Four tracks Sittard – Maastricht

A four-track-section from Sittard would complete a high-speed route into Maastricht, from Amsterdam and possibly from Nijmegen. The high-speed lines (HSL) from Utrecht to Eindhoven and its extension from Eindhoven to Sittard, and a HSL south to Liège, were described here earlier. This is an English-language version of the original post, with additional information for those not familiar with the Dutch network.

Overview Maastricht - Sittard

 
The existing line is double-track and electrified, but could not carry the extra traffic, and the alignment is unsuitable for high speeds. Additional traffic from a re-opened line to Aachen would also require reconstruction of the line out of Maastricht.

The existing railway was built in 1865, and its alignment is determined by the terrain. From Roermond to Sittard, the main line runs parallel to the river Maas. At Sittard, the South Limburg plateau begins, and the terrain slopes upwards. Another 10 km further south, the plateau is about 70 m above the floor of the Maas valley. The boundary between the plateau and the flood plain is a wooded escarpment.

The railway out of Sittard is aligned toward Maastricht, climbing slowly with the terrain. However, after Beek the plateau slope is too steep, and the line turns west to the Maas. For 8 km, between Elsloo and Bunde, the line is built on the escarpment itself. At Bunde it drops back to the Maas valley floor. After crossing the smaller river Geul, the line runs straight toward Maastricht station.

New plateau line

The line between Sittard and Beek is straight, and can easily be upgraded, with two extra tracks. Two new stations could be added in Geleen.

A new line can then do what was not possible in 1865: climb over the plateau. That is what the A2 motorway does, and it has the additional benefit of serving Maastricht Aachen Airport. The new line would be used exclusively by high-speed trains, that can climb steeper gradients. A tunnel would still be necessary at Bunde, where the line would drop 60 m, to rejoin the existing line. The junction would be just north of the river Geul, and from there the old line would be four-tracked.

This is not a true high-speed line (HSL), because it is only 20 km from Sittard to Maastricht via the plateau. It should however allow high speeds for through trains. The line passes the airport terminal, and obviously a station there is possible, but if all trains stop, there will be very little time gained. The future of the airport itself is in doubt, since like many smaller regional airports it is dependent on subsidy. (If there was no airport station, a long tunnel under the plateau would be an option).

Assuming that the new line serves the airport, then it would start north of Beek-Elsloo station, near the circular shopping centre Makado. It would first drop to pass under the A2 motorway, then climb again, staying as close to the motorway as possible to avoid a hill. With a cutting it should be possible to avoid a tunnel here, the climb is about 40 m.

Beek: base map by Jan-Willem van Aalst, CC4 licence

Beek-airport HSL

 
Nearing motorway junction 50 there is another steeper slope, but the line would pass under the junction in a short tunnel anyway. The line could cross the motorway here: the airport is on the eastern side. The airport station could be on either side of the motorway, however, since the terminal is close by.

South of the airport, the motorway is split into two separate roads. Both are suitable alignments for a rail line, but the line must drop into tunnel here anyway. The airport is at 110 m elevation, the Geul valley floor below the plateau is at 45 m. On the images, the edge of the plateau is visible as an irregular forested strip.

Bunde Meerssen

 
At the Geul river, the new line would rejoin the old line. About 1500 m further is the junction with the line from Valkenburg (originally from Aachen). The existing layout into Maastricht consists of two parallel double-track lines, the Sittard line and the Valkenburg line. The new P+R station Maastricht-Noord only has platforms on the Valkenburg tracks.

What is needed is a four-track line into Maastricht, with separate fast and slow tracks. It must have at least one grade-separated junction, probably two – at the Geul river, and at the new station. A four-track layout will make it easier to add another new station at Limmel – a more logical site, between two residential areas. Finally, the sharp curve approaching the main Maastricht station, must also be improved, although the options options here are limited.

Northern Maastricht: base map by Jan-Willem van Aalst, CC4 licence

Limmel

 
The present Intercity takes 14 minutes for the Sittard – Maastricht journey. With a stop at the airport, even high-speed trains will not take less then 10 minutes for the 20-km journey. However, the new line is also intend to increase capacity. On the existing line, the four new stations would be served by a regional metro. Stations are also possible at Elsloo village, and at Geulle (the old station there closed in 1945).

Base tunnel?

The airport station determines the alignment of a surface line over the plateau. Without an airport station, the new line does not need to be on the plateau anyway: it can use a ‘base tunnel’ from Beek to Bunde. The long tunnel would also start just north of Beek-Elsloo station, with a junction at the Makado shopping centre, at about 75 m elevation. It would pass under the road to Elsloo village (Stationsweg), and dive into the hillside behind the road.

Tunnel Elsloo Bunde

 
The tunnel would emerge in the sports fields at Bunde, at about 65 m elevation. The line would then follow the A2 motorway, on viaduct, to the existing line. To avoid a sharp curve here, the junction would be about 2 km further on, about 1000 m from Maastricht-Noord station.

The new line would be about 10 km long, of which 7 km in bored tunnel under plateau. With no airport station, and an almost straight and level tunnel, journey time Sittard – Maastricht should be about 8 minutes (average speed 154 km/h).

Four tracks Sittard – Maastricht

HSL bypass van Weert en Roermond

Deze hogesnelheidslijn (HSL) vormt een alternatief voor de eerder voorgestelde HSL Eindhoven – Sittard. De twee alternatieven hebben precies dezelfde functie, namelijk de omweg via Roermond af te snijden. Het langere tracé Eindhoven – Sittard doet dat beter: het is bijna een rechte lijn van Geldrop tot Sittard. De hier voorgestelde variant is korter, en volgt grotendeels bestaande infrastructuur: de snelweg A2 via Maasbracht. Het tracé ligt voor de hand, en wordt niet als origineel gepresenteerd.

Een mogelijke nadeel is dat treinen afremmen bij het kruisen van de Maas, omdat het brugtracé de hoogste snelheden niet toelaat. Daarom kan er ook worden gedacht aan twee stations, bij Wessem en Maasbracht, met extra sporen voor de snelle treinen. Het tracé kan in twee fases uitgevoerd worden: eerst Weert – Echt (zwart), en vervolgens een bypass van Weert vanaf Maarheeze (blauw).

Hogesnelheidslijn Eindhoven - Sittard, vanaf Weert langs snelweg A2.

Beide veronderstellen verbetering van de lijn uit Eindhoven. Komt er geen bypass, dan wordt de lijn door Weert omgebouwd voor hoge snelheden. Dat vereist ruimere bogen, ongelijkvloerse kruisingen, en vier sporen, want het is onderdeel van de goederenroute IJzeren Rijn. Hier wordt vooral het gedeelte Weert – Echt beschreven.

Tracé Weert – Echt

De HSL zou aftakken van de bestaande lijn ten oosten van Weert, voor zijn kruising met het Kanaal Wessem – Nederweert. De aftakking kruist agrarisch gebied, en vervolgens ook de snelweg A2. Het kanaal werd in 1929 aangelegd, en de latere snelweg loopt ernaast. Het terrein is vlak: tot aan de Maas heeft het kanaal geen sluizen.

Na de verbindingsboog, loopt de HSL tussen snelweg en kanal. Over de eerste 6 km is de snelweg dicht tegen het kanaal aangebouwd, en moet deze zijwaarts verschoven worden. De HSL komt dan op de plaats van de rijstroken richting noorden. Vanwege de ligging tussen snelweg en kanaal, zijn er geen kruisende wegen.

Na afrit 41, (kruising Napoleonsbaan), is er wel voldoende ruimte tussen snelweg en kanaal. Het tracé moet vervolgens rekening houden met drie bochten: bij afrit 41, bij Wessem net vóór de Maasbrug, en aan de noordkant van Maasbracht, na de Maasbrug. Door de zijwaartse verschuiving van de snelweg, lijkt de eerste geen probleem.

Klik om te vergroten…

HSL naar Sittard kruist Maas bij Wessem.

Bij het kruisen van de Maas ligt de snelweg echter ingeklemd tussen het kanaal, grindplassen, en de dorpen Wessem en Maasbracht. De HSL moet dicht bij de snelweg liggen, de marge is misschien 100 m. Hoge snelheden eisen ruime bogen (vanaf 3000 m), en als dat hier niet haalbaar is, dan moeten de treinen afremmen. Dat wordt deels opgevangen door de klim naar de brug.

Een station bij Wessem zelf is niet haalbaar, om dat de lijn daar klimt en draait. Het kan wel bij Panheel, verder van de Maasbrug. De HSL zou hier op viaduct lopen: de A2 daalt bij Sluis Panheel, en klimt weer naar de Maasbrug. Het station komt waarschijnlijk op het terrein van de baksteenfabriek: zonder station zou de HSL tussen fabriek en snelweg lopen (tracé in geel). Met een nieuwe brug over de A2 kan dit station ook Thorn bedienen, maar de loopafstanden zijn groot.

Na de Maasbrug, ligt de HSL pal naast de snelweg tot aan afrit 44. Afrit 43 moet iets aangepast worden, en enkele schuren moeten wijken, verder niets. Een station is hier goed in te passen, en komt op slechts 400 m van de hoofdstraat.

Verder richting Sittard

Na Maasbracht moet de lijn de A73 kruisen, en de masten van drie hoogspanningsleidingen passeren. Het moet ook iets draaien, om aan te sluiten op de Maaslijn richting Sittard.

Hier is eerder voorgesteld om deze spoorlijn om te bouwen tot hogesnelheidslijn Venlo – Sittard. Daarbij werd ook voorgesteld om de bocht aan de noordkant van Echt te verruimen – wat ook een aansluiting op een HSL uit Weert faciliteert. Afgezien van de snelweg, ligt het tracé nog in open veld. Er wordt hier wel een bedrijfsterrein aangelegd: voorlopig staat er niets, maar het tracé kan het terrein desnoods ontwijken. (Voor dit HSL-tracé als geheel, hoeft bijna niets gesloopt te worden).

Klik om te vergroten: de A73 staat niet op het beeld…

HSL Eindhoven - Sittard, tussen Maas en aansluiting Maaslijn bij Echt.

Na de aansluiting zouden de snelle treinen eerst in Sittard stoppen, 13 km verderop. Evenals de langere HSL via Maaseik, sluit de route via Maasbracht aan, op de voorgestelde HSL Sittard – Aachen. Ook de route naar Maastricht zou verbeterd worden, met nieuwe sporen via Maastricht-Aachen Airport.

Het nieuwe HSL-tracé langs de A2, wordt 19 km lang. Met de verbeterde bestaande lijnen, komt de afstand Weert – Echt op 25 km, tegenover de huidige 37 km. De route Amsterdam – Maastricht wordt dus verkort met 12 km, of circa 6%. De tijdwinst is relatief groter, omdat de treinen ook sneller rijden, en dat over een kortere lijn, en zonder te stoppen in Weert of Roermond.

Alle Intercity diensten naar Zuid-Limburg (en hun toekomstige opvolgers richting Aachen) zouden via de nieuwe lijn rijden. Omdat Roermond een dienst vanaf Eindhoven via Weert zou behouden, zouden niet veel treinen de nieuwe stations bij Panheel en Maasbracht aandoen. (De snelle treinen stoppen daar niet: een hogesnelheidslijn voor stoptreinen is onzinnig).

Bypass van Weert

Een bypass van Weert zou ook de A2 volgen, maar loopt niet pal daarnaast, zoals tussen Weert en Echt. De HSL zou aftakken ten zuiden van Maarheeze, voor de overbrug A2. Ook denkbaar is dat de HSL eerst na deze brug aftakt, en in een kwart-cirkel naar de noordkant van de A2 draait. (Tracé in oranje, daarbij kruist het weer de snelweg). Ruimte is er wel: spoorlijn en snelweg lopen hier door aangeplant bos op heide.

HSL vanaf Eindhoven, bypass Weert langs A2.

Daarna volgt de HSL de A2, dat hier oost-west loopt, en dan weer naar het zuiden draait. Bij de kruising van de Zuid-Willemsvaart aan de rand van Weert, zou de HSL bij voorkeur iets ten oosten van de snelweg liggen. Daarmee zijn hogere snelheden haalbaar, maar het tracé kruist bedrijfsterrein Pannenweg. Een tracé door het bedrijfsterrein Kampershoek (westzijde A2, in blauw) kruist de snelweg tweemaal, en een tunnel lijkt dan onvermijdelijk. Mogelijk kan de snelweg iets verschoven worden, om een beter HSL-tracé mogelijk te maken.

Het bypass-tracé is niet korter dan de bestaande lijn door Weert. Het vergroot wel de capaciteit, en laat hogere snelheden toe. Het is een kwestie van afwegen: als het tracé om Weert te ingewikkeld wordt, dan kan de lijn door Weert verbeterd worden. Er is voldoende ruimte voor extra sporen.

Langere tracés vanaf Heeze, over de Hugterheide en Laarderheide, zijn ook denkbaar. Ze missen echter de grote voordelen van het A2-tracé, namelijk dat het korter is dan een tracé via Maaseik, en grotendeels bestaande infrastructuur volgt. Het heeft weinig zin om deze alternatieven te onderzoeken.

HSL bypass van Weert en Roermond

Hogesnelheidslijn Sittard – Roermond – Venlo

Hogesnelheidslijn Sittard - VenloDe 131-km spoorlijn langs de Maas, van Maastricht via Venlo naar Nijmegen, wordt door NS en ProRail niet als hoofdverbinding beschouwd. Er rijden ook geen doorgaande treinen. Hier zijn eerder voorstellen gedaan voor nieuwe lijnen, die deze lijn kruisen, of daarop aansluiten. Opwaardering van de lijn als Ausbaustrecke, is een logisch gevolg. Om 60 minuten Maastricht – Nijmegen te halen, met enkele tussenstops, is een lijnsnelheid van 200 km/h nodig. Het wordt dus een hogesnelheidslijn (HSL).

Hier wordt het 48-km gedeelte Sittard – Roermond – Venlo besproken, gebouwd in 1865 als Staatslijn E.

De eerder voorgestelde hogesnelheidslijnen, zouden de verbindingen in de regio volledig herstructureren. Om te beginnen zou de voorgestelde HSL Eindhoven – Sittard de huidige functie van de lijn Roermond – Sittard overbodig maken. Treinen rijden dan rechtstreeks van Weert tot Sittard (door Vlaanderen dus). Vanaf Sittard rijden ze door naar Aachen, over de voorgestelde HSL Sittard – Aachen. De hoofdas wordt dan Amsterdam – Eindhoven – Aachen.

De lijn Sittard – Roermond – Venlo ligt in het verlengde van de voorgestelde HSL Liège – Maastricht en de aansluitende uitbouw tot vier sporen tussen Sittard en Maastricht. Het is dan logisch om de hele lijn langs de Maas als hoofdas te herstructureren, tussen Liège en Nijmegen. Het wordt de tegenhanger van de Maas-snelweg, A73.

In Sittard, kruist deze Maas-corridor de corridor Amsterdam – Aachen. In Venlo, kruist het de voorgestelde HSL-corridors Randstad – Köln, en Antwerpen – Ruhrgebeid. De routes door Venlo delen de voorgestelde HSL Eindhoven – Venlo en de aansluitende HSL Venlo – Neuss, dat een aftakking heeft richting Duisburg.

Het tracé

Opwaardering van de lijn Sittard – Venlo is relatief eenvoudig. Het tracé is nagenoeg recht, en vele lijnstukken zijn kaarsrecht. De dorpen worden meestal aan de rand gepasseerd, en alleen in Swalmen ligt de A73 naast de lijn. De huidige lijn is dubbelsporig en elektrisch tot Roermond, en enkelsporig daarna. Er zijn zes tussenstations: vijf grote dorpen, en de stad Roermond (45 000 inwoners).

Vlak bij Station Sittard zou de lijn vier sporen krijgen, ten behoeve van de HSL naar Eindhoven, dat aan de rand van Sittard aftakt. Verder zijn er tot Roermond slechts twee stations, Susteren en Echt, en de frequentie is laag. Intensivering van de dienst, en heropening van de stations van Nieuwstadt en Linne, vereist waarschijnlijk vier sporen Sittard – Roermond. (Nieuwstadt en Linne hebben elk 3500 inwoners. Maasbracht is groter, maar de lijn ligt ver van de dorpskern, en heropening is niet zinvol).

Bij Nieuwstadt ligt ook de eerste bocht, dat verruimd moet worden. Enkele woningen aan de oostzijde van de sporen moeten daarvoor wijken: het station komt op zijn oude plaats terug.

Na Nieuwstadt, is het tracé door Susteren en Echt bijna kaarsrecht. Dit zijn grote dorpen met elk rond 7500 inwoners: de stations liggen ver van de kernen. (Die werden vroeger bediend door de tramlijn van de Limburgsche Tramweg-Maatschappij, evenwijdig aan de spoorlijn).

Viersporige spoorlijn door Echt en Susteren

In Susteren is er al een breed emplacement, met ruimte voor vier sporen en perrons. In Echt is het tracé door het station heel licht gebogen, maar er lijkt voldoende ruimte voor vier sporen: mogelijk moet het oude stationsgebouw worden verplaatst (zoals in Houten). Op planologische gronden is ondertunneling hier wenselijk, naar het model van Station Best. Na Echt is er weer een bocht, dat verruimd kan worden aan de oostkant, in open veld.

Daarna is het tracé weer kaarsrecht, tot aan de rand van Roermond. De snelweg A73 loopt evenwijding aan de spoorlijn, maar belemmert uitbreiding van de sporen niet. Heropening van Station Linne (op zijn oude plek), wordt wel bemoeilijkt door de snelweg, want deze is verdiept aangelegd. Hierdoor kan de toegangsweg (Grote Bergerweg) niet onder het station door. Dat probleem lijkt op te lossen met een nieuwe brug verderop, in het verlengde van de Veestraat: nieuwe perrons zijn dan met een voetgangerstunnel te bereiken.

Tussen Linne en Roermond zou de eerder voorgestelde spoorlijn Roermond – Heinsberg – Düren op de lijn aansluiten. Vanaf dit punt moet de lijn zeker viersporig worden.

Aftakking van de lijn naar Heinsberg en Düren.

Aftakking spoorlijn naar Heinsberg, ten zuiden van Roermond

An de rand van Roermond passeren de sporen op enkele meters de tuin van Kasteeltje Hattem. De bocht kan moeilijk verruimd worden: wellicht is dat niet nodig, omdat het vlak bij het station ligt (1000 m van de perrons).

Spoorlijn door Roermond

Alle treinen zouden stoppen in Station Roermond, dat uitgebreid moet worden, met minimaal een tweede eilandperron. De stad Roermond heeft 46 000 inwoners, maar een grotere regionale betekenis dan dat getal aangeeft.

Kort voor het station ligt de voormalige aansluiting met de IJzeren Rijn: dit stuk is buiten gebruik. De IJzeren Rijn werd gebouwd voor goederenvervoer tussen Antwerpen en het Ruhrgebied, en de huidige plannen voor reactivering zijn ook daarop gericht. De goederentreinen rijden zullen waarschijnlijk niet door Station Roermond rijden, maar om de stad heen. Voor reizigers is de hier voorgestelde spoorlijn Weert – Venlo een beter alternatief. Hooguit een lokale dienst Roermond -Mönchengladbach zou de oude aansluiting nog gebruiken, liefst met eigen perron.

Aan de rand van Roermond, draait de huidige hoofdlijn naar de Maas, richting Weert. De enkelsporige lijn richting Venlo gaat rechtdoor. De aansluiting moet ongelijkvloers – met gebruik van een diveunder, want twee viaducten kruisen de spoorlijn hier.

Spoorlijnen naar Weert en Venlo in Roermond

Op het traject Roermond – Venlo zijn er drie stations: Swalmen, Reuver, en Tegelen. Heropening van het station van Belfeld (5500 inwoners), lijkt wenselijk. Afhankelijk van de frequentie, zijn twee of drie sporen mogelijk voldoende op dit gedeelte.

De grootste problemen zijn te vinden bij Swalmen. Hier werd de spoorlijn weg van het dorp verschoven, en de A73 tussen spoor en dorp aangelegd, in tunnel. Het nieuwe station ligt ook op een bocht, maar de A73-tunnel blokkeert verruiming aan de binnenkant. Verbreding en verschuiving van de lijn aan de Maaszijde ligt ook moeilijk, vanwege historische bebouwing en het landschap langs de Swalm: Kasteel Ouborg ligt op 50 m van de verschoven sporen.

Kasteel Ouborg, beeld onder CC3.0 licentie door Loe Giesen.
Ouborg

Een mogelijke oplossing is een 5-km bypass voor snelle treinen, grotendeels in tunnel. Door de A73 tweemaal te kruisen kan deze tunnel wel de bocht aan de binnenkant verruimen: het komt deels onder de bebouwde kom van Swalmen te liggen. Dit is overigens ook het kortste tracé door Swalmen.

Tunnel onder Swalmen in HSL Sittard - Venlo

Van Swalmen tot de rand van Venlo, is het tracé wederom kaarsrecht, met uitzondering van een knik bij Station Reuver (circa 10°). Hier snijdt de spoorlijn ook door het dorp, maar er is een strook beschikbaar voor uitbreiding. Bij het station, wordt de bocht verruimd naar de oostkant toe. Daar, en bij overgang Julianastraat / Keulseweg, moeten enkele panden weg: het stationsgebouw kan waarschijnlijk behouden blijven. De spoorlijn kan waarschijnlijk op maaiveld blijven, met de Rijksweg onderdoor, maar ondertunneling om planologische redenen is ook mogelijk.

HSL door Reuver

In Belfeld, ligt de lijn dicht bij de Maas, op de rand boven de van de uiterwaarden. Een nieuw station komt bij voorkeur waar de spoorlijn de Markt kruist, naast het oude stadhuis. De ruimte daar is wel krap voor vier sporen en perrons: anders heeft de plek van het voormalig station nog een breed emplacement, 400 m verder naar het zuiden.

In Tegelen is het station verplaatst richting dorpskern, en ligt nu op een viaduct met lifttorens. Het ligt wel aan een bocht, maar deze kan naar de Steenweg toe verruimd worden. Naast het spoor liggen vooral opslagterreinen: slechts enkele panden moeten wijken. De ligging van het station (aan De Drink) verandert niet.

Aan de rand van Tegelen gaat de spoorlijn onder de snelweg A73, en ook onder de nieuwe A74, die hier afbuigt richting de Duitse A61. De onderdoorgangen moeten verbreed worden, verder is er geen probleem.

HSL naar Venlo, aanpassing tracé in Tegelen

3 km na Station Tegelen, draait de spoorlijn 90° naar Station Venlo. Aan deze bocht ligt de aansluiting met de bestaande lijn naar Mönchengladbach: na de bouw van de HSL Venlo – Neuss, zou deze opgaan in een S-Bahn naar Neuss, via Viersen. De aansluitingen zijn dus ingewikkeld, maar het tracé biedt voldoende ruimte, en de trein rijden toch langzamer hier, vlak voor het station.

De stad Venlo heeft 80 000 inwoners, de gemeente net boven de 100 000. Op een (vernieuwd) Station Venlo is er overstap op de voorgestelde HSL richting Eindhoven. De treinen vanuit Sittard rijden verder, over een HSL naast de bestaande Maaslijn, richting Nijmegen.

De lijn Sittard – Roermond – Venlo verdient een eigen regionale dienst. Het is daarvoor zeker geschikt, met 48 km en 9 tussenstations: een stationsafstand van 5 km. De lijn Venlo – Nijmegen heeft minder stations en een grotere halteafstand, en kan beter een eigen regionale dienst krijgen, met Venlo als overstappunt. (De huidige stoptrein rijdt Nijmegen – Roermond, maar dat is bepaald door de inzet van dieseltreinen).

De snelle treinen rijden in elk geval van Maastricht tot Nijmegen, en mogelijk naar Zwolle als onderdeel van een noord-zuid HSL-corridor. Een reistijd van één uur moet haalbaar zijn over een opgewaardeerde lijn. Ter vergelijking: de huidige InterCity route Utrecht – Roermond is even lang met 132 km, en de reistijd bedraagt 84 minuten.

Hogesnelheidslijn Sittard – Roermond – Venlo