Station Rijnsweerd / update Station De Uithof

Er komt mogelijk een nieuwe spoorlijn aan de oostkant van Utrecht, langs de A27. Overheid (gemeente/provincie/rijk) en betrokkenen zijn in overleg over de lijn en een nieuw station bij Rijnsweerd, om de uitgebreide campus De Uithof en de aangrenzende kantoren te bedienen. Hier zijn eerder voorstellen gedaan voor nieuwe lijnen in dit gebied, en deze worden nu vergeleken met de nieuwe plannen.

De Uithof

De ontwikkeling van De Uithof, aan de oostrand van Utrecht, werd in gang gezet door de toenmalige Rijksuniversiteit Utrecht. Tot aan de jaren zestig, zaten de Nederlandse universiteiten in oude panden in de binnenstad. Het groeiend aantal studenten maakte uitbreiding noodzakelijk, en de Rijksuniversiteit Utrecht is verhuisd naar een campus in de weilanden. Een aansluiting per trein of metro werd destijds overbodig geacht.

Dat werd een planologische ramp, want inmiddels reizen 50 000 studenten en 20 000 werknemers naar het gebied. De laatste jaren wordt ook de ruimte tussen Utrecht en De Uithof volgebouwd: daar komt het nieuwe Station Rijnsweerd. Zoals vaak elders het geval, wordt de aanleg van infrastructuur door vastgoedbelangen aangedreven.

Twee opgaven voor de infrastructuur

Lang voordat de universiteit naar De Uithof verhuisde, was een spoorlijn ten oosten van Utrecht gepland. De bedoeling was niet om het gebied te ontsluiten, maar om een eind te maken aan het ‘kop maken’ (omkeren) in Utrecht. Bij Utrecht komen namelijk zes spoorlijnen samen: vier aan de noordkant, en twee aan de zuidkant. Dat is niet in balans. Treinen uit Amersfoort naderen Utrecht aan de noordzijde, maar vertrekken in dezelfde richting om Gouda, Den Haag en Rotterdam te bereiken. Met een nieuwe lijn vanuit Amersfoort  kunnen treinen Utrecht bereiken vanaf het zuiden, en doorrijden richting Gouda. Het tracé werd nooit vastgesteld, maar moet in elk geval door De Vlasakkers bij Amersfoort, jarenlang een militair oefenterrein.

De voorstellen die hier eerder zijn gedaan, waren bedoeld om een Vlasakkers-tracé te combineren met een station op De Uithof. Een lijn door Rijnsweerd kan dat in principe ook. Voor de beoordeling is echter belangrijk, dat er nog een oplossing bestaat, namelijk de aanleg van een spoorlijn Utrecht – Breda. In dat geval kan de lijnvoering door Utrecht worden teruggebracht tot drie hoofdlijnen, bijvoorbeeld Amsterdam – Maastricht, Zwolle – Breda, en Den Haag – Enschede. Er wordt dan vaker overgestapt, maar de frequenties kunnen fors omhoog.

Het eerste voorstel

Hier werd eerst voorgesteld, om een lijn door De Uithof richting Amersfoort te bouwen. Het voorstel omvatte zelfs nog een nieuwe lijn naar Zeist, maar dat lijkt te veel gevraagd. De voorgestelde lijn zou ter hoogte van de Utrechtse ringweg (Waterlinieweg) aftakken van de bestande sporenbundel. Het zou direct in tunnel duiken, en eerst de Kromme Rijn volgen. Al voor de snelweg zou het tracé draaien, om oost-west door De Uithof te lopen, onder de toekomstige trambaan. Op de kaart is de aftakking naar Zeist in groen aangegeven.

Klik om te vergroten…

Twee nieuwe lijnen via De Uithof

De bouw van ongelijkvloerse aansluitingen bij de Waterlinieweg, en toenemende bebouwing aan de oostkant van Utrecht, maken dit tracé problematisch. Daarom werd later een vereenvoudigde versie voorgesteld. Deze vermijdt alle bebouwing op en rond De Uithof, en is louter bestemd voor treinen Utrecht – Amersfoort, eventueel met een station aan de noordkant van Zeist. Omdat het tracé verder naar het oosten ligt, is de aftakking ook geen probleem. Op de kaart is de aanpassing in blauw aangeven, het eerder voorgestelde tracé in zwart.

2e spoorlijn, Vlasakkers-tracét

Om de universiteit toch te kunnen bedienen, werd vervolgens een ondergrondse tak naar De Uithof voorgesteld. Deze zou in tunnel aftakken van de nieuwe lijn richting Amersfoort, en draait vervolgens in een halve cirkel, naar een kopstation bij het Academisch Ziekenhuis.

rhijnauwen-tracé

Deze voorstellen combineren een tweede verbinding tussen Utrecht en Amersfoort, met een station op De Uithof. Een lijn via De Vlasakkers vereist circa 17 km nieuwe infrastructuur. Een lijn langs Rijnsweerd, zoals nu in discussie, is veel korter.

Rijnsweerd-lijn 2016

Wat houden de nieuwste plannen in? Er is alleen een tracé-schets beschikbaar, verder geen details, maar meerdere tunnels lijken onvermijdelijk. De nieuwe lijn zou aftakken van de sporenbundel, tussen Vaartsche Rijn en de Waterlinieweg. Het draait dan naar het noord-oosten, totdat het de A27 bereikt. Omdat de lijn niet direct richting De Uithof loopt, is het tracé makkelijker in te passen: hier liggen vooral sportvelden.

Ter hoogte van de Kromme Rijn, zou de lijn de A27 bereiken, en loopt dan enkele kilometers naast de snelweg. Het nieuwe ‘Station Rijnsweerd’ ligt aan de Weg tot de Wetenschap. De spoorlijn loopt verder naast de A27, ongeveer tot aan de Biltse Rading. Daar draait het naar het noord-oosten, en sluit aan op de bestaande lijn naar Amersfoort, bij Groenekan.

Schets van de lijn, uit Gebiedsverkenning Utrecht Oost ...

station-rijnsweerd

Dit tracé wordt circa 8 km lang, de helft van het hier voorgestelde Vlaskakkers-tracé. Het vormt, net als het Vlasakkers-tracé, een tweede verbinding Amersfoort – Utrecht, en maakt keren ook overbodig. Er dreigt wel een capaciteitsprobleem, als de lijn tussen Amersfoort en Groenekan tweesporig blijft.

In vergelijking met de hier gedane voorstellen, is er wel een groot nadeel. Station Rijnsweerd komt namelijk niet op De Uithof zelf. De loopafstanden tot de universiteitsgebouwen zijn groot, tot 1700 m. Daarom zullen vele reizigers toch moeten overstappen, op bus of tram. Als je toch 8 km nieuwe spoorlijn aanlegt in een stedelijk gebied, lijk het beter om de beste plek te kiezen voor eventuele stations. Dat is hier niet het geval. De overheid denkt vanuit een vastgoed-perspectief, verblind door het beeld van Rijnsweerd als ‘zichtlocatie’ aan de snelweg.

Mogelijk 2e spoorlijn door Utrecht?

Hier werd nog een voorstel gedaan voor een spoorlijn in dit gebied: een oostelijke bypass van Utrecht langs de A27. De lijn was bedacht voor het goederen-vervoer, en ook als omleidingsroute: het tracé is niet geschikt voor hoge snelheden. Het voorstel hier omvatte geen stations, omdat de A27 een randligging heeft.

Als je echter een A27 bypass-lijn combineert met de plannen voor een Station Rijnsweerd, dan ontstaat de mogelijkheid van een tweede lijn door Utrecht. Het kan worden aangesloten op de lijnen richting Hilversum, Amersfoort, Den Bosch, en mogelijk Arnhem, en vanuit twee kanten op Utrecht Centraal. Alleen de lijn uit Amsterdam kan niet makkelijk op een dergelijke A27 bypass worden aangesloten.

Een project van deze omvang zou de historische functie van de oude Maliebaan-lijn dupliceren. Ooit had Utrecht twee noord-zuid spoorlijnen, en twee hoofdstations. Met een grote investering is deze toestand te herstellen, met Station Rijnsweerd als tweede hoofdstation. Mogelijk denken gemeente en Provincie in die richting, vooral door de kans om een ‘tweede centrumzone’ aan de A27 te ontwikkelen. Afgezien van de vastgoedbelangen, is dit echter een onzinnige plek voor een ‘Tweede Utrecht Centraal’. Het is en blijft een randzone, ten opzichte van de stad als geheel.

Station Rijnsweerd / update Station De Uithof

Metro Utrecht van Overvecht naar De Uithof

Dit is onderdeel van een voorstel voor een uitgebreid metronet. Om het overzichtelijk te houden, wordt het lijn voor lijn beschreven. Lees eerst de inleiding: Metro Utrecht.

Bij de eerdere voorstellen ging het om radiale lijnen: hier wordt een oostelijke tangent-metrolijn van Overvecht naar De Uithof voorgesteld. Bij NS-station Overvecht, deelt het één station met de eerder voorgestelde metrolijn vanaf Utrecht Centraal. In De Uithof deelt het een tracé, en twee stations, met de ‘zuidelijke stamlijn‘ via Galgenwaard. De tangent-lijn compenseert de onevenwichtige verdeling van de lijnen – wat alweer een gevolg is van de historische keuze, om de spoorlijn Amsterdam – Duitsland aan de westkant van de binnenstad te bouwen.

Overvecht (31 000 inwoners) is een jaren-’60 stadsuitbreiding, met de bekende mix van galerijflats en laagbouw. De metrolijn zou de bestaande hoofdas van Overvecht volgen, en dat kan geheel op viaduct. Het begint aan de noordrand, in het Bedrijfsterrein Overvecht. Op de kaart ligt het eerste station aan de Franciscusdreef, maar een tweede station in het bedrijfsterrein is ook denkbaar, in combinatie met een opstelterrein aan de noordkant daarvan.

Na de Klopvaart komt het tweede station tussen Tigrisdreef en Pascalplein, een een derde tussen Gambiadreef en Paranádreef. De hoofdweg hier (Carnegiedreef) is breed, met parken en groen aan beide kanten. Het vierde station bedient het winkelcentrum Overvecht, met 110 winkels feitelijk het centrum van de wijk.

Na het winkelcentrum gaat de lijn richting Station Overvecht. De weg gaat niet rechtdoor, maar een groenstrook wel (langs Keggedreef). Om het te benutten moet wel een ‘hapje’ uit de galerijflat, die in de weg staat. De metro draait aan het einde van de groenstrook, om aan te sluiten op de metrolijn uit Utrecht Centraal, dat hier naast de spoorlijn loopt.

Het metrostation komt boven de perrons van het bestaande Station Overvecht (dat overgenomen wordt door Randstadspoor). Deze is eindstation voor de lijn uit Utrecht Centraal. De tangentlijn gaat verder aan de zuidkant van de spoorlijn, eventueel ook boven de twee zuidelijke sporen. (De overige sporen stijgen hier, naar een ongelijkvloerse kruising voor de Intercity’s richting Amersfoort).

Ongeveer ter hoogte van de Magnuslaan, verlaat het metro-tracé de spoorlijn, en draait richting Voordorp. Het tracé maakt zoveel mogelijk gebruik van open ruimtes en volkstuinen, maar enige sloop is onvermijdelijk. Er komt een station aan de Eykmanlaan: de omgeving wordt ongetwijfeld verder bebouwd in de komende jaren.

De metro kruist nu de Maliebaan-spoorlijn, dat nog altijd in gebruik is voor goederen-treinen. In de nieuwbouwwijk Voordorp, dat ingeklemd ligt tussen snelwegen en spoorlijnen, moet de lijn de bebouwing langs de Romerostraat kruisen. Het tracé op de kaart minimaliseert de nodige sloop, en er kan altijd teruggebouwd worden. Ook hier komt een station, aan de Romerostraat: mogelijk daalt de lijn hier al in tunnel.

Vanaf dit punt zijn er geen problemen met het tracé. De lijn draait naar het zuiden via het Veemarkt-terrein. De lijn kan beter hier in tunnel, omdat het nu het recreatiegebied Voorveldsepolder kruist. Een station aan de Biltse Rading lijkt overbodig, omdat er behalve de Veemarkt niets in de directe omgeving staat. De gemeente wil echter de Veemarkt sluiten en het gebied volbouwen.

Aan de Biltste Straatweg komt er wel een station, dat ook bedoeld is om het kantoorgebied Rijnsweerd Noord te bedienen. Het station komt naast de gracht van Fort De Bilt – met een noordelijke uitgang aan de Biltse Straatweg, en een zuidelijke uitgang dicht bij het Fortis-gebouw en het Provinciehuis. De Biltse Straat is de route van een mogelijke tramlijn naar Zeist: meer daarover later.

De lijn gaat verder in tunnel onder de brede Archimedeslaan, met een station in Rijnsweerd-Zuid (ter hoogte van de huidige halte op de busbaan). Daarna gaat de lijn in tunnel onder de snelweg A27, en sluit aan op de eerder beschreven metrolijn via Galgenwaard.

De Uithof is zowel campus, als medisch complex, als bedrijfsterrein. Met in totaal 50 000 studenten en 20 000 werknemers is het een belangrijke bestemming. Na de aansluiting zouden treinen op deze lijn de metro-stations Uithof-West en Uithof-Centrum aandoen, en dan keren. Voor keersporen zou er voldoende ruimte zijn, aan de oostrand van De Uithof.

De hier beschreven lijn zou aansluiten op een aantal radiale verbindingen, huidige buislijnen die in tramlijnen omgezet kunnen worden: meer daarover later. Het zou ook aansluiting geven op Randstadspoor: in Overvecht, en in De Uithof, met de voorgestelde omlegging van de spoorlijn naar Driebergen. De metrolijn zou bijna 10 km lang worden, met 11 of 12 stations (inclusief gedeeld gebruik).

Metro Utrecht van Overvecht naar De Uithof