Regionale metro Groningen – Stadskanaal

De spoorlijnen rond Groningen vormen een bescheiden regionaal netwerk, met treinen naar Leeuwarden, Roodeschool, Delfzijl en Winschoten. Het zijn diesel-lijnen met veel enkelspoor. Over de dubbelsporige hoofdlijn naar Zwolle, rijdt één stoptrein per uur (deze rijdt na Zwolle als Intercity). De Provincies Groningen en Drenthe willen wel een intensivering van de diensten, maar weinig nieuwe infrastructuur. De regio en de stad Groningen zijn echter groot genoeg voor een regionale metro, op het model van de Duitse S-Bahn. De eerder voorgestelde Hondsrug-spoorlijn van Groningen naar Emmen, en ook de regionale lijn Assen – Stadskanaal – Emmen, veronderstellen ook een ‘zwaar’ regionaal netwerk.

Hier wordt een regionale metrolijn naar Stadskanaal voorgesteld, inclusief een nieuw tracé Sappemeer – Veendam. De route wordt iets korter, en Muntendam krijgt een station.

Klik om te vergroten…

Regional metro Groningen - Veendam - Stadskanaal

Het meerendeel van het tracé ligt er al: de lijn Groningen – Winschoten, de weer in gebruik genomen lijn Zuidbroek – Veendam, en de museumlijn van Stichting STAR. De voormalige S.T.A.R. reed overigens van Stadskanaal tot Ter Apel: de lijn door Veendam werd aangelegd door de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS).

De bouw van een regionale metrolijn vereist vooral dubbelspoor en elektrificatie, en een aanpak van de vele overwegen. Het traject Groningen – Zuidbroek is al dubbelsporig, maar verder is de nodige verbouwing ingrijpend. De lijn wordt feitelijk nieuw aangelegd op een oud tracé.

Vanaf Station Groningen tot voorbij Station Europapark, wordt de spoorlijn tot 6 sporen uitgebreid. Dat is nodig vanwege de Hondsrug-spoorlijn, een regionale metro naar Assen, meer Intercity-treinen naar de Randstad, en de voorgestelde hogesnelheidslijn Groningen – Bremen. De snelle treinen moeten eigen sporen krijgen, al vanaf de perrons in Groningen, en ongelijkvloerse kruisingen bij Europapark.

Tot aan Foxhol, loopt de HSL Groningen – Bremen naast de spoorlijn naar Winschoten. Met twee aftakkende lijnen (naar Stadskanaal en Winschoten) heeft ook de regionale metro een ongelijkvloerse kruising nodig. De HSL heeft verder geen gevolgen voor de lijn naar Stadskanaal: het buigt af naar het zuidoosten, vlak voor Foxhol.

HSL naar Bremen, tussen Groningen en Muntendam…

foxhol-hsl

 
Op de eerste 12 km vanaf Groningen, is er slechts één station: Europapark. Daarna gaat de lijn door Hoogezand-Sappemeer: de gemeente bestaat uit aan elkaar gegroeide dorpen, met samen 35 000 inwoners. Het gebied heeft vier stations: Kropswolde, Martenshoek, Hoogezand-Sappemeer en Sappemeer Oost. Daarvan worden er twee volgens de provinciale planning verschoven.

Station Kropswolde ligt precies aan de westrand van de bebouwing (dichter bij Foxhol dan Kropswolde). Het ligt dus redelijk voor reizigers richting Groningen. Station Martenshoek bedient een dorpskern met winkels (Sluiskade / Veningastraat), en ook deze moet gehandhaafd worden.

Het geplande station Hoogezand, bij de Kerkstraat, is zeker een vooruitgang. Kerkstraat is de oude hoofdwinkelstraat, en aan de zuidkant van het station ligt ook het nieuwe winkelcentrum. In de provinciale planning wordt het bestaande station Hoogezand-Sappemeer gesloten. Omdat ook het laatste station naar een bedrijfsterrein wordt verschoven, verliezen de woonwijken van Sappemeer hun stations. De gemeentelijke structuurvisie voorziet een vijfde station aan de nieuwe onderdoorgang Croonhoven / Klinker, en dit lijkt een goede keuze.

Klik om te vergroten…

Stations in Hoogezand-Sappemeer

De verschuiving van Sappemeer Oost, naar het bedrijfsterrein van die naam, lijkt vooral verband te houden met een geplande ringweg (in het verlengde van De Vosholen). Stations aan een randweg moeten bij voorkeur vermeden worden, en dit bedrijfsterrein staat ook grotendeels leeg. Voorlopig kan dit station op zijn plaats blijven, ook na de bouw van een station bij Croonhoven.

Het bedrijfsterrein vormt de rand van de bebouwde kom: de spoorlijn gaat rechtdoor richting Zuidbroek. Het nieuwe tracé naar Veendam zou afbuigen naar het zuidoosten, bij km 99. De nieuwe lijn loopt hier door open polder (Het Poeltje / De Leest), zonder enige bebouwing. Het tracé in Muntendam staat vast: langs de noordkant van het Meedenerdiep, de noordgrens van de bebouwing. Het tracé door de polders zou in het verlengde daarvan liggen.

Bij het kruisen van de lintbebouwing (Tussenklappen), aan de noordzijde van Muntendam, kan de sloop beperkt blijven tot misschien één woonhuis. Hier komt ook een station: het dorp heeft 4500 inwoners. Vlak bij het station kruist het nieuwe tracé de voorgestelde HSL naar Bremen.

Klik om te vergroten…

Nieuw tracé voor regionale metro langs Muntendam

Na het passeren van Muntendam, draait de nieuwe lijn in een flauwe bocht, naar een aansluiting op de bestaande goederenlijn, naast het Rail Service Centrum (container-terminal).

500 verder begint de bebouwde kom van Veendam (20 000 inwoners, gemeente 28 000). De locatie van het oude station is niet te verbeteren: vlak bij de oude dorpsstraat (Kerkstraat), en het nieuwe winkelcentrum. Een station in Veendam-Noord is ook denkbaar, aan het einde van de Ambachtsweg. Het zou ook de fabriek van de Nedmag bedienen, “de toonaangevende Europese producent van doodgebrand magnesiumoxide”.

Klik om te vergroten…

Stations in Veendam na reactivering spoorlijn als regionale metro

De regionale metro zou ook een station krijgen in de kern Wildervank (4000 inwoners, deel van gemeente Veendam). Het komt op de plek van het oude station, aan de Dalstraat: de gebouwen zijn echter verdwenen.

De oude spoorlijn gaat rechtdoor, totdat het bij Bareveld de Semslinie bereikt: het draait dan om deze te volgen. Deze oude grens tussen Groningen en Drenthe werd in 1615 als een rechte lijn in het veen uitgezet. Bij de ontginning, volgde vaarten en wegen de Semslinie: later ook de spoorlijn. In Bareveld is een station op de oude plek mogelijk: het is niet eens een dorp, meer een kruising van bebouwingslinten, met rond 400 inwoners.

Klik om te vergroten…

Regionale metro Veendam - Stadskanaal met station in Bareveld

Tussen Wildervank en Stadskanaal ligt er dunne lintbebouwing, dat geen verdere station rechtvaardigt. Nog 8 km na Bareveld, komt de aansluiting met de oude NOLS-lijn uit Assen, het tracé van de voorgestelde regionale lijn Assen – Stadskanaal – Emmen.

In Stadskanaal ( 21 000 inwoners), delen de twee lijnen het tracé, en drie stations. Het eerste komt 550 m na de aansluiting, het voormalige Stadskanaal Hoofdstation van de NOLS, dat de naam ‘Stadskanaal-Noord’ zou krijgen. Op de plek van Station Stadskanaal Oost komt dan een station Stadskanaal-Centrum – 500 m van het vernieuwde stadscentrum.

Klik om te vergroten: de drie, mogelijk vier, stations in Stadskanaal…

Stations in Stadskanaal

Het derde station komt aan de nieuwe Buinerweg, de N374, en bedient ook een deel van Nieuw-Buinen (5 000 inwoners). Dit station zou ‘Stadskanaal-Zuid’ heten. Dit is een geschikte eindpunt voor een regionale metrolijn uit Groningen. (Een mogelijk vierde station in Stadskanaal, aan de Cereskade, is daarvoor niet geëigend).

Het huidige tracé Groningen – Zuidbroek – Buinerweg is bijna 47 km lang. De afsnijding van Zuidbroek zou dat met circa 1500 m verkorten, tot iets meer dan 45 km. Ook al zijn er lange rechte stukken zonder station, de reistijd van Groningen naar Stadskanaal-Centrum zal toch niet onder 40 minuten uitkomen. De lijn Stadskanaal – Groningen zou gekoppeld worden aan een vergelijkbare regionale metrolijn naar Roodeschool: mogelijk zou de helft van de treinen in Winsum keren.

Advertisements
Regionale metro Groningen – Stadskanaal

Regionale lijn Assen – Stadskanaal – Emmen

Deze spoorlijn is niet bedoeld als rechtstreekse verbinding tussen Assen en Emmen – daarvoor zouden reizigers in Gieten overstappen, op de eerder voorgestelde Hondsrug-spoorlijn van Groningen naar Emmen. Je kunt het beter zien als twee lijnen (Assen – Stadskanaal en Stadskanaal – Emmen), die operationeel aan elkaar gekoppeld zijn. Op de kaart is de samenhang duidelijk: Hondsrug-lijn in zwart, lijn Assen – Stadskanaal – Emmen in oranje…

Nieuwe regionale spoorlijn Assen - Gieten - Stadskanaal - Emmen

De nieuwe lijn zou oude tracés volgen, van de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) en van de Groningsch-Drentsche Spoorweg-Maatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens (S.T.A.R.). De NOLS exploiteerde een lijn van Assen naar Gasselternijveen (gesloten 1947), en van Zwolle via Gasselternijveen naar Stadskanaal (volledig gesloten ten noorden van Emmen in 1947). Het tracé van de Groningsch-Drentsche Spoorweg-Maatschappij is nog in gebruik als museumlijn (Stichting STAR), tot aan Musselkanaal.

Reactivering van de STAR-lijn, vanaf Zuidbroek via Veendam, is al jaren in discussie op provinciaal en lokaal niveau. De makkelijkste optie zou zijn, op het oude tracé een light train te laten rijden, maar een zwaardere variant heeft vele voordelen. Ten eerste eindigt de oude lijn bij de grens achter Ter Apel – de ooit geplande aansluiting in Duitsland kwam nooit tot stand. De lijn is ook te lang voor lightrail of sneltram, en een spoorlijn kan ook makkelijker infrastructuur delen met de Hondsrug-lijn, en met een regionale metro rond Groningen.

Tracé Assen – Stadskanaal – Emmen

Het voorstel omvat een dubbelsporige electrische lijn van Assen naar Gieten, aansluiting op de Hondsruglijn daar, dan weer een aftakking ter hoogte van Gasselte. Vervolgens gaat de lijn over het NOLS-tracé tot Stadskanaal, langs het STAR-tracé (inclusief museumlijn) tot Ter Apel, en vervolgens over een nieuw tracé tot Emmen. Op sommige plaatsen zou de lijn de autowegen volgen, die vanaf de jaren ’60 in deze zwakke regio aangelegd zijn.

De voorgestelde lijn begint in de provincie-hoofdstad Assen (66 000 inwoners). Het zou aftakken ten noorden van Station Assen, net als de NOLS-lijn vroeger.

Klik om te vergroten…

Het tracé is nog onbebouwd, wel staan er nieuwe woningen ernaast. De aftakking kan iets naar het noorden verschoven worden, naar de Europaweg (ringweg). Een station bij de rotonde daar is mogelijk, maar er is weinige bebouwing in de directe omgeving. Daarna kan de lijn het oude tracé volgen tot aan Rolde (3800 inwoners). Het stationsgebouw staat er nog, het nieuwe kan bij de bouwmarkt ernaast komen, en verder moet één woning wijken.

Klik om te vergroten…

Enkele kilometers ten oosten van Rolde, zou de lijn het NOLS-tracé verlaten, en de N33 volgen. Na de kruising met de weg naar Eext, buigt de lijn dan af, om op de voorgestelde Hondsrug-lijn aan te sluiten. De aansluiting ligt vlak voor het station van Gieten (5000 inwoners). Treinen zouden dan gebruik maken van de Hondsrug-lijn, over ongeveer 3 km. Deze lijn zou naast de N34 lopen (evenwijdig aan het oude NOLS-tracé richting Gasselte).

Klik om te vergroten…

Ten noorden van Gasselte, zou de lijn richting Stadskanaal aftakken, naar een station aan de noordkant van Gasselte – vlakbij het oude station. De lijn volgt dan de N378, dat zelf het NOLS-tracé volgt, richting Gasselternijveen (2000 inwoners), een van de oudste veenkoloniale dorpen. Het station komt aan de kruising met de Hoofdstraat, ook de plek van het oude station. Van hier tot Stadskanaal, wordt de oude lijn simpelweg opnieuw in gebruik genomen.

Klik om te vergroten…

Aan de rand van de bebouwde kom van Stadskanaal ( 21 000 inwoners), ligt de aansluiting met de NOLS-spoorlijn vanuit Zuidbroek en Veendam. Deze zou gebruikt worden voor een regionale metrolijn vanuit Groningen. 550 m na de aansluiting ligt Stadskanaal Hoofdstation. Het ligt op de oude plek aan de Stationsstraat, maar het stationsgebouw is een replica, gebouwd voor de museumlijn STAR. De ligging is nog gunstig ten opzichte van de bebouwing, daarom kan het in gebruik blijven, als ‘Stadskanaal-Noord’.

Klik om te vergroten…

over-skanaal

Het tweede station in Stadskanaal lag aan het uiteinde van de Stationslaan. Het station is verdwenen, maar de plek ligt gunstig, op 500 m van het inmiddels vernieuwde stadscentrum. Bovendien zou deze straat doorgetrokken worden, naar een toekomstige nieuwbouwwijk achter het spoor. Dit lijkt dan de juiste plek, voor een nieuw station Stadskanaal-Centrum.

Het volgende station (Nieuw-Buinen) lag aan de oude weg naar Buinen. Dit station zou naar het noorden verplaatst worden, naar de nieuwe Buinerweg, de N374. Hier ligt al een nieuwbouwwijk aan de westkant van de spoorlijn, dat goed bediend wordt door dit station. Formeel hoort de wijk bij Nieuw-Buinen (5 000 inwoners), want de spoorlijn volgt de provinciegrens, De regionale metrotreinen uit Groningen en Veendam, zouden doorrijden tot Stadskanaal-Centrum of Stadskanaal-Zuid. Stadskanaal heeft dan treinen in de richtingen Groningen, Assen, en Emmen.

Een vierde station in Stadskanaal is wellicht mogelijk, aan de Cereskade. Het zou Ceresdorp bedienen, met ongeveer 1000 inwoners. Het ‘dorp’ is slechts een plaatselijke verdichting van de lintbebouwing langs het kanaal, dat toch een busverbinding zal behouden (het kanaal is bebouwd tot in Ter Apel). De noodzaak van een vierde station moet goed bekeken worden.

Klik om te vergroten…

mkanaal

Het volgende is Station Musselkanaal, eindhalte van de museumtreinen. Slechts een kaal perron met enkele banken is overgebleven, maar het heeft misschien het mooiste uitzicht van alle perrons in Nederland. Om de bebouwde kom (7000 inwoners) beter te bedienen, zou het door twee nieuw stations vervangen worden: aan de noordkant bij de Sluiskade, en aan de zuidkant vlakbij de winkels (Aaweg / Kavelingen). De twee locaties liggen ongeveer 1500 meter uit elkaar.

Klik om te vergroten: langs Ter Apel…

mk-terapel….terapel

De lijn volgt dan het ongebruikte tracé, tot aan Ter Apel (9000 inwoners). Hier boog de lijn naar het oosten, over het Ter Apelkanaal, richting Duitsland. Het nieuwe tracé naar Emmen zou beginnen bij deze bocht: de nieuwe lijn loopt dan rechtdoor, evenwijdig aan het kanaal. Het kruist de Westerstraat / N36, op de plaats van het schoolgebouw, ongeveer een kilometer van van het winkelcentrum.

Vanaf dit station loopt de nieuwe lijn naar het zuiden, naar de N391, en draait richting Emmen, naast de weg. Deze kaarsrechte weg werd door open velden aangelegd. (Er was ooit een tram van Ter Apel naar Emmen, maar deze liep via Nieuw-Weerdinge). Een verlenging van de STAR-lijn naar Emmen is ook eerder voorgesteld, en een tracé langs de N391 ligt voor de hand.

Klik om te vergroten…

tera-emmen

Twee km ten oosten van Weerdinge, draait de weg naar het zuiden: de spoorlijn zou rechtdoor gaan, om aan te sluiten op de Hondsruglijn, tussen Weerdinge en Emmen. De lijn kruist de Emmerhoutstraat bij Weerdinge, maar het dorp is te klein voor een station (800 inwoners), en de lijn zou iets moeten afbuigen om het goed te bedienen. Dat weegt niet op, tegen het voordeel van een recht tracé langs de hoogspanningsleiding. Vanaf de aansluiting, rijden de treinen nog 2 km over de Hondsrug-lijn, naar het station van Emmen: met 57 000 inwoners, het regionaal centrum van Zuid-Drenthe.

De treinen op de nieuwe lijn zouden rijden van Assen tot Emmen. Het is niet zinnig om ze door te later rijden tot Zwolle, daarom wordt Emmen overstap-station. De totale lengte van de lijn bedraagt 60 km: een reistijd van minder dan een uur is haalbaar.

Regionale lijn Assen – Stadskanaal – Emmen