Hogesnelheidslijn langs A1 naar Hengelo

Deze hogesnelheidslijn (HSL) naar Twente is een alternatief voor de eerder voorgestelde HSL Zwolle – Twente. De huidige hoofdlijn Randstad – Twente is een samenraapsel van spoorlijnen, die oorspronkelijk voor een ander doel zijn gebouwd. Dat is zichtbaar in het verloop en kwaliteit van het tracé.

Een HSL langs de snelweg A1 is al meermalen geopperd, maar nooit officieel onderzocht. Met deze HSL loopt de hoofdlijn naar Twente niet langer via Almelo. De nieuwe lijn is in wezen een bypass van Rijssen, Wierden en Almelo, zonder tussenstations. Het begint bij Holten (korte variant), of Bathmen (lange variant), en sluit aan op de bestaande lijn bij Borne.

Hogesnelheidslijn langs de snelweg A1, tussen Deventer en Hengelo.

Een HSL langs de A1 vanaf Apeldoorn heeft weinig zin. Als de HSL zo lang wordt, dan kan het net zo goed via Zwolle lopen. De voorgestelde HSL Amsterdam – Zwolle sluit veel beter aan, op de lijnen naar zowel Twente als Groningen. Een HSL-station aan de rand van Deventer is helemaal zinloos: alle tijdswinst van de HSL gaat verloren, door de overstap en het aansluitend vervoer naar het centrum.

Hier wordt uitgegaan van een HSL dat begint ten oosten van Deventer. Dat veronderstelt wel vier sporen vanaf Apeldoorn, een nieuwe viersporige IJsselbrug of tunnel, een nieuw ingericht Station Deventer, en ongelijkvloerse kruisingen.

HSL-tracé langs snelweg A1

Omdat de HSL de snelweg zou volgen, staat het tracé vast. De A1 tussen Deventer en Borne doorsnijdt ook nergens de bebouwde kom, en daarom kan de HSL gewoon ernaast lopen. Door de ligging van spoorlijn en snelweg, ligt het tracé van de verbindingsstukken ook min of meer vast. Alleen bij km 129, ten zuiden van Rijssen, moet een scherpe bocht in het snelweg-tracé misschien worden aangepast (iets naar het zuiden verschoven).

De lange variant zou aftakken van de bestaande lijn, ten oosten van Bathmen. De lijn Deventer – Bathmen wordt dan viersporig, wat ook de heropening van Station Bathmen mogelijk maakt.

Ten behoeve van het goederenvervoer is een spoorboog bij Bathmen gepland. Ooit zou een ‘noordtak van de Betuweroute’ van Elst naar Twente lopen. De plannen zijn ingekrompen tot één boog, om station Deventer te vermijden. Desondanks is er veel lokale weerstand. De A1-HSL zou deze boog mogelijk kruisen, maar verder zijn de projecten goed verenigbaar.

Aftakking Deventer - Hengelo HSL, ten oosten van Bathmen.

De aftakking bereikt de snelweg A1, vlak bij de brug over de Schipbeek. Daarna is het een kwestie van de snelweg volgen over 25 km, aan de noordzijde. Er zijn in totaal 14 kruisende wegen tot Knooppunt Azelo. Overbruggen kunnen verlengd worden, de afritten en parkeerterrein worden in ondiepe tunnel gekruist. De A1 loopt vooral door agrarisch gebied. Alleen waar het de Sallandse heuvelrug kruist, zijn er aangrenzende natuurgebieden. Het verlies blijft beperkt tot een smalle strook land, breed genoeg voor twee sporen.

De korte variant zou aftakken 2 km ten oosten van Station Holten, en de A1 bereiken bij het parkeerterrein Elsenerveld. Het kruist eerst open agrarisch gebied (over circa 5 km), en is in totaal 21 km lang. Daartegenover staat de uitbouw voor hoge snelheden van de bestaande lijn, over de 11 km van Bathmen tot Holten. Daarom lijkt het weinig voordeel te bieden.

Na de heuvelrug loopt de A1 weer door vlak agrarisch landschap. Bij Enter, ligt het bedrijfsterrein Vonder tegen de snelweg aan, maar met een ruime groenstrook. Na het kruisen van het Zijkanaal Almelo, bereikt de A1 het Knooppunt Azelo. Het was blijkbaar de bedoeling, dat de snelweg richting Duitsland hier rechtdoor zou gaan, maar er werd gekozen voor een tracé ten zuiden van Borne. De HSL zou wel rechtdoor gaan, eerst richting Zenderen, en dan draaiend naar het zuidoosten. Het sluit aan op de bestaande lijn, tussen Zenderen en Borne. Vanaf de aansluiting, moet de lijn naar Hengelo viersporig worden.

Aansluiting A1-HSL vanaf Deventer, op de bestaande spoorlijn naar Hengelo.

Daarmee wordt geen rekening gehouden met de eerder voorgestelde HSL Zwolle – Twente, dat de A35 volgt. De twee zijn namelijk alternatieven, en als er geen lijn langs de A35 ligt, dan is Zenderen de logische plek voor een aansluiting op de bestaande lijn.

De lange variant van deze A1-HSL is 32 km lang (nieuw tracé), en de totale afstand Deventer- Hengelo komt dan op circa 49 km. Dat is 4-5 km korter dan bestaande route, op zich niet veel. De tijdwinst zit vooral in de hogere snelheden, zeker vergeleken met het bochtige tracé door Almelo. Met verbetering van het tracé Deventer – Bathmen en Borne – Hengelo, komt de reistijd Deventer – Hengelo op circa 22 minuten, tegenover 35 minuten in de huidige dienstregeling.

Vanuit Twente zou de A1-HSL, net als de HSL vanuit Zwolle, kunnen aansluiten op een HSL naar Münster, en de voorgestelde Mittelland HSL Enschede – Hannover – Berlin.

Hogesnelheidslijn langs A1 naar Hengelo

Verbetering lijn Arnhem – Twente

Een herstructurering van de verbindingen Randstad – Twente – Duitsland (hier eerder voorgesteld), vereist een betere verbinding Arnhem – Twente. De stad Enschede wordt aangesloten op een hogesnelheidslijn (HSL) vanuit Amsterdam via Zwolle, op de voorgestelde Mittelland HSL richting Berlijn, en ook op een HSL naar Münster. Daarmee wordt de verbinding met de regio Arnhem – Nijmegen ook belangrijker. Een nieuw tracé is echter niet nodig: het bestaande tracé via Lochem biedt voldoende mogelijkheden.

Overzicht spoorlijn Arnhem - Zutphen - Hengelo - Enschede.

De 46-km spoorlijn Zutphen – Hengelo (Staatslijn D) was ooit bedoeld as strategische verbinding naar Twente. (De huidige route via Deventer is pas later ontstaan). In Zutphen sluit het aan, op de IJssel-spoorlijn Arnhem – Zwolle (Staatslijn A). Er rijden tegenwoordig geen doorgaande treinen. Reizigers vanuit Arnhem moeten in Zutphen overstappen, op een Syntus diesel-trein naar Hengelo: richting Enschede is er nog een overstap. De trein stopt in Dieren, Brummen, Zutphen, Lochem, Goor en Delden.

Bestaande en mogelijke lijnen ten oosten van Station Arnhem.Herstel van een doorgaande dienst Arnhem – Twente is het eerste doel. De capaciteit aan de oostzijde van Arnhem is echter beperkt, en hier zijn eerder een lijn naar Kleve en een HSL naar Oberhausen voorgesteld. Daarom is ook uitbreiding tot vier sporen Arnhem – Deventer voorgesteld, of in elk geval viersporigheid tot Dieren, in combinatie met een aftakkende HSL Arnhem – Zwolle. Met deze capaciteitsuitbreiding, kunnen treinen richting Twente doorrijden van Arnhem naar Zutphen (30 km), eventueel met één halte in Dieren.

In Zutphen kruist de IJssel-lijn de spoorlijn naar Winterswijk, ooit een internationale lijn naar Gelsenkirchen. De voorgestelde interregionale lijn Zwolle – Essen op hetzelfde tracé, zou overigens om Zutphen heen lopen, zonder overstap op de lijn Arnhem – Twente.

Het tracé door Zutphen moet zeker viersporig worden, maar daarvoor is er voldoende ruimte. 2 km na het station, na de brug over het Twentekanaal, splitsen de lijnen naar Deventer en naar Hengelo. Hier komt de eerste aanpassing: de aansluiting moet ongelijkvloers worden. (Met een tweede dubbelsporige brug, kan dit aan de zuidkant van het kanaal).

De lijn kruist vervolgens de hoofdweg naar Deventer, de N348. Dit is een geschikte plek voor een nieuw station Eefde: er lag ooit een halte hier, en met 4000 inwoners is het dorp groot genoeg voor een station. De overweg moet vervangen worden: de spoorlijn ligt al verhoogd, dus een tunnel ligt voor de hand. Daarbij kan ook het kronkelende tracé worden verbeterd.

Van Eefde tot Hengelo, loopt de lijn door de velden ten noorden van het Twentekanaal. (De spoorlijn was er eerst, het kanaal werd later aangelegd). Het agrarisch gebeid is verassend leeg, en langs de lijn staan weinig gebouwen. Dat maakt spoorverdubbeling makkelijker: alleen in Delden loopt de lijn door de bebouwde kom.

De spoorlijn Zutphen - Hengelo.

Lochem (14 000 inwoners) ligt aan de overkant van het Twentekanaal. Er zijn twee bruggen: het station ligt naast de oostelijke brug. Het ligt op zich niet ver van het centrum, circa 800 m in rechte lijn, maar de looproute over de brug is lang, onhandig, en onveilig. Daar valt weinig aan te doen: een eventueel station naast de westelijke brug, zou nog geïsoleerder komen te liggen.

Het 13-km tracé van Lochem naar Goor ligt vlakbij het Twentekanaal, op circa 100 m van de kade. In Goor (12 000 inwoners), ligt de lijn aan de rand van het dorp: twee overwegen moeten vervangen worden, en twee gesloten. Daarna volgen 6 km door open veld, tot aan de rand van Delden.

De kern van Delden (7000 inwoners) ligt aan de noordkant van de spoorlijn, maar de nieuwe wijken aan de zuidzijde. Hier is verdiept aanleg wenselijk, ongeveer tussen Europalaan en station. Op een paar schuren na, hoeft niets gesloopt te worden.

1500 m na de rand van Delden, passeert de lijn de A35: nog 500m verder liggen de eerste huizen van Hengelo. Met 80 000 inwoners is de stad groot genoeg voor meerdere stations, en op deze lijn is er een nieuw Station Hengelo Gezondheidspark, op loopafstand van het ZGT ziekenhuis. Met twee tussenstations op de laatste 5 km, zou dit gedeelte zeker dubbelsporig moeten worden.

Klik om te vergroten…

Nieuw station in Hengelo-West op lijn Zutphen - Hengelo.

De laatste kilometer, en Station Hengelo zelf, zijn al verhoogd, met onderdoorgangen. De aansluiting met de lijn uit Almelo ligt slechts 100 m van het perroneinde. De bouw van de HSL uit Zwolle vereist vier sporen op die lijn, en minimal een tweede eilandperron op het station. Een ongelijkvloerse aansluiting vanuit Zutphen, met deze viersporige lijn uit Almelo, is moeilijk uitvoerbaar. Een flyover komt boven de sporen, die hier al op viaduct liggen, en een dive-under vereist sluiting van de Emmaweg. Lukt dat niet, dan moet de lijn uit Zutphen een eigen perron op viaduct krijgen. Bij de recente verbouwing van het station is geen rekening gehouden met nieuwe perronsporen: er is wel voldoende ruimte om het station alsnog te vergroten.

Als het lukt met de ongelijkvloerse aansluitingen (ook ten oosten van het station), dan zouden de treinen uit Arnhem doorrijden tot Enschede. Deze lijn wordt ook viersporig bij de aanleg van een HSL. Om zich aan te passen aan de overige diensten, moeten regionale treinen uit Arnhem waarschijnlijk stoppen in Drienerlo (Universiteit Twente) en eventueel een station Enschede-West. Dat komt bovenop de 5-6 tussenstations op het gedeelte Zutphen – Hengelo.

Een aanvullende snelle dienst lijkt wel nodig, om de toekomstige HSL-stations Arnhem en Enschede met elkaar te verbinden. Deze zou onderweg alleen stoppen in Zutphen en Hengelo, en dat vereist waarschijnlijk volledige verdubbeling, van de lijn tussen die twee stations. De lijnsnelheid (baanvaksnelheid) moet verhoogd worden, tot 160 km/h. Een reistijd van onder 45 minuten moet dan mogelijk zijn, op de 83 km Arnhem – Enschede, ook met twee tussenhaltes.

Verbetering lijn Arnhem – Twente

Nieuwe lijn Drenthe – Twente

Dit voorstel schept een nieuwe spoorverbinding tussen Drenthe en Twente, door de spoorlijn Groningen – Assen – Hoogeveen aan te sluiten op de spoorlijn Mariënberg – Almelo. Het project is afhankelijk van de eerder voorgestelde hogesnelheidslijn Zwolle – Groningen. Ze delen een nieuw tracé door Hoogeveen, en tussen Hoogeveen en Dedemsvaart. Met de nieuwe lijn wordt een snelle inter-regionale dienst mogelijk, tussen Groningen en Twente.

Nieuwe spoorlijn Drenthe - Twente

De twee bestaande lijnen zijn niet gelijkwaardig. De lijn uit Groningen en Assen is gebouwd als hoofdlijn naar het noorden (Staatslijn C, 1870). De lijn Mariënberg – Almelo is een enkelsporige plattelandslijn, van de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij uit 1906.

De lijn uit Groningen wordt verbouwd tot hogesnelheidslijn (HSL). Het tracé leent zich daarvoor: van Assen tot Hoogeveen is het kaarsrecht. De inter-regionale treinen uit Groningen zouden eerst stoppen in Assen (tussenliggende stations zouden een hoogfrequente dienst krijgen, een S-Bahn). Daarna zouden ze in Beilen stoppen, het enige overgebleven station op dit traject. Met 10 000 inwoners is het wel groot genoeg, voor een inter-regionale dienst.

Aan de noordrand van Hoogeveen, begint een HSL op nieuw tracé, dat ook een nieuw station bedient. De afstand van Groningen naar dit nieuwe station in Hoogeveen is 59 km.

Klik om te vergroten: De nieuwe HSL door Hoogeveen…

HSL door Hoogeveen

Ten zuiden van Hoogeveen loopt het gedeeld tracé door agrarisch landschap. In deze open ruimte, ongeveer 5 km ten noorden van Dedemsvaart, zou de verbinding naar Twente zich van de HSL naar Zwolle afsplitsen. Deze gaat min of meer rechtdoor richting Mariënberg. Het moet echter Dedemsvaart passeren, en daar komt het enige station op het nieuwe tracé.

Klik om te vergroten…

HSL tussen Zwolle en Hoogeveen bij Dedemsvaart

Dedemsvaart (12 000 inwoners) is hoofdplaats van de veenkoloniale streek, tussen de Overijsselse Vecht en de Drentse zandgronden. De Dedem’s vaart zelf werd de hoofdas, opgevolgd door de Dedemsvaartsche Stoomtram (1886-1947), en de huidige N377. De voorgestelde spoorlijn biedt geen vervoer richting Zwolle, maar het kruist deze as in Dedemsvaart: het station wordt vooral overstap-punt.

De lijn kan de bebouwing kruisen, tussen de Van Haeringenstraat en de zuiveringsinstallatie. Het station komt aan de Langewijk – 1200m van het centrum, maar hier is bijna geen sloop nodig. Na de Hoofdvaart, verlaat de lijn alweer de bebouwde kom.

Nieuwe spoorlijn door Dedemsvaart

Van Dedemsvaart loopt het tracé richting Mariënberg eerst door open veld. Het kruist de N34, en gaat door de bossen van het Diffelerveld. (Tracé-bundeling met de N36 zou het stuk door de bossen langer maken). Bij het laatste stuk, de kruising van de Vecht, zou de spoorlijn wel naast deze weg lopen.

De lijn zou station Mariënberg niet aandoen: er komt dus geen overstap op de lijn Zwolle – Emmen. Het sluit aan op de lijn naar Almelo, circa 1 km ten zuiden van Mariënberg. Het nieuwe tracé, inclusief met de HSL gedeelde stukken, wordt circa 27 km lang.

Nieuw spoorlijn Dedemsvaart-Mariënberg

In elk geval vanaf de aansluiting, moet de lijn naar Almelo verdubbeld en geëlektrificeerd worden, over 18 km. De interregionale treinen zouden slechts twee verdere stations aandoen, Vroomshoop en Vriezenveen. In Vroomshoop (9000 inwoners) loopt de lijn door de bebouwde kom, en moet het over ca. 1500 m in tunnel. Vriezenveen daarentegen is een groot lintdorp (13 000 inwoners), dat bijna geheel ten oosten van het station ligt. Er is bijna geen bebouwing naast de spoorlijn.

Spoorlijn Vroomshoop….Spoorlijn Vriezenveen

Bij Aadorp kruist de lijn het Twentekanaal: 2 km verder ligt Station Almelo. Er is hier voldoende ruimte voor een eigen perron, en dat is waarschijnlijk het beste eindpunt. Verderop is de capaciteit beperkt: de lijn door Almelo is met grote moeite verdiept aangelegd, maar nog altijd tweesporig. Met een hoogfrequente dienst op de hoofdas van Twente, en Intercity en regionale treinen, is er waarschijnlijk geen ruimte voor inter-regionale treinen uit Groningen.

Spoorlijn en station in Almelo

De afstand Groningen – Almelo bedraagt (afhankelijk van het tracé via Dedemsvaart), ongeveer 105 km. Met slechts zes tussenhaltes op een geheel vernieuwd tracé, moet een reistijd van 50 minuten haalbaar zijn.

Nieuwe lijn Drenthe – Twente