstap-station gepland, het zogenaamde Station BleiZo. Al je de lijn verder doortrekt, dan kom je vanzelf op het tracé van de huidige busbaan, dat zelf de HSL volgt.

Oosterheem-tak op viaduct…

RandstadRail in Vinex-wijk

 
Blijkbaar was het ooit de bedoeling, om zodoende RandstadRail lijn 4 te koppelen aan de Rotterdamse metro. Dat zou een lange lijn opleveren, met een tracé die door Zuid-Holland slingert – van Rotterdam-Zuid, via Zoetermeer en Den Haag, naar de rand van het Westland. Dat tracé bevat delen van een naoorlogse metrolijn, een light-rail lijn, een omgebouwde spoorlijn, en een opgewaardeerde stadstram. Dat lijkt onwerkbaar.

Het wordt uitgegaan van een tegenovergesteld principe: het ontkoppelen van de vervoersstromen in de regio. In Den Haag zou een lichte metro de grote vervoersstromen overnemen. De resterende radiale tramlijnen fungeren als stadstram, niet als ‘regiotram’. Een viersporige lijn tussen Den Haag en Gouda wordt de hoofdverbinding met Zoetermeer, eventueel met een korte aftakking naar het centrum. De Zoetermeerlijn binnen Zoetermeer wordt daarvan losgekoppeld. RandstadRail zou in zijn geheel verdwijnen.

Verlenging naar Station BleiZo

Een verlenging van de Oosterheem-tak naar de spoorlijn Den Haag – Gouda is verenigbaar met het loskoppelen van de Zoetermeerlijn. Het heeft ook in de huidige toestand enige voordelen, maar niet zoveel als de betrokken gemeenten denken. (Het komt aan de grens van Zoetermeer en Lansingerland).

‘Bleizo’ aan de rand van Zoetermeer…

Randligging kruisstation Bleizo.

 
Het probleem is de perifere ligging van het station. Het gebied lag tot enkele jaren geleden voorbij de oostrand van Zoetermeer. Daarom is de HSL hier doorheen aangelegd – niet om Zoetermeer te bedienen, maar juist om de stad te vermijden. De gemeenten en vastgoed-belangen willen hier een grootschalige ontwikkeling op gang brengen, en het project Bleizo is daar een onderdeel van. Het station is in dat kader bedacht. Het is genoemd naar Bleiswijk en Zoetermeer, maar ligt ook te ver van Bleiswijk om het goed te bedienen. Vanwege de recessie staan de enorme bedrijventerreinen grotendeels leeg, en wat er wel staat (autoreparatie, distributiecentrum Aldi) is niet echt hoogwaardig.

Naast Station Bleizo: links de spoorlijn naar Gouda, op de achtergrond de HSL op viaduct, hoogspanningsleidingen, en een Tennet-schakelstation…

Station in open veld, Zoetermeer.

 
Op de voorgestelde viersporige lijn naar Gouda is er zeker ruimte, voor een nieuw station in het oosten van Zoetermeer. De verlengde Oosterheem-tak ligt er al, en daarom krijgt een kruisstation op deze plek wel een functie. Dat is vooral het aansluiten van de Vinex-wijk Oosterheem op de spoorlijn: de wijk ligt zelf perifeer ten opzichte van Zoetermeer, en de reistijd naar Den Haag is lang.

Verlenging van Zoetermeer naar Rotterdam

Er is vanaf ‘Station Bleizo’ een duidelijk tracé richting Rotterdam, maar dat betekent niet noodzakelijk een goed tracé. Het tracé volgt de Landscheidingsdijk van Delfland en Schieland, dat zelf de ‘achterkant’ vormt van de polders aan beide kanten. Zoetermeer is tot aan de dijk gebouwd: het is ook de gemeentegrens. Ook de HSL volgt de oude dijk, omdat dit gebeid relatief leeg was. Het tracé, in elk geval tot aan Berkel, is niet geschikt voor een metro. De nieuwe ZoRo busbaan loopt naast de oude dijk, tussen de kassen.

ZoRo busbaan: van links naar rechts; achterkant kassen, Landscheidingsdijk, busbaan, waterberging, achterkant kassen…

Buslijn 170 langs de kassen.

 
Station Bleizo ligt ook te ver naar het oosten, om dit tracé goed op Zoetermeer aan te sluiten. Het is tekenend dat de nieuwe buslijn niet via de plek van ‘Station Bleizo’ loopt, maar langs Station Zoetermeer naar het stadscentrum. (Voor een metrolijn dat afbuigt richting stadscentrum, is er geen geschikt tracé).

Verlengde Rotterdamse metro?

Na het passeren van de kassen, sluit de busbaan aan, op het tracé van de HSL langs Berkel, Bergschenhoek en Rodenrijs. Hier is er wel bebouwing, en het ligt maximaal 5 km van de bestaande Lijn E van de Rotterdamse metro. Een aftakking van de bestaande lijn (voormalige Hofpleinlijn) is wel denkbaar.

Het tracé is echter niet probleemloos. De HSL volgt ook hier de Landscheidingsdijk, op 200-400 m afstand. Het loopt tussen de dorpen – goed voor een HSL, maar niet voor een metro. De busbaan loopt vanaf de noordrand van Berkel pal naast de HSL, gedeeltelijk ook verdiept. Aan de oostkant is Bergschenhoek uitgebreid met Vinex-wijken, gebouwd tot aan de de HSL. Aan de westkant is juist een park in aanleg.

Busbaan langs Bergschenhoek: van links naar rechts Vinex-wijk, HSL in verdiepte bak, busbaan met halte, park, en daarachter Berkel…

Bus 170 naast HSL, Bergschenhoek.

 
De dorpskernen, en de meeste woningen, liggen juist niet aan de busbaan. Om ze te bereiken verlaat bus 173 de busbaan, en rijdt door Bergschenhoek: in Berkel en Rodenrijs is er een aanvullende buslijn 174, en een wijkbus 172. Dat kan een dubbele overstap betekenen, want de busbaan eindigt bij metrostation Rodenrijs.

Een aftakking van de metro zou overstap vermijden, en biedt een kortere reistijd naar het centrum van Rotterdam. De langere loopafstanden zijn dan minder problematisch. De verlengde metro zou het tracé van de busbaan overnemen, op enkele plekken aangepast. De verlenging krijgt vier stations: bij de Berkelseweg moet het tracé worden verlaagd. Het eindstation komt bij het Offenbachplantsoen, waar de metro alsnog aansluit op de busbaan.

Klik om te vergroten…

Rotterdamse metro naast HSL.

 
De aansluiting moet passen in de ruimte tussen de N209 en metrostation Rodenrijs. Een ongelijkvloerse kruising lijkt wel te kunnen: de aftakkende sporen moeten dalen, en het spoor richting Pijnacker klimt eroverheen. De nieuwe lijn draait vervolgens, om aan te sluiten op het HSL-tracé bij de Wildersekade. Deze ‘Berkel-tak’ wordt circa 4500 m lang.

Een ‘ZoRo metro’, waarover al jaren werd gesproken, ziet er niet in. De voornaamste reden is dat geen geschikt tracé werd vrijgehouden, bij de verstedelijking van het gebied. De regio werd ingericht voor de autorijdende forens, en dat is moeilijk om achteraf te corrigeren.

Metrolijn Rotterdam – Zoetermeer (ZoRo)

Metro Den Haag: naar Poeldijk

Hier werd eerder een lichte metro in Den Haag voorgesteld, grotendeels binnen de agglomeratie Den Haag / Delft. Twee lijnen kunnen ook worden verlengd naar het Westland. Hier wordt een kort verlenging voorgesteld van de metrolijn door Escamp, naar Poeldijk.

Het Westland ligt dichter bij Den Haag dan Rotterdam, en is ook traditioneel met Den Haag verbonden. Een verlengde lijn kan niet de heel regio bedienen: Poeldijk wordt een overstappunt. Een verlengde metrolijn uit Rotterdam zou daar ook eindigen, maar het is niet de bedoeling om de lijnen te koppelen.

Tracé Den Haag – Poeldijk

De metrolijn door Escamp loopt in een bijna rechte lijn van Station HS naar de stadsrand. Het laatste station komt vlak voor de ringweg (Lozerlaan), en van daaruit zou de lijn worden doorgetrokken.

Metrolijn vanaf Den Haag HS, langs de Melis Stokelaan…

Metrolijn in Den Haag door Escamp.

 
Hoewel de metro in Den Haag vooral ondiepe tunnels zou gebruiken, moet de verlenging in geboorde tunnel. Het kruist namelijk een recreatiegebied / groenzone, een half-afgebouwde nieuwbouwwijk, een kassengebied, en bij Poeldijk een geplande Vinex-wijk. Ondanks de diepe tunnel moeten wellicht huizen direct boven het tracé worden gesloopt. Dankzij de crisis stagneert de bouw hier, en bovenop het tracé lijkt bijna niets te staan, voorlopig. De kassen, met een lichte constructie, vormen geen probleem.

Het tracé loopt rechtdoor vanaf de Melis Stokelaan, en kruist de Wennetjessloot. Daarna draait het naar de rotonde, tussen Poeldijk en het bedrijfsterrein ABC Westland (tuinbouw-logistiek). Hier, tussen bedrijven en een nieuwe woonwijk, komt het enige tussenstation op de verlengde lijn.

Haagse metrolijn naar Poeldijk

 
Het tracé draait dan weer circa 45 graden, om aan te sluiten op de Nieuweweg / Nieuwe Vaart. Dit is ook het tracé van de voorgestelde tramlijn naar Poeldijk, dat een vergelijkbare functie heeft (verbinding Den Haag – Westland). De lijn zou hier klimmen, want het laatste stuk komt in ondiepe tunnel, mogelijk op maaiveld naast de weg.

Zowel de tramlijn als de metro vereisen verbreding van de Nieuweweg, en de aanleg moet gecombineerd worden. Zoals aangegeven bij het tram-voorstel, moeten de gebouwen langs de weg daarvoor wijken – vooral 20e-eeuwse bebouwing, geen erfgoed. Mogelijk loopt de tram boven de metrolijn, over de laatste 600 m. Omdat de weg naast een vaart ligt, zijn er hier geen kruisende wegen, wat de aanleg vereenvoudigt. (Een voetbrug naar de overkant kan ook over de metro/tram sporen).

Het station komt op de plek de lage winkelpanden, voor de kruising met de N213. Met de sloop van die gebouwen is er voldoende ruimte. De loopafstand tot de dorpskern is circa 400 m, en bijna heel Poeldijk ligt binnen 800 m van een metrostation. Het eindstation wordt verbonden, misschien via een voetbrug, met het eindstation van de lijn uit Rotterdam.

De metrolijn over de Melis Stokelaan wordt 6200 m lang, van Hollands Spoor tot stadsrand. De verlenging naar Poeldijk voegt circa 3800 m daaraan toe. Met acht tussenhaltes, komt Poeldijk op circa 16 minuten van de Haagse binnenstad te liggen.

Metro Den Haag: naar Poeldijk

Metro Rotterdam: naar het Westland

Hier werden eerder nieuwe metrolijnen in Rotterdam voorgesteld – lichte metrolijnen, los van de bestaande lijnen. Een verlenging naar het Westland zou aftakken van de lijn naar Hoek van Holland, en wordt wel verbonden met het bestaand metronet.

De nieuwe lijn zou aftakken bij Maassluis, en eindigen bij Poeldijk. Het kan nooit het gebied als geheel bedienen. Het Westland is in wezen een groot bedrijfsterrein, volgebouwd met kassen en veilingen. Het verandert ook snel: oude kassen worden gesloopt, vervangen door woonwijken en bedrijfsterreinen, soms door waterberging. Het Westland trekt werknemers aan, vanuit Rotterdam en Den Haag. De werkplekken zijn over de hele regio verspreid, de vervoersstromen ook. Het is moeilijk om tracés te bedenken die alles goed aansluiten, en daarom is het voorstel hier een compromis. Het verbetert de aansluiting vanuit Rotterdam: nieuwe aansluitingen vanuit Den Haag zullen ook nodig zijn.

Gemeente Westland: kaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie

1021px-Topografie-gem-Westland

 
Er zijn al plannen voor een light-rail netwerk in het gebied, onder de naam Westlandrail. Er zijn twee varianten, beide in wezen een doorgetrokken tramlijn uit Den Haag, over bestaande wegen en straten. Dat is wezenlijk anders dan wat er hier voorgesteld wordt – een aftakking van een spoorlijn uit Rotterdam.

De spoorlijn naar Hoek van Holland sluit bij Schiedam aan, op de hoofdlijn Den Haag – Rotterdam – Dordrecht. De ombouw tot metro is al jaren gepland, maar het werd steeds uitgesteld.

Hier wordt uitgegaan van een metrolijn op dit traject, een verlengde lijn A of B van de Rotterdamse metro. Desnoods kan de verlengde lijn als spoorlijn worden aangelegd, maar het zit in elk geval vast, aan de stroomvoorziening en voertuigen van de lijn Schiedam – Maassluis.

Nieuw tracé vanaf Maassluis

De nieuwe lijn zou aftakken aan de westrand van Maassluis – dat laat voldoende ruimte voor het reeds geplande station Steendijkpolder. Het tracé moet 90 graden draaien, en dat kan via de laatste bocht in de Albert Schweitzerdreef, in tunnel. Een laag deel van het flatgebouw aan de zuidkant van de weg, wordt daarvoor gesloopt.

Via de sportvelden bereikt de lijn de Schenkeldijk, en loopt naast deze dijk. Dat kan in principe op maaiveld, want er zijn geen kruisende wegen aan de oostzijde. Aan het einde van de dijk klimt de lijn naar viaduct, om verder boven de Coldenhovelaan te lopen. Een viaduct is ook nodig om de Maasdijk te kruisen: het Westland wordt doorgesneden door oude dijken, die nog als waterkering in gebruik zijn.

Klik om te vergroten…

Verlenging Rotterdamse metro naar Westland

 
Iets verderop komt het eerste station, op een groenstrook pal naast afrit 6 van de snelweg A20. Het station bedient de bedrijfsterreinen aan weerszijden van de snelweg, en ook het dorp Maasdijk. Dat moet met overstap op de bus, want de dorpskern ligt 1500 m verderop, langs de Maasdijk.

De lijn loopt verder naast de A20, op viaduct. Het kassengebied aan de zuidkant is deels vervangen door Bedrijvenpark Honderdland, en de kassen worden verder geruimd. Een station op dit stuk, ter hoogte van GreenPack, is denkbaar bij volledige ontwikkeling.

Klik om te vergroten…

Metro door Westland, midden-deel

 
Het volgende station komt bij de kruising met de N223, dat in de toekomst grondig verbouwd zal worden. Van de buurtschap Westerlee, naast de kruising, is bijna niets over. Het station bedient vooral bedrijfsterreinen, en is een overstappunt richting De Lier, ‘s-Gravenzande en Naaldwijk-West. Dit is ook het eindpunt van de voorgestelde tramlijn Pijnacker – Delft – De Lier.

De lijn volgt de N213 naar Naaldwijk, ook hier op viaduct. De lijn moet de nieuwe Verlengde Veilingweg kruisen, en enkele huizen naast de weg moeten wijken, maar verder is het tracé probleemloos.

Naaldwijk en Poeldijk

Naaldwijk (19 000 inwoners) krijgt twee stations, het eerste na de kruising met de Middel Broekweg. Een noord-uitgang bij het Dreesplein sluit goed aan op de oostelijke woonwijken, en het station wordt via een voetbrug verbonden met de Flora-veiling aan de overkant van de N213.

Het tweede station komt aan de kruising met de Dijkweg – het tracé van de voormalige stoomtram uit Poeldijk. De lijn zou nog steeds op viaduct lopen, maar de weg moet wel aangepast worden, en bij de kruising moeten waarschijnlijk enkele gebouwen wijken. Het station ligt op circa 1500 m van Naaldwijk-Centrum, en 800 m van de kern van Honselersdijk.

Klik om te vergroten…

Rotterdamse metro eindigt bij Poeldijk.

 
De metrolijn volgt de N213, dat na de kruising met de Nieuweweg zelf het tram-tracé volgt naar Poeldijk. Om voldoende ruimte te geven, moet de weg hier aan de oostzijde worden verbreed, met de sloop van enkele vervallen woningen. Het eindstation komt ter hoogte van Westland Energie, waar er wel voldoende ruimte is. Een remise-spoor zou de lijn verbinden met een remise aan de noordzijde van de Nieuwe Vaart.

De ingang van het station komt aan de Voorstraat, de dorpsstraat van Poeldijk (6000 inwoners). De voormalige tramlijn uit Naaldwijk sloot hier aan op de stoomtram naar Loosduinen, en daar op de tram naar Den Haag. De nieuwe metrolijn uit Maassluis zou hier ook aansluiten op een verlengde tramlijn uit Den Haag, eveneens langs de Nieuwe Vaart. Ook de voorgestelde Haagse metrolijn door Stadsdeel Escamp kan worden doorgetrokken tot aan Poeldijk. De metronetten worden echter niet met elkaar verbonden.

Haagse metrolijn HS – Escamp – stadsrand…

Metrolijn in Den Haag door Escamp.

 
Verder doortrekken van de lijn uit Maassluis lijkt niet zinvol. Poeldijk ligt veel dichter bij Den Haag dan Rotterdam, en de hoofdverbindingen moeten in die richting lopen. Monster zou vanaf Poeldijk met de bus te bereiken zijn, zoals nu het geval. Herstel van een tramverbinding naar Monster is ook moeilijk: de N211 is te smal.

Zoals gezegd is het metro-tracé een compromis: een tracé langs alle dorpen zou te veel slingeren. De vroegere tramlijnen in het gebied slingerden op die manier ook, maar ze vervoerden ook goederen. Een snelle verbinding met Den Haag of Rotterdam was destijds niet zo belangrijk, nu is dat wel het geval.

De lijn naar Poeldijk zou 11 km nieuw tracé gebruiken. Gemeten vanaf Station Maassluis is de lijn 14 km lang, dat is 2,5 km langer dan de huidige lijn naar Hoek Van Holland Strand. Met gebruik van de metro tussen Schiedam en het centrum van Rotterdam, zou de reistijd Poeldijk – Metrostation Beurs op circa 40 minuten uitkomen.

Metro Rotterdam: naar het Westland

Metro Den Haag: langs A12 naar Voorburg

Hier wordt een deel van een mogelijk Haags metronet voorgesteld: een lijn langs de snelweg A12 naar Station Voorburg. Om het overzichtelijk te houden, wordt het netwerk in deel-tracés beschreven. Lees eerst de inleiding: Metro Den Haag.

Deze metrolijn zou aftakken van een stam-tracé langs de spoorlijn Hollands Spoor – Laan van NOI. De aftakking komt vlak bij Hollands Spoor, naast de brug over de Trekvliet (witte stippellijn)

Klik om te vergroten: aftakkingen van de stamlijn langs HS…

Kruisstation Binckhorst op metrolijn Hollands Spoor - Laan van NOI, Den Haag.

De lijn kruist de Binckhorstlaan naast de spoorlijn: daar is voldoende ruimte voor een station, dat overstap geeft op de overige metrolijnen, ook richting CS. Daarna moet de lijn op viaduct, om de toegangssporen tot emplacement Binckhorst te kruisen. Het tracé wordt verder bepaald door de beperkte ruimte tussen het ICC (Internationaal Strafhof) en de sporen naar Gouda, bij de brug over de Maanweg. De metro-sporen lopen daarom tussen de Wegastraat / Regulusweg en de opstelsporen, of anders op viaduct tussen de opstelsporen en de sporen richting Gouda. Er is voldoende ruimte hier: een brede strook tussen Wegastraat en Zegwaardstraat.

Op dit gedeelte komt in elk geval een station tussen Zonweg en ICC, ter hoogte van de Saturnusstraat. Een voetbrug over spoorlijn en A12 zou dit station verbinden met de Van Leijdenstraat. Er is ook ruimte voor een station ter hoogte de Komeetweg, maar dat is pas zinvol na herontwikkeling van dit gebied.

Metrolijn in Den Haag van Station HS, langs A12, naar Station Voorburg.

Verder loopt de metro langs de achterkant van het ICC-gebouw, op de plaats van de opstelsporen, en kruist daarna de Maanweg en Mariannelaan. Het eindigt bij Station Voorburg, pal naast het perrons. Hier zou de lijn overstap geven op een tramlijn richting Leidschendam, dat mogelijk het tracé van lijn 10 overneemt. (De gemeente Leidschendam-Voorburg wil ook dit gedeelte van de A12 en de spoorlijn in tunnel: dat staat aanleg van een metro niet in de weg).

Deze tak van de metro is kort, 3 km gemeten vanaf Station Hollands Spoor. Doortrekking naast de spoorlijn is niet zinvol. Er is bijna geen bebouwing naast het Knooppunt Prins Clausplein, een van de drukste van Nederland, en verderop heeft Ypenburg al een NS-station.

De aanleg van deze metrolijn lijkt wel misschien ingrijpend, maar planologisch is het dat niet. Werkelijk ingrijpend is sluiting van de A12 en ondertunneling van de spoorlijn, waardoor de hele strook tussen Binckhorst en Voorburg-Noord vrijkomt. Met een viersporige tunnel is een nieuw station Binckhorst geen probleem, waardoor het gebied ook beter ontsloten wordt. In dat geval is aanleg van een metrolijn op dit tracé niet zinvol, en gezien de overige voordelen, zou het spoortunnel-alternatief de voorkeur hebben.

Metro Den Haag: langs A12 naar Voorburg