Herstel spoorlijn naar IJmuiden

Zoals in andere Europese landen, werd het spoorwegnet in Nederland vanaf de jaren ’50 sterk uitgedund. De spoorlijn naar IJmuiden, met forensenverkeer naar Haarlem en Amsterdam, heeft het iets langer uitgehouden, tot 1983. Tegen heropening is er veel weerstand: de gemeente Velsen wil dat definitief onmogelijk maken, en Prorail wil zelfs de ‘hoofdlijn’ Haarlem – Uitgeest sluiten, waardoor de regio IJmond alle stations verliest.

IJmuiden: voormalige stationstunnel, Tiberiusplein, …

oude stationstunnel

Hier werd eerder voorgesteld om de lijn Haarlem – Uitgeest te verschuiven en opwaarderen, met nieuwe stations in Haarlem en Beverwijk. Daarvoor zijn twee modellen voorgesteld: een nieuwe lijn langs de N208 vanaf de Kleverlaan in Haarlem, of een kortere variant met behoud van de lijn door Bloemendaal.

Spoorlijn langs de N208 / A208…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Het tweede voorstel is vooral bedacht om heropening van de lijn naar IJmuiden mogelijk te maken. De lijn werd in twee delen gebouwd. Eerst was er de lijn Haarlem – Uitgeest, dat het Noordzeekanaal op een brug kruiste. De eigenlijke lijn naar IJmuiden was een zijlijn daarvan, langs het Noordzeekanaal naar de vissershaven. In 1957 werd de lijn naar Uitgeest verplaatst naar de nieuwe Velserspoortunnel. De brug werd gesloopt wegens verbreding van het Noordzeekanaal. Na 1957, begon de “spoorlijn naar IJmuiden” bij Station Santpoort-Noord.

Heropening

Met herstel van de lijn wordt de verbinding IJmuiden Haarlem – Amsterdam verbeterd, en IJmuiden weer aangesloten op het spoorwegnet. De regio IJmond kan dat wel gebruiken, want de economie is zwak, zoals in elke winkelstraat te zien is. Het voormalig station IJmuiden-Oost ligt op 9 km van Haarlem, en een regionale metro is veel sneller dan de bus. Hier werd eerder een tramlijn door Haarlem-Noord naar IJmuiden voorgesteld, maar de trein biedt de snelst mogelijke verbinding. Dat geldt ook voor reizen naar Amsterdam, ondanks de omweg over Haarlem (28 km totaal). Een mogelijkheid dat hier niet besproken wordt, is om het tracé naar Beverwijk volledig te herstellen, ditmaal met een tunnel onder het Noordzeekanaal.

Klik om te vergroten: basiskaart door Jan-Willem van Aalst, CC4 licentie

IJmuiden-spoor

Het trace in IJmuiden is volledig beschikbaar. De Province Noord-Holland plant een HOV-lijn op een gedeelte daarvan, maar daarvoor is een alternatief trace beschikbaar via de Vondellaan, Waterloolaan, en Minister van Houtenlaan. Het is zelfs korter. Tot aan het Tiberiusplein is de HOV-baan in voorbereiding. Het tracé richting havens wordt niet gebruikt als HOV-baan, het werd recent heringericht als wandelroute met parken. De rails liggen er nog: er is grind ertussen gestort, waardoor de lijn een wandelpad werd.

rails met grind

Voor herstel van de lijn zijn er twee opties: tot aan Tiberiusplein (voormalig station IJmuiden-Oost), of tot aan Oud-IJmuiden, bij de sluizen en havens. De korte variant vereist het verdwijnen van drie overwegen in Driehuis / IJmuiden. De lijn naar de haven ligt aan de rand van de bebouwing: de enige overweg kan door een fietsbrug vervangen worden. Verder is het vooral een kwestie van spoor, bovenleiding, en perrons aanleggen. Ook de lijn tussen Haarlem en Santpoort-Noord moet worden verbeterd, maar dat wordt hier niet beschreven.

Met de voorgestelde verschuiving van de spoorlijn naar de N208, wordt ook de splitsing van de lijnen IJmuiden / Beverwijk verschoven, naar de rand van Bloemendaal. Bij hoogfrequente diensten is daar een ongelijkvloerse kruising wenselijk. De voormalige aansluiting bij Santpoort-Noord wordt dus niet hersteld als aansluiting. Alle treinen rijden gewoon door richting Driehuis.

Er komt een Station Driehuis op de plek van de voormalige halte, aan de dorpsstraat. Hier is wel een onderdoorgang nodig, ook als toegang tot Begraafplaats Westerveld. Van hier tot Tiberiusplein is het 1750 m, en het is de vraag of een tussenstation nodig is. De enige geschikte plek is aan de Zeeweg / Waterloolaan, en dat is slechts 750 m van het station in Driehuis. Het is wel goed bereikbaar vanuit de zuidrand van IJmuiden, langs de Heerenduinweg.

Bij het Tiberiusplein komt het ‘hoofdstation’ van IJmuiden. Om het goed aan te sluiten op het centrum is herontwikkeling van het gebeid nodig. Met sloop aan de oostkant van het Stadhuisplein kan de hoofdstraat, Lange Nieuwstraat, tot aan het station worden doorgetrokken. Er is hier wel veel ruimte voor verdichtingsbouw.

Tiberiusplein…

Tiberiusplein

Dit station moet ook een uitgang krijgen aan de noordzijde, richting Pontplein (pont naar Velsen-Noord). Omdat de herstelde spoorlijn de hoofdverbinding met Haarlem vormt, worden de buslijnen in IJmuiden heringericht als stadslijnen, van en naar het station.

Doortrekking naar het voormalige eindpunt is niet vanzelfsprekend. De lijn naar de havens heeft een uitgesproken randligging, aan de kade van het Noordzeekanaal. Dat was niet relevant toen de lijn werd aangelegd: het bediende de oude kern van IJmuiden. De woonwijken die ‘te ver van de spoorlijn’ liggen, zijn na de Tweede Wereldoorlog aangelegd.

Een lijn naar de havens kan de bebouwde kom van IJmuiden daarom niet volledig ontsluiten. Het is wel zinvol in het kader van de stadsvernieuwing, want na jaren van verval is Oud-IJmuiden weer in trek als woonwijk. Door het station te verplaatsen naar de Julianabrug, kan het ook een deel van IJmuiden-Oost bedienen. Dat vereist verbreding van de insnijding langs de Julianakade, en eventueel een perron aan de westzijde van de brug, maar de ruimte is er wel. (Van het voormalig station is niets meer over).

Julianakade: na uitgraven wel ruimte…

Julianakade

Met een station aan de Julianabrug, is heropening van het voormalige halte Casembrotstraat niet zinvol. Het zou niet meer dan enkele straten bedienen. De lijn naar de Julianabrug voegt 2400 m toe, aan de 9 km Haarlem – Tiberiusplein.

Advertisements
Herstel spoorlijn naar IJmuiden

Beperkte verschuiving spoorlijn Haarlem – Beverwijk

Hier werd eerder voorgesteld, om de spoorlijn tussen Haarlem en de Velsertunnel oostwaarts te verschuiven. Het komt dan naast de N208 / A208 te liggen, met drie nieuwe stations aan de westrand van Haarlem. Station Bloemendaal gaat dan dicht.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Een minder ingrijpende verschuiving is ook mogelijk, met slechts één nieuw station aan de rand van Haarlem. Het is dan goed te combineren met heropening van de lijn naar IJmuiden. Dat kan tot aan IJmuiden-Centrum (Tiberiusplein / Pontplein), of tot aan zijn voormalig eindpunt bij de havens. De heropening wordt apart beschreven: hier gaat het om de verschuiving van de spoorlijn bij Bloemendaal.

De spoorlijn van Haarlem naar Alkmaar bedient Bloemendaal, en niet Haarlem-Noord, omdat ‘Haarlem-Noord’ destijds uit weilanden bestond (1867). Inmiddels vormt de N208 een barrière tussen Bloemendaal en de Haarlemse Bomenbuurt – de spoorlijn is hier de gemeentegrens. Een toegevoegde voetgangerstunnel naar de Zanenlaan zal niet echt helpen: ondertunneling van de N208 is de beste oplossing, ook uit planologische en milieu-overwegingen. Het station moet een tweede ingang krijgen aan de oostzijde, (Rijklof van Goensplein). Aan de westzijde ligt het station ligt dicht bij de dorpskern van Bloemendaal, ook al zijn de looproutes onhandig.

Bloemendaal en Haarlem-Noord: basiskaart door Jan-Willem van Aalst, CC4 licentie

omgeving station Bloemendaal

De voorgestelde lijn langs de N208 heeft stations aan de Kleverlaan en Orionweg. Bij handhaving van de lijn door Bloemendaal, zijn stations aan de Kleverlaan en Pim Mulierlaan denkbaar, maar niet echt zinvol, omdat ze niet direct aansluiten op de Noord-Haarlemse woonwijken.

Wat wel zinvol blijft is een onderdoorgang aan de Kleverlaan, en een bustunnel onder de spoorlijn tussen Pim Mulierlaan en Laan van Boreel. Dat laatste werd hier al eerder voorgesteld, om een ringlijn Haarlem mogelijk te maken. Als Station Bloemendaal op de huidige plek blijft, dan rijdt de bus langs het station, en via de Zuider Stationsweg naar de Hartenlustlaan.

Ringlijn Haarlem: basiskaart van Jan-Willem van Aalst, onder CC 3.0 licentie

haarlem-ringlijn-bus

De spoorlijn behoudt zijn bestaand tracé tot aan het Pim Mulier Honkbalstadion. Daarna zou de nieuwe lijn door de sportvelden en weilanden aftakken, richting N208 / Delftlaan. Bij het oorspronkelijk voorstel werd een station voorzien ter hoogte van de Jan Gijzenkade, maar met dit tracé kan het beter iets verder naar het noorden liggen. Het komt dan ter hoogte van de nieuwbouw aan de Nijhofflaan, tegenover het vernieuwde winkelcentrum Marsmanplein. Het station bedient een groot deel van Delftwijk, Vondelkwartier en Vogelbuurt.

Lijn langs Delftlaan: basiskaart door Jan-Willem van Aalst, CC4 licentie

spoorlijn Delftwijk

Vanaf hier is het trace gelijk aan die van het oorspronkelijk voorstel. De nieuwe lijn loopt verder langs de A208, met stations bij Santpoort (dorpskern), en onder de Dreefbrug. Hiermee krijgt ook Velserbroek een station. De lijn volgt de A208 tot aan de aansluiting met de A22, waar het aansluit op de inrit van de bestaande Velser spoortunnel. Dat is overigens niet het oorspronkelijke tracé van de spoorlijn uit 1867, maar een vervangend tracé uit 1957, dat bij Station Beverwijk weer aansluit op het oude tracé richting Uitgeest.

Lijn langs Santpoort: basiskaart door Jan-Willem van Aalst, CC4 licentie

Santpoort-Dreefbrug

Functie

Zoals gezegd is dit tracé bedacht met het oog op heropening van de lijn naar IJmuiden. In dat geval blijven de stations Santpoort-Zuid en Santpoort-Noord gewoon open: ze verliezen hun treinen naar Beverwijk, maar krijgen een dienst naar IJmuiden. Station Driehuis, nieuw aangelegd in 1957, verdwijnt wel.

De lijn Haarlem – Beverwijk is met het nieuw tracé even lang, maar heeft één station erbij. Met betere treinen op een opgeknapte lijn, kan de reistijd iets verkort worden. Net als bij het oorspronkelijke voorstel, is de lijn bedacht op een hoogfrequente dienst, waarbij de sneltrein Haarlem – Alkmaar verdwijnt. Dat is ook nodig gezien de voorgestelde nieuwe stations in Beverwijk. Over de 34 km Haarlem – Alkmaar, moet met geschikt materiaal 33 minuten haalbaar zijn, gelijk aan de huidige sneltrein.

Beperkte verschuiving spoorlijn Haarlem – Beverwijk

Verlegging spoorlijn Haarlem – Velsertunnel

De spoorlijn van Haarlem naar Alkmaar loopt langs Bloemendaal. Toen het in 1867 werd gebouwd, was dat een logische keuze. Haarlem-Noord werd later gebouwd, te ver van de spoorlijn. Hier wordt voorgesteld om dat te corrigeren, door de spoorlijn tussen Haarlem en de Velsertunnel te verschuiven naar de N208 / A208. De verschuiving is niet groot (hooguit 1100 m), maar de aansluiting op de woonwijken en het openbaar vervoer zou sterk verbeteren.

Klik om te vergroten…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Deze spoorlijn is overigens al in 1957 ‘verschoven’ naar de Velserspoortunnel. Het hier voorgestelde tracé, zou op deze lijn uit 1957 aansluiten, net voor de tunnel-ingang. Tussen Haarlem-Kleverpark en Station Beverwijk, zou het tracé uit 1867 aldus vervangen worden. (Een deel daarvan kan mogelijk als tramlijn gebruikt worden: meer daarover later).

Het voorstel is planologisch te vergelijken, met de eerder voorgestelde verplaatsing van de spoorlijn door de Bollenstreek. Ook daar zou de functie van de spoorlijn veranderen, door een relatief kleine verschuiving in de ligging. In beide gevallen wordt de lijn meer ‘stads-regionaal’ – vergelijkbaar met de Duitse S-Bahn.

De agglomeratie Haarlem, met Heemstede, Velsen, en Bloemendaal, heeft een bevolking van 255 000. Door de verlegging worden vooral Haarlem-Noord en Velserbroek beter bediend. Daarnaast is vervoer op stedelijke schaal nodig. In Haarlem is een noord-zuid HOV-lijn al jaren in onderzoek. De hier voorgestelde lijn is wel bedoeld om overstap te geven op een tramlijn Haarlem – IJmuiden, dat iets afwijkt van de officiële plannen (meer daarover later). De overstap zou plaatsvinden waar tram en trein elkaar kruisen, bij het dorp Santpoort.

Klik om te vergroten: de agglomeratie Haarlem, zonder IJmuiden…

Het voorstel is ook een aanvulling op de voorgestelde Haarlem-aftakking van de Schiphol-bypass. Haarlem krijgt daarmee een eigen aansluiting op de HSL-Zuid, waardoor de lijn Alkmaar – Haarlem in belang toeneemt. De twee voorstellen zijn echter niet van elkaar afhankelijk.

Technisch lijkt het project niet moeilijk. Het tracé ligt naast de N208, de westelijke randweg van Haarlem, en zijn verlengde de A208 (aansluiting op de Velsertunnel). Deze brede wegen zouden deels versmald worden, en de A208 zou zijn snelweg-status verliezen. De spoorlijn zou waarschijnlijk op viaduct lopen: de weg vormt al een barrière, en ondertunneling is alleen zinvol als de weg ook in tunnel verdwijnt.

Het nieuwe tracé begint aan de westkant van Station Haarlem. De aansluiting met de lijnen uit Zandvoort en Leiden, moet ongelijkvloers worden (dat is ook een vereiste voor verbetering van die lijnen). De boog richting Bloemendaal moet iets verschoven worden, om aan te sluiten op het tracé van de N208 (Delftlaan), maar er is voldoende ruimte.

Klik om te vergroten…

Verschuiving spoorlijn Haarlem - Velsen bij het Sterren College

Het huidige tracé heeft drie bochten tussen rechte stukken, en kan vervangen worden door een boog zonder tussenstukken. De nieuwbouw van het Sterren College hoeft niet te wijken, het squash-centrum wel. Het eerste station komt aan het begin van het nieuwe tracé, bij de Kleverlaan, naast de ijsbaan. Het bedient de wijk Kleverpark, en de zuidkant van Bloemendaal en de Bomenbuurt.

Klik om te vergroten…

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Het tweede station komt 1150 m verder, ter hoogte van de Orionweg. Een nieuwe busbaan tussen Pim Mulierlaan en Laan van Boreel, zou het verbinden met Bloemendaal. Dit station bedient de Planetenwijk en Sinnevelt, en de noordkant van Bloemendaal en de Bomenbuurt. De eerste twee stations vervangen samen het huidige Station Bloemendaal.

Nog 1150 m verder komt het derde station, ter hoogte van de Jan Gijzenkade. Het bedient Delftwijk en Vondelkwartier. Via het Schoterkerkpad is ook Santpoort-Zuid te bereiken, maar wel met ongeveer 850 m toegevoegde loopafstand.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

De lijn gaat verder, naar een station bij het dorpskern van Santpoort (1500 m verderop). Hier geeft de lijn overstap op een tramlijn uit Haarlem-Noord (waarschijnlijk rijdt deze over de Dijkzichtlaan). Het station in Santpoort komt ter hoogte van de huidige fietstunnel. De inpassing vereist waarschijnlijk verbouwing van de A208, er moet een tramhalte naast het station komen, en de lijn kruist ook een waterkering (Slaperdijk). Voordeel is dat een stuk weiland nog vrij is: het station komt direct naast de dorpskern, en toch hoeft er niets gesloopt te worden. Dit station bedient ook de zuidkant van Velserbroek.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

De lijn gaat verder naast de A208, in een rechte lijn. Er is hier een brede strook beschikbaar: snelweg met twee parallelwegen. Het volgende station wordt op maaiveld uitgevoerd, aan de zuidkant van de Dreefbrug. De lijn moet direct na het station een afrit kruisen, maar dat kan met een kort verdiept stuk. Dit station bedient de noordkant van zowel Santpoort-Noord als Velserbroek. Met twee nieuwe stations, zullen de meeste inwoners van Santpoort-Noord beter af zijn, maar wie naast het huidige station woont, zal veel verder moeten lopen. Daartegen krijgt ook Velserbroek twee stations.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Station Driehuis, het enige nieuw gebouwd in 1957, verdwijnt. De inwoners zijn dan aangewezen op de tram naar Santpoort en Haarlem.

1700 m na het laatste station, sluit de lijn aan op de bestaande tunnel-inrit. De lijn hoeft daarvoor in principe slechts de Rijksweg te kruisen, maar het lijkt handig om de aansluiting op de A22 tegelijkertijd te om te bouwen tot een ‘gewone’ afrit.

Verlegging spoorlijn Haarlem - Velsertunnel

Na de Velserspoortunnel, net voor Station Beverwijk, sluit het tunnel-tracé (1957) aan op het oorspronkelijke tracé (1867). Vanaf Beverwijk rijden de treinen over het oude tracé naar Uitgeest, dat hier niet verder beschreven wordt.

Er zijn verschillende modellen denkbaar, voor de diensten over het nieuwe tracé. Het wordt in elk geval meer dan de huidige stoptrein elke 30 minuten. Een hoogfrequente dienst uit Amsterdam, zou via Haarlem naar Uitgeest kunnen rijden (dat doet de stoptrein ook). Als de lijn losgekoppeld wordt van de Amsterdamse agglomeratie-diensten, dan is een dienst Haarlem – Alkmaar de logische optie. In dat geval zou de huidige sneltrein kunnen vervallen. Het hier voorgestelde tracé heeft namelijk slechts één extra station, en met moderne treinen kan een S-Bahn-achtige dienst waarschijnlijk de huidige reistijd naderen. (De sneltrein doet 33 minuten over de 34 km Haarlem – Alkmaar). Met de voorgestelde nieuwe stations in Beverwijk erbij, blijft er sowieso geen ruimte over, voor een sneldienst op deze lijn.

Verlegging spoorlijn Haarlem – Velsertunnel