Station Tilburg-Oost

De spoorlijnen vanuit Tilburg, naar Den Bosch en Eindhoven, splitsen aan de oostrand van de stad. Op beide lijnen rijden stoptrein en Intercity’s, maar de lijn naar Den Bosch heeft geen tussenstations. Hier werden eerder twee nieuwe lijnen voorgesteld: een hogesnelheidslijn Tilburg – Den Bosch langs de hoofdweg N65, en een HSL Tilburg – Eindhoven langs de snelweg A58.

Dat laat ruimte voor meer regionale treinen op de bestaande lijnen, en in dat kader is een nieuw station Tilburg-Oost zinvol. Het is echter afhankelijk van voldoende ruimte voor extra sporen en perrons. Vier sporen tot voorbij het Wilhelminakanaal zijn een vereiste voor de nieuwe lijnen, ook zonder nieuw station.

Op het nieuw station stoppen, in elk geval, regionale treinen richting Boxtel en Eindhoven. Een regionale dienst naar Den Bosch is niet vanzelfsprekend, na de bouw van een nieuwe lijn langs de N65. Het is alleen zinvol in combinatie met nieuwe stations op de lijn, en een nieuw tracé door Vught. In dat geval zijn er vijf stations denkbaar – Tilburg-Oost, Berkel-Enschot, Udenhout, Helvoirt en Vught-West.

Het station Tilburg-Oost komt te liggen bij de Ringbaan Oost, de enige logische plek. Het ligt 400 m van het Wilhelminakanaal, dat hier de rand van de bebouwde kom vormt, en op circa 1400 m van Station Tilburg. Op de kaart is de ligging te zien, ten opzichte van binnenstad, hoofdstation, en kanaal.

Klik om te vergroten: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie

Tilburg-oost-overzicht

 
De spoorlijn richting Boxtel loopt rechtdoor naar Oisterwijk, en als dat de enige lijn was, dan was het stationsontwerp probleemloos. Het nieuwe station ligt echter dicht bij de afsplitsing van de bestaande lijn naar Den Bosch, en mogelijk van twee nieuwe lijnen. Het ontwerp moet daarmee rekening houden.

Het lijkt beter om de treinen te scheiden op snelheid tussen het hoofdstation en het nieuwe station, en op richting daarna. Het wordt ingewikkeld, want de bestaande lijnen splitsen al meters na de kanaalbrug. Denkbaar is een oplossing zoals bij Vaartsche Rijn in Utrecht, met twee eilandperrons voor de regionale treinen. Ook denkbaar is en verhoogd spoor van Tilburg richting Udenhout, met nieuwe bruggen over het kanaal en de Bosscheweg.

In elk geval moet de sporenbundel ter hoogte van de Ringbaan worden verbreed, en bij voorkeur ook iets verhoogd. Bij de aanleg daarvan, kan ook het voormalige tracé van de Bosscheweg worden hersteld, in elk geval voor het openbaar vervoer en fietsers. Ooit liep de weg rechtdoor naar de huidige Tivolistraat, wat goed zichtbaar is op het beeld. De herstelde straat zou het huidige parkeerterrein kruisen.

Klik om te vergroten…

Onderdoorgang nieuw station Tilburg-Oost

Dat vereist een nieuwe onderdoorgang, schuin onder de sporen, vanaf het Insulindeplein. De Nieuwe Bosscheweg zou in gebruik blijven als hoofdroute voor het autoverkeer, dat vooral richting A65 rijdt. De onderdoorgang kan ook worden gebruikt door een tramlijn richting Berkel-Enschot, en ook over de Ringbaan kan een tram rijden. Aanleg van een tramnet is echter geen voorwaarde voor aanleg van het station. (Omgekeerd is een station geen voorwaarde voor een onderdoorgang).

De goede aansluiting op de wijken omheen maakt dit een goed plek voor een station, maar de inpassing is moeilijk. Dat is een erfenis uit het verleden: bij de aanleg van de spoorlijnen en vooral het Wilhelminakanaal, is geen rekening gehouden met toekomstige verbetering van de spoorlijnen. Ook los van de voorgestelde hogesnelheidslijnen, hebben viersporigheid en een ongelijkvloerse kruising hier een hogere prioriteit, dan een nieuw station.

Advertisements
Station Tilburg-Oost

Regionale lijn Tilburg – Den Bosch

Hier werd eerder een hogesnelheidslijn Tilburg – Den Bosch voorgesteld, op een nieuw tracé langs de N65. Sluiting van de bestaande spoorlijn Tilburg – Den Bosch is daarbij zeker een optie – het heeft geen tussenstations. Hier wordt gekeken naar gebruik als regionale spoorlijn met nieuwe stations, na de bouw van een HSL op een N65-tracé.

In theorie is een gecombineerd tracé langs de N65 mogelijk. Dat is iets korter, maar biedt verder geen voordelen, die de aanleg van een viersporige lijn rechtvaardigen. De nieuwe stationslocaties bij Berkel-Enschot en Helvoirt zijn niet beter dan de oude, en Udenhout verliest juist een stationslocatie. Alleen in Vught biedt een nieuw viersporig tracé wel veel voordelen, en de oude lijn is daarop goed aan te sluiten.

De bestaande lijn

De spoorlijn Tilburg – Den Bosch is 22 km lang, station tot station. Aan de rand van Tilburg takt het af van de lijn naar Boxtel, in Vught sluit het aan op de lijn uit Eindhoven. Het tracé bestaat het uit kaarsrechte stukken met enkele scherpe bochten, ook bij de twee aansluitingen. Ooit had de lijn vijf stations en haltes: Berkel-Enschot, Udenhout, Helvoirt, De IJzeren Man, en Vught Halte. Behalve in Helvoirt, lagen ze niet naast een dorpskern.

De voorgestelde HSL richting Den Bosch zou aftakken van de lijn richting Boxtel, ten oosten van het Wilhelminakanaal. Het zou aansluiten op het tracé van de N65, ter hoogte van de afrit Berkel-Enschot.

hsl-tilburg-bosch

 
In principe staat het nieuwe tracé los van de oude lijn naar Den Bosch. De aanleg van de HSL, een ook de voorgestelde HSL Tilburg – Eindhoven, vereist wel een viersporige lijn binnen Tilburg. Dat laat ook ruimte voor een nieuw station Tilburg-Oost.

Mogelijk moet het tracé aan de rand van Tilburg verbreed en verschoven worden, met extra sporen ten behoeve van de aftakkende lijnen – zoals bij Station Vaartsche Rijn in Utrecht. De eindtoestand is waarschijnlijk: na Station Tilburg eerst een station Tilburg Oost, vervolgens de aftakking HSL Eindhoven, aftakking oude lijn naar Den Bosch, aftakking HSL Den Bosch, en een regionale lijn gaat rechtdoor naar Boxtel via Oisterwijk.

Heropening stations

Direct na de brug over het Wilhelminakanaal, draait de lijn richting Udenhout, en kruist de oude rijksweg naar Den Bosch. De lijn loopt langs bedrijfsterrein Loven, en verder door de velden naar Berkel-Enschot (10 000 inwoners). Het voormalige station lag buiten het dorp, dat twee kernen heeft. De gemeente Tilburg, waartoe Berkel-Enschot hoort, wil de ruimte tussen dorp en spoorlijn volbouwen, en ook aan de overkant uitbreiden.

Geplande nieuwbouw: uit Structuurvisie Noordoost 2020, Gemeente Tilburg…

plannen-tilburg

 
Voorlopig wordt alleen tussen Raadhuisstraat, Molenstraat en spoorlijn gebouwd, en dat is een geschikt plek voor een nieuw station. De gemeente wil een station dichter bij bedrijfsterrein Loven, maar geen locatie is ideaal, omdat de lijn nu eenmaal ten noorden van de bebouwing loopt. De zuidkant van Berkel-Enschot ligt aan de oude rijksweg, waar de bus een goed alternatief biedt. (Ook het voorgestelde tramnet in Tilburg telt een lijn over de rijksweg naar Berkel-Enschot).

Klik om te vergroten…

Nieuw station Berkel-Enschot.

 
Udenhout (8000 inwoners), is juist goed aangesloten op de plek van het voormalige station. Een brede rechte straat met winkels, leidt naar de oude dorpskern. Net voor het station is er een bocht, maar voor een regionale lijn is dat geen probleem, omdat alle treinen stoppen, en langzaam over de bocht rijden.

In Helvoirt (4500 inwoners) lag het voormalige station pal naast de dorpskern. Er is niets veranderd sinds de sluiting, en heropening is een kwestie van perrons aanleggen. De vier overwegen in het dorp zijn wel een probleem: slechts één is geschikt voor een onderdoorgang.

Heropening 3 stations tussen Tilburg en Den Bosch

 
Na Helvoirt loopt de lijn eerst door velden en bossen, dan door de ruime woonwijken aan de westkant van Vught. Ook hier zijn er veel overwegen. De scherpe bocht bij de aansluiting met de lijn uit Eindhoven, een S-bocht net daarvoor, en de noodzaak van een ongelijkvloerse kruising, zijn de voornaamste reden om het tracé te verschuiven. Dat betekent dat het gecombineerd wordt met de voorgestelde HSL, dat onder of langs de N65 zou lopen. Meer tracés zijn er niet.

Om de N65 te bereiken, zou een nieuwe lijn van de bestaande lijn afbuigen, ten oosten van Helvoirt. Op dit stuk liggen spoorlijn en N65 op circa 500 m van elkaar. De vorm van de aansluiting hangt af van het HSL-tracé door Vught, en zijn aansluiting met de lijn uit Eindhoven.

Aansluiting op N65-tracé door Vught…

HSL in tunnel door Vught

 
Een viersporige N65-tracé kan alleen in tunnel: de barrière-werking en overlast van de weg zijn nu al groot. Als de ruimte toelaat, dan is dit een goede plek voor een nieuw station Vught-West, aan de kruising met de Martinilaan. Het is bedoeld voor reizigers van/naar Tilburg – ook de functie van de voormalige ‘Vught Halte’.

De aansluiting met de lijn uit Eindhoven is het grootse probleem. Die zou ook vier sporen krijgen, als onderdeel van de voorgestelde HSL Utrecht – Eindhoven. Voor een ongelijkvloerse kruising is er weinig ruimte. Woningbouw naast de sporen, en nieuwe onderdoorgangen verderop, beperken de uitbreiding.

De Eindhoven-lijn is bij de bestaande aansluiting iets verhoogd, en de N65 kruist het in een onderdoorgang. De nieuwe sporen lopen in tunnel naast de verlaagde N65. Ze kruisen deels de lijn uit Eindhoven, en klimmen naar de overweg Loonsebaan, dat een onderdoorgang krijgt. Het past allemaal, als de sporenbundel verbreed wordt aan de oostkant.

Klik om te vergroten…

Aansluiting in nieuwe spoortunnel door Vught.

 
Tot aan Station Den Bosch, 3 km verderop, wordt het tracé gedeeld met het verkeer uit Eindhoven. In principe zijn vier sporen voldoende, als de aansluiting Vught goed ontworpen is. Bij de nieuwe onderdoorgangen aan de noordkant van Vught is rekening gehouden met een vierde spoor, maar verdere verbetering van het tracé hier lijkt onmogelijk.

De regionale treinen Tilburg – Den Bosch stoppen, met een halte-afstand van circa 3500 m, op vijf tussen-stations: Tilburg-Oost, Berkel-Enschot, Udenhout, Helvoirt en Vught-West. De huidige ‘stoptreinen’ doen het net zo snel als de Intercity, maar ze stoppen ook niet, want er zijn geen stations. Met de bouw van de HSL en de heropening van stations komt er wel een duidelijk verschil in reistijd – minder dan 10 minuten voor de HSL, circa 20-22 minuten voor de regionale treinen.

Regionale lijn Tilburg – Den Bosch

Regional rail line Tilburg – Turnhout

The secondary international line Tilburg – Turnhout was closed in 1973. South of Turnhout, it still carries an hourly service to Antwerp and Brussels via Herentals. Tilburg is served by an Intercity service from Den Haag to Venlo, via Rotterdam, and Breda, and by the tangential Intercity line Zwolle – Nijmegen – Roosendaal. The original alignment in Tilburg is built over, so ‘restoration’ of the Turnhout line is not possible. What is possible is a new line with a similar function, using part of the old alignment. (Most of it is in use as a cycle path). Re-routing the line via Gilze would also allow services to Breda.

Re-routed regional rail line Tilburg - Turnhout.

Tilburg is on two high-speed lines proposed here earlier: a HSL Tilburg – Den Bosch as part of a tangential high-speed corridor, and a HSL Tilburg – Eindhoven, as part of a new high-speed route Den Haag – Köln. However, the proposed Antwerpen – Eindhoven HSL would probably bypass Turnhout.

New alignment Tilburg – Alphen

Trains would first use the existing Tilburg – Breda line, serving the University and Reeshof stations. The new alignment would diverge just west of the Tilburg ring road. It would then turn about 110 degrees, crossing the Tilburg – Breda road at Hulten, to join the old N260 road. The curve is relatively sharp, because Gilze-Rijen air base determines the alignment here. (The road is so close to the end of the runway, that traffic is forbidden to stop while passing). The curve toward Breda is shown in yellow.

New alignment for rail line to Turnhout west of Tilburg, via Gilze.

The line would continue alongside the N260, passing the village of Gilze (7000 inhabitants). A new station would be sited where the N260 crosses the old main road from Tilburg (Tilburgsebaan).

South of Gilze, the new line would run parallel to the N260, but possibly 500-800 m further east. Near Alphen, it would rejoin the old alignment. Some of it has been built over, but a parallel alignment is available, about 200 m to the east. The new station would be on the same road (Sint Jansstraat), but about 200 m further from the centre. (It is not necessary for the line to follow the N260 bypass).

New alignment joining former rail line Tilburg - Turnhout at Alphen.

The new line would definitively join the old alignment, at the southern edge of Alphen. From there to Baarle, the line runs through farmland.

Restored line Alphen – Turnhout

Baarle is a singe village with 9 000 inhabitants, put politically fragmented by Belgian exclaves. The southern half is mainly Belgian, but the problems are the same on both territories. The line is within the built-up area, there are many crossing streets, and houses have been built alongside the line.

A new alignment is possible at the eastern edge of the village, roughly along the Visweg (shown in blue). However, it is relatively far from the centre, at the edge of an commercial/industrial zone. Closer to the centre, an alignment in cut-and-cover tunnel is possible (yellow), with a station near the roundabout on the Alphen road (Alphenseweg). It would still require clearance of a strip through the built-up area.

Alternative rail alignments at Baarle.

Despite the difficulty, the best option seems to be a cut-and-cover tunnel on the existing alignment. The original station site, now a car park, can be re-used. After construction, the existing street pattern can be restored: at most, a few houses would be demolished.

South of Baarle, the old alignment again runs through farmland: nearer Turnhout it passes some nature reserves. The alignment is free of obstacles, although close to Tilburg there are houses nearby.

At the edge of Turnhout, the old line crossed the Dessel-Schoten Canal on a bridge. A new cycle bridge is under construction here, but it does not block the alignment. The new line would preferably cross the canal under a navigable aqueduct, since the land on both sides is below canal level.

The old rail line into Turnhout from the north.

The existing station site in Turnhout, on the main east-west street, would be retained. However, with a more intensive service, a cut-and-cover tunnel through Turnhout would be preferable (1200 m). That means new platforms below street level, although not necessarily in tunnel. (An alternative is to shift the platforms about 300 m to the north, with a new station entrance on the Warandestraat).

Services on the line

The new line would be 39-40 km long, from Tilburg to Turnhout, with about 15 km on new alignment. Tilburg (population 205 000) and Turnhout (40 000) are the only large centres: apart from that, the line serves only three villages. It would have a regional and interregional function.

The line is not intended as an Antwerp – Tilburg link. The existing HSL Antwerp – Rotterdam offers a shorter and faster route, via the curve into Breda. At present, Turnhout has regional services to Antwerp en Brussels. The new line could carry a Tilburg – Brussels regional service, but that is a long route. A better alternative is reopening of the Herentals – Aarschot line, allowing a Tilburg – Leuven regional service. That could be combined with a Tilburg – Brussels interregional service, with fewer stops. With an extra curve near Hulten, trains can run from Turnhout to Breda, possibly with a Roosendaal – Breda – Turnhout regional service.

Regional rail line Tilburg – Turnhout

Vier sporen Breda – Tilburg

De spoorlijn tussen Breda en Tilburg wordt gedeeld door twee Intercity-assen: Den Haag – Eindhoven en Roosendaal – Zwolle. De eerder voorgestelde hogesnelheidslijn Tilburg – Eindhoven is bedoeld als onderdeel van een HSL-corridor Randstad – Eindhoven, in aansluiting op de verbinding Rotterdam – Breda over de bestaande HSL-Zuid. Ook de invoering van hoogfrequente diensten tussen de Brabantse steden, vereist hier vier sporen. Breda heeft 180 000 inwoners, en Tilburg 210 000.

Het bestaande tracé heeft twee kaarsrechte stukken met een flauwe bocht ertussen, en valt nauwelijks te verbeteren. Hier wordt vooral gekeken naar de inpassing van vier sporen, zoals eerder bij de HSL-Oost Utrecht – Arnhem.

Spoorlijn Breda - Tilburg.

De 22-km spoorlijn Breda – Tilburg werd in 1863 gebouwd als onderdeel van Staatslijn E. Deze kreeg in 1867 een aftakking richting Turnhout en het Belgisch spoorwegnet, dat inmiddels buiten gebruik is.

Station Breda is onlangs compleet verbouwd, zonder extra sporen, maar drie eilandperrons is in principe voldoende. Ten oosten van het station is de spoorlijn verhoogd, met onderdoorgangen: er is voldoende ruimte voor extra sporen. De overweg aan de Oosterhoutseweg is alleen in gebruik voor fietsers. ProRail plant een station Breda-Oost, waarschijnlijk onder de ringweg-viaduct. Aan de rand van Breda, net voor de A27, zou de lang geplande spoorlijn Breda – Utrecht aftakken richting Oosterhout.

Na de A27, loopt de spoorlijn vooral door bos en veld, met voldoende ruimte voor vier sporen. Het passeert wel twee dorpen, waar enige aanpassingen nodig zijn. Dorst (2500 inwoners) is al bijna aangesloten op de bebouwde kom van Breda. Bij de overweg Spoorstraat is er net genoeg ruimte voor vier sporen, maar de bouw van een onderdoorgang vereist wellicht de sloop van enkele woningen. Ruimte voor een station is er niet, of er moet meer gesloopt worden.

Klik om te vergroten…

Spoorlijn Breda - Dorst met aftakking nieuwe lijn naar Utrecht langs A27.

In Rijen, met parallelwegen aan beide kanten van de spoorlijn, is er zeker ruimte voor vier sporen. Die zouden op maaiveld blijven, met drie of vier onderdoorgangen. (In het bedrijventerrein aan de oostkant van Rijen, is de enige kruising al ongelijkvloers). Bij het station liggen er al drie sporen, maar een nieuwe indeling van sporen en perron is nodig. Optimaal zou zijn, de snelle sporen aan de zuidkant, en de regionale sporen met een eilandperron op de plek van het Stationsplein: het oude stationsgebouw verdwijnt. In de Julianastraat komt een onderdoorgang: ook daarvoor zullen enkele panden moeten wijken.

Klik om te vergroten…

Vier sporen door Rijen met nieuw perron.

Vanaf Rijen is het slechts 2500 m tot de eerste huizen van Tilburg. In de ruime Vinex-wijken van Tilburg-West zijn extra sporen in principe geen probleem: de overwegen (behalve de Zwartvensweg) zijn ook al vervangen. Bij de stations Tilburg-Reeshof en Tilburg-Universiteit lijkt echter geen rekening gehouden met latere viersporigheid. Hier lijkt het beter om een nieuw spoorlijn naast de bestaande aan te leggen, aan de noordkant. Er is geen goede plek voor een tweede station in Tilburg-West: die wordt overigens goed bediend door het voorgestelde Tilburgs tramnet.

Klik om te vergroten…

Spoorlijn door Tilburg-West en station Reeshof.

Vanaf Station Tilburg-Universiteit is de lijn al driesporig, en alle kruisingen in de bebouwde kom zijn ongelijkvloers. Er is bijna overal ruimte voor een vierde spoor, maar in de Alleenhouderstraat en de Fraterstraat komt deze erg dicht bij de bebouwing. Ook wegens geluidsoverlast, is sloop hier een optie. Extra sporen moeten bij voorkeur aan de noordzijde van de spoorlijn: dat sluit beter aan op de uitbreiding van Station Tilburg. (Het station wordt uitgebreid richting de voormalige hoofdwerkplaats van NedTrain). ProRail bouwt een vierde perron (zijperron), maar een tweede eilandperron zou een betere overstap bieden.

Klik om te vergroten…

Vier sporen door Tilburg en uitbreiding station.

Over 22 km is een zeer hoge lijnsnelheid (baanvaksnelheid) niet zinvol. Met een kaarsrecht tracé is bouwen voor 200-250 km/h wel zinvol, op de 15 km tussen de A27 en Station Tilburg-Universiteit. De lijn is dan formeel een viersporige hogesnelheidslijn (HSL).

Verdere projecten

Hier werd eerder een nieuwe lijn Tilburg – Den Bosch voorgesteld, ook formeel een HSL. Het zou gebruikt worden voor een inter-regionale dienst, uit de richting Utrecht. Dat is goed te combineren met heropening van de lijn Tilburg – Turnhout, wat op zichzelf al vier sporen vereist, ten westen van Tilburg.

Vier sporen Breda – Tilburg

Tram in Tilburg

Tilburg heeft 204 000 inwoners, genoeg om een tramnet te rechtvaardigen. Vergelijk de eerdere voorstellen voor radiale tramlijnen in Den Bosch of een bescheiden tramnet in Dordrecht. In die voorstellen is er één stamlijn met aftakkende lijnen, in Tilburg komen er twee stamlijnen, één oost-west en één noord-zuid. Om de Tilburgse binnenstad ligt een stratenring, een rechthoek van ongeveer 900m x 600m. De huidige buslijnen gebruiken deze binnenring (de helft op de heenweg, de andere helft op de terugweg). Dit model is niet geschikt voor de tram, maar de hier voorgestelde radiale tramlijnen gebruiken ook de binnenring, behalve de westzijde.

Klik om te vergroten …

tilburg-binnenring

In de naoorlogse wijken beschikt Tilburg over brede, vaak rechte straten, die zeer geschikt zijn voor een tramlijn. De vooroorlogse wijken zijn een erfenis van het verleden als textielstad: smalle radiale hoofdstraten met vaak armoedige laagbouw. Sommige ‘hoofd’-straten zijn ontstaan als 19e-eeuwse lintbebouwing tussen dorpskernen. Maar ook in de VINEX-wijken ontbreken vaak geschikte tracé’s voor tramlijnen. Deze wijken werden gebouwd voor de auto, met een restbediening door buslijnen.

Tilburg had nooit een stedelijk tramnet, wel drie steektram-lijnen – naar Turnhout via Goirle, naar Waalwijk via Loon op Zand, en naar Oosterhout via Dongen. De stad kreeg vroeg een spoorlijn (Staatslijn E, 1860). Naast station Tilburg, zijn er maar twee stations. Tilburg-Reeshof heeft slechts een half-uur-dienst (stoptrein Breda – Utrecht). Tilburg-West ligt op 800 m loopafstand van de universiteit: het heeft een kwartier-dienst richting Tilburg (stoptrein Breda – Utrecht, en stoptrein naar Eindhoven). De stations van de dorpen Udenhout en Berkel-Enschot, beiden inmiddels deel van de gemeente Tilburg, zijn gesloten.

De voorstellen voor een tramnet veronderstellen een grootschalige opwaardering van de spoorlijnen rond Tilburg, waaronder de voorgestelde HSL Tilburg – Eindhoven, en een mogelijke HSL naar Den Bosch ter vervanging van de huidige lijn. Een viersporige lijn Breda – Tilburg is een voorwaarde voor hoogfrequente stadsregionale stoptreinen (S-Bahn).

De oost-west stamlijn zou evenwijdig aan de spoorlijn lopen. Het wordt gebruikt door drie tramlijnen, die totaal vier stations aandoen, inclusief een nieuw station Tilburg-Oost (aan de Ringbaan Oost). De stam loopt over de Cobbenhagenlaan, Hart van Brabantlaan en Spoorlaan, langs Station Tilburg.

Drie lijnen zouden beginnen in de VINEX-wijken van Tilburg-West (en zouden de taak overnemen van buslijnen 2, 3 en 4). Eén lijn zou beginnen in Koolhoven, dat nog in aanbouw is. Het loopt over Koolhovenlaan en Witbrantlaant, evenwijdig aan de spoorlijn, en buigt dan af naar de Bredaseweg. Bij de Hogeschoollaan, draait het naar het noorden, en sluit aan op de stam bij de universiteit. Het maakt, met andere woorden, een omweg om het landgoed Oude Warande (barok park, ontworpen 1712).

tilburg-reeshof

Voor de bediening van de wijken ten noorden van de spoorlijn lijkt een tramtracé over de Langendijk de beste optie. Eén lijn zou beginnen aan de rand van Dalem-Noord, en loopt eerst via Middeldijkdreef en Bijsterveldenlaan. Het zou dan aansluiten op de Langendijk: enkele huizen en een fitness-centrum moeten daarvoor wijken. De Langendijk fungeert als groenstrook, en het tracé wordt doorsneden door voetpaden. De inpassing is dus moeilijk, maar er is voldoende ruimte voor een tram. Een tweede lijn zou beginnen bij Station Reeshof, en loopt via Reeshofweg en Campenhoefdreef naar winkelcentrum Heyhoef. Het gaat dan, via de brede Genemuidenstraat en Dubbeldamstraat, naar de Langendijk: een apotheek moet wijken bij de aansluiting.

Een tramlijn inpassen in een VINEX-wijk zal altijd moeilijk zijn, omdat de wijken met opzet voor een geheel andere vervoermiddel zijn ontworpen. Het gaat echter om het corrigeren van planologisch falen uit het verleden. Het openbaar vervoer in een VINEX-wijk bestaat meestal uit laagfrequente slingerende buslijnen, over de ontsluitingswegen. Ze zullen nooit voldoen als vervoerssysteem.

Na de VINEX-wijken lopen de twee tramlijnen over de Platteweg, Baden Powelllaan, Westerpark, allemaal breed en recht genoeg. Het tram-tracé draait naar het zuiden over de Statenlaan, langs het winkelcentrum, en gaat onder station Tilburg-West. Het sluit aan op de stam, op 500 m van de universiteit.

tilstam-west

Aan de oostkant van de stam zouden eveneens drie lijnen aftakken. Eén draait na Station Tilburg naar het zuiden, langs Heuvel (dat als hart van de stad geldt). Het gaat verder over de Piusstraat naar Broekhoven, en eindigt bij het St. Elisabeth ziekenhuis (zoals buslijn 3). De Piusstraat is typerend voor de smalle radiale straten: het is net breed genoeg voor een tramlijn – maar niet in combinatie met overig verkeer of parkeren. Het moet volledig heringericht worden.

tilburg-elisabeth

De andere lijnen gaan verder over de Spoorlaan, en splitsen na het Interpolis-gebouw. De ene gaat via de Nieuwe Bosscheweg naar de Ringbaan Oost, verder door de wijk Jeruzalem, en eindigt aan de Ringbaan Zuid (Cenakel). De andere gaat richting Berkel-Enschot over de Bosscheweg. Hiervoor is een schuin-lopende tramtunnel onder de spoorlijn nodig, van Spoorlaan tot Bosscheweg. Als daar toch gebouwd wordt, dan kan de straat net zo goed onder de spoorlijn – hiermee wordt zijn oorspronkelijk ligging hersteld. Boven de tramtunnel komt een nieuw station ‘Tilburg-Oost’, op ongeveer 1300 m van het hoofdstation: dat veronderstelt ook een viersporig tracé.

tilburg-oostzijde

Een tweede stamlijn zou noord-zuid lopen. Het begint in Tilburg-Noord, een jaren-60 stadsuitbreiding aan de overkant van het Wilhelminakanaal. De wijk wordt bediend door drie slingerende buslijnen, met elk een eigen route naar de binnenstad. Slechts het busstation bij winkelcentrum Heikant wordt door alle drie lijnen aangedaan. Daar zou ook twee tramlijnen beginnen: een ring-buslijn in de wijk kan bijna alle overige haltes overnemen. De tram rijdt zuidwaarts over de Haendellaan, en kruist het Wilhelminakanaal via (of naast) de bestaande brug, naar het plein Julianapark.

tilburg-noord

Vandaar moeten de beide lijnen richting de Besterdring. Er is geen geschikt tram-tracé hier, en daarom is het voorstel, om het maar aan te leggen. Een doorbraak dus – maar door de Houtstraat globaal te volgen, en dankzij de lage dichtheid, kan de sloop waarschijnlijk beperkt blijven tot enige tientallen huizen. Het doorbraak-tracé wordt ongeveer een kilometer lang.

doorbraak-noord

De lijnen gaan verder over de Besterdring (dat wel breed genoeg is) naar het NS Plein, onder het spoor, en langs Heuvel. Ze gaan verder over de binnenring (Paleis- en Schouwburgring), en splitsen na de Schouwburg. De ene lijn rijdt naar de Korvelseweg: een verouderd gebouw op de hoek moet hiervoor wijken. De tram rijdt dan door Korvel: ook deze smalle hoofdstraat moet volledig heringericht worden. Vanaf Korvel gaat de lijn over de veel bredere Goirleseweg, naar Goirle.

De tweede lijn uit het noorden rijdt vanaf de Schouwburg door over de Bredaseweg. Bij de Vierwindenlaan kruist de weg het voormalige tracé van de spoorlijn uit Turnhout. Hier is er niets te zien, de lijn werd al omgeleid voordat de wijk werd gebouwd, maar verderop in de wijk Blaak is het tracé nog aanwezig. De tram zou (eventueel via de Roijstraat) naar de Vierwindenlaan draaien. Na de kruising met de Baroniebaan, is het tracé door Blaak in gebruik voor een groenstrook met fietspad (Dongepad). Op sommige plekken is de lage spoordijk nog goed zichtbaar. De tramlijn zou eindigen aan de zuidkant van de wijk Blaak, tegen de snelweg aan.

goirle-lijn

Twee tangent-lijnen, die globaal evenwijdig aan de spoorlijn lopen, zouden de radiale lijnen aanvullen. De zuidelijke tangentlijn begint bij winkelcentrum Statenlaan. Het loopt via Station Tilburg-West en de Cobbenhagenlaan naar de universiteit, en vervolgens over de Hogeschoollaan naar de Bredaseweg. Het gaat dan richting centrum over deze weg, passeert de Schouwburg en Heuvel, en gaat onder het spoor naar het NS Plein. Daar zou het naar rechts afbuigen, via de Enschotsestraat, naar een eindpunt aan de Ringbaan Oost, of in het bedrijfsterrein Loven II.

De noordelijke tangentlijn zou bij de universiteit beginnen. Het gaat ook onder Station Tilburg-West, en draait naar rechts over de Wandelboslaan. De straten zijn breed, en de lijn deelt het tracé met andere lijnen. Daarna gaat de lijn over Kwaadeindstraat, Wilhelminapark, en Veldhovenring, die smaller en bochtiger zijn. Bij de kruising met de Hasseltstraat zou de straat verlegd moeten worden, met sloop van de bebouwing aan de zuidkant. De lijn kruist de noord-zuidlijnen, en rijdt verder over de Molenstraat naar Ringbaan Oost. Het rijdt over deze weg, door de wijk Jeruzalem, naar een eindpunt aan de Ringbaan Zuid . Dit laatste stuk deelt het met de lijn uit Reeshof. Eventueel zouden de twee tangentlijnen aan elkaar gekoppeld kunnen worden, tot een ringlijn – eerder een ‘rechthoeklijn’.

tangenten-tilburg
Tangenten-rechthoek in rood

Er is nog een tramlijn denkbaar, dat een meer specifieke functie heeft: een buiten-ringlijn over de naoorlogse ringweg. Het zou in elk geval makkelijk aangelegd kunnen worden: de wegen zijn overal breed. Deze ring is echter niet gesloten, er ontbreekt een stuk ‘achter de universiteit’: de tram lijn rijden via winkelcentrum Statenlaan, Station Tilburg-West, en de voorkant van het universiteitsterrein.

tilburg-buitenring

Tilburg zou uiteindelijk 7 of 8 tramlijnen hebben. De langste lijnen zouden ongeveer 15 km lang zijn, bijvoorbeeld Reeshof tot Berkel-Enschot. Dat is redelijk lang voor een stadstram: de twee langste lijnen in Amsterdam zijn elk 12,5 km lang. De noord-zuid lijn Heikant – Goirle zou 10 km lang zijn.

Tram in Tilburg

Hogesnelheidslijn Tilburg – Den Bosch

Dit voorstel voor een hogesnelheidslijn veronderstelt de aanleg van een HSL Tilburg – Eindhoven, met bijbehorend viersporig tracé door Tilburg-Oost. Het voorstel is ook vergelijkbaar: vervanging van het bestaand tracé door een tracé langs een wegverbinding, in dit geval de N65.

hsl-tilburg-bosch

 
De bestaande 22-km spoorlijn Tilburg – Den Bosch heeft geen tussenliggende stations. Er rijden wel stoptreinen, maar met twee per uur zitten ze de twee Intercity’s ook niet in de weg. De lijn bestaat uit rechte stukken, maar enkele bochten beperken de snelheid, en de twee ongelijkvloerse kruisingen beperken de capaciteit.

Het voorstel is een nieuw tracé, exclusief voor snelle treinen. Ze zouden bij Tilburg aansluiten op een HSL-corridor Rotterdam – Breda – Tilburg – Eindhoven – Venlo – Düsseldorf / Köln. Aan de andere kant, bij Vught, sluit het tracé aan op de voorgestelde HSL Utrecht – Eindhoven, onderdeel van een HSL-corridor naar Aachen. Gezien deze aansluitingen, is het terecht om hier van een HSL te spreken, ook al is die maar 22 km lang.

Handhaving van de bestaande lijn Tilburg – Den Bosch is alleen zinvol, als enkele stations weer in gebruik worden genomen: dat wordt apart beschreven.

HSL-tracé vanaf Tilburg

Viersporige uitbouw van de lijn ten oosten van Station Tilburg wordt verondersteld: het is een voorwaarde voor de HSL naar Eindhoven. Na het Wilhelminakanaal, hier de oostgrens van de bebouwde kom, splitsen de lijnen naar Den Bosch en Boxtel. De aansluiting moet grondig verbouwd worden, ook ten behoeve van een ongelijkvloerse aftakking van de HSL naar Eindhoven. Mogelijk wordt het bestand tracé gebruikt voor de regionale treinen, met nieuwe HSL-sporen aan de zuidkant.

De nieuwe HSL naar Den Bosch zou circa 1500 m na het kanaal aftakken, van het rechte Boxtel-tracé. Met een flauwe bocht kan het vervolgens aansluiten op het N65-tracé, aan de zuidkant van Berkel-Enschot. Dit is het punt waar de N65 overgaat in de A65 (afrit 2). Mogelijk moet een hotel bij de afrit wijken, verder is geen sloop nodig – de bebouwde kom ligt ten noorden van de rijksweg.

berkel-enschot

 
De HSL loopt verder naast de N65, met een bijna kaarsrecht tracé door vlak terrein. Het is agrarisch gebied: fruit- en sierteelt. Bij de uitbreiding van deze rijksweg zijn uitritten afgesloten: het aantal kruisingen werd beperkt, door parallelwegen aan te leggen. Met onderdoorgangen op circa 1200 m afstand, is een spoorlijn op maaiveld mogelijk, naast de weg. Er staan ook weinig gebouwen direct aan de weg, maar op enkele plekken is sloop onvermijdelijk. Het lijkt erop dat een tracé aan de zuidkant makkelijker uit te voeren is.

Alleen bij Helvoirt, 9 km na Berkel-Enschot, is het tracé problematisch. De weg kruist hier een beekdal (Helvoirtsche Broek). Al is die niet zichtbaar in het terrein, er zit een knik in de weg. Ook hier ligt de bebouwde kom aan de noordkant van de weg, en is een licht gebogen tracé mogelijk. Nadeel is dat het de weg tweemaal kruist: bij voorkeur zou de spoorlijn weg en beek in tunnel kruisen, maar misschien is een viaduct onvermijdelijk.

Klik om te vergroten …

HSL-tracé ten zuiden van Helvoirt en stationslocatie.

 
Na de bocht loopt de N65 verder in een rechte lijn (Helvoirtseweg), richting het centrum van Vught. Binnen de bebouwde kom van Vught, moet de nieuwe lijn in tunnel onder de weg. Mogelijk wordt het viersporig, want bij blijvend gebruik van de oude lijn is een combi-tracé door Vught voordelig. In dat geval komt er een verbindingsboog (geel op de kaart), gelegen tussen Helvoirt en de rand van Vught. Hier liggen spoorlijn en N65 op circa 500 m van elkaar.

Klik om te vergroten …

HSL in tunnel door Vught

 
Binnen Vught biedt een combi-tracé ook de mogelijkheid tot een nieuw station Vught-West. Dicht bij het centrum, gaat de N65 weer over in de snelweg A65, en buigt af van zijn oud tracé. De spoortunnel zou deze bocht volgen, om aan te sluiten op de lijn uit Eindhoven. Deze wordt verbreed als onderdeel van de voorgestelde HSL Utrecht – Eindhoven, en de aansluitende sporen moeten in tunnel, eerst naast de A65.

De laatste 3 km tot aan Station Den Bosch zijn niet geschikt voor hoge snelheden, en dat blijft waarschijnlijk zo. Bij de bouw van nieuwe onderdoorgangen aan de noordkant van Vught, koos ProRail namelijk voor het bestaand tracé, met meerdere S-bochten. Een ongelijkvloerse kruising en vier sporen zouden wel de capaciteit verhogen.

De nieuwe lijn wordt niet veel korter dan de oude, 22 km, maar kan voor hogere snelheden aangelegd worden. Veel meer dan 200 km/h is waarschijnlijk niet zinvol, maar ook daarmee is een tijd haalbaar, van net onder 10 minuten. Met de bouw van een HSL vanuit Utrecht is een snelle dienst Utrecht – Den Bosch – Tilburg mogelijk. Deze route wordt veel interessanter met een aansluitende regionale lijn Tilburg – Turnhout.

Over de huidige lijn Tilburg – Den Bosch rijden twee half-uur diensten: de stoptrein Breda – Utrecht, en de Intercity Roosendaal – Zwolle (ca 200 km route). De Intercity is traag (71 km/h over de hele route), ook omdat het stopt in bijvoorbeeld Wijhe en Olst. Met verbetering van de lijn Den Bosch – Nijmegen kan de nieuwe HSL Tilburg – Den Bosch ook deel uitmaken van een snelle inter-regionale lijn Breda – Nijmegen.

Hogesnelheidslijn Tilburg – Den Bosch

Hogesnelheidslijn Tilburg – Eindhoven

Voorgesteld is een hogesnelheidslijn, deels naast de snelweg A58, van Tilburg tot Eindhoven. De lijn zou deel uitmaken van een mogelijke HSL-route van Rotterdam naar Breda (bestaande HSL-Zuid), en vervolgens via Tilburg, Eindhoven, en Venlo naar Düsseldorf en Köln. (Tot 1999 reden er internationale treinen via Venlo ). De hier voorgestelde lijn sluit aan op een viersporige HSL Breda – Tilburg.

De bestaande lijn van Tilburg naar Eindhoven is onderdeel van Staatslijn E (1866), en is 37 km lang. De lijn door Tilburg loopt ongeveer oost-west. Aan de oostkant van Tilburg, vormt het Wilhelminakanaal een scherpe grens aan de bebouwing. Net na de brug is er een gelijkvloerse kruising: de lijn naar Den Bosch en Nijmegen splitst zich hier af. Staatslijn E gaat in oostelijke richting door, met één tussenstation bij Oisterwijk, naar Station Boxtel. Hier draait het tracé richting zuidoosten. Station Boxtel heeft 8 sporen en twee eiland-perrons, voor de lijnen uit Tilburg en Den Bosch. Ten zuiden van het station gaan deze over in een viersporige lijn naar Eindhoven. Er is een ongelijkvloerse kruising, maar de stop- en sneltreinen zijn niet gescheiden. Daarom hebben ook de stations Best en Eindhoven Beukenlaan vier perronsporen. Station Eindhoven heeft drie eilandperrons.

De voorgestelde hogesnelheidslijn zou beginnen net na het Wilhelminakanaal. Het maakt eerste een bocht naar de A5, ten oosten van Knooppunt De Baars. Omdat de lijn de A58 later aan de zuidkant zal verlaten, lijkt een tracé aan de zuidkant beter.

Vanaf dit punt volgt het tracé de A58, die in een rechte lijn door open agrarische gebied loopt. Het passeert Moergestel aan de zuidkant.

….

Bij Oirschot kruist het tracé het Wilhelminakanaal voor een tweede keer, en passeert Oirschot aan de zuidkant, nog steeds naast de A58. Er is hier voldoende ruimte tussen snelweg en bedrijfsterrein.

Enkel kilometers verder, buigt het tracé af van de snelweg, en volgt dan de Oirschotse Dijk, de oude weg naar Eindhoven. De Oirschotse Heide is onbewoond heidegebied, maar het is een militair oefenterrein. Een tracé iets meer naar het oosten, langs de Aarlesche Heide (roze stippellijn), is ook mogelijk, met bijna geen kruisende wegen.

Na het passeren van de A2, bij Bedrijventerrein Acht, zou de nieuwe lijn van de Oirschotse Dijk afbuigen, om aan te sluiten op de bestaande lijn bij Sportpark De Herdgang. Dit gedeelte zou in ondiepe tunnel uitgevoerd worden. Er is bij de aansluiting voldoende ruimte om een ongelijkvloerse kruising uit te voeren, waarbij de sneltreinen van het overige verkeer gescheiden worden.

Station Beukenlaan zou mogelijk verbouwd moeten worden, met slechts twee perronsporen (voor de stoptreinen). Een uitbouw tot zes sporen, vanaf de aansluiting tot aan Station Eindhoven, is misschien nodig. Verdere ongelijkvloerse kruisingen zijn niet nodige aan de westkant van Station Eindhoven, wel aan de oostkant.

De nieuwe lijn zou niet veel korter zijn dan de oude, de tijdswinst zit in de mogelijkheid tot hoge snelheid. Een reistijd van net onder 15 minuten zou haalbaar moeten zijn. De lijn biedt ook een capaciteitsverbetering, die nodig zou zijn voor de voorgestelde ‘HSL-Zuidoost’ over Utrecht en Den Bosch naar Eindhoven en Sittard, en verder naar Aachen. Twee HSL-routes zouden dan kruisen in Eindhoven.

Hogesnelheidslijn Tilburg – Eindhoven