Hogesnelheidsroute Maastricht – Zwolle

Dit voorstel voor een snelle noord-zuid verbinding tussen Maastricht en Zwolle, gaat niet uit van één hogesnelheidslijn (HSL) op één nieuw tracé. De HSL-corridor bestaat uit deelprojecten, vooral Ausbaustrecke – opgewaardeerde lijnen geschikt voor 200 km/h. Ze werden allemaal los beschreven. Van zuid naar noord…

De totale lengte van de HSL-corridor wordt 220-225 km. De bestaande lijnen zijn 223 km lang, en nieuwe tracés zullen dit niet veel veranderen. Maastricht – Arnhem is circa 150 km, en Arnhem – Zwolle circa 75 km.

Hogesnelheidsroute Maastricht – Zwolle

Inter-regionale lijn Zwolle – Emmeloord

Een nieuwe spoorlijn Zwolle – Emmeloord kan deel uitmaken van een tweede spoorverbinding Zwolle – Leeuwarden. Het is bedoeld als snelle inter-regionale lijn, deels uitgevoerd als hogesnelheidslijn (HSL). Het kan gezien worden als tegenhanger van de wegverbinding N50 / A6, tussen Zwolle, Emmeloord en Joure. In de eerste versie van dit voorstel werd geen rekening gehouden met de Hanzelijn: daarom is het geheel herschreven, met de nadruk op het tracé Zwolle – Emmeloord.

kampen-emmeloord

 
Treinen over de nieuwe verbinding zouden doorrijden vanaf de voorgestelde HSL Twente – Zwolle (evenwijdig aan de N35), of de voorgestelde HSL Arnhem – Zwolle (evenwijdig aan de A50), of een viersporige lijn Deventer – Zwolle.

Richting Leeuwarden kan de lijn bij Sneek aansluiten, op de voorgestelde Friesland-HSL via een IJsselmeer-tunnel. Een minder ingrijpend alternatief is dat de lijn de A6 volgt tot Joure, en ten noorden van Heerenveen aansluit op de bestaande lijn.

De lijn Zwolle – Emmeloord veronderstelt in elk geval aanleg van de Zuiderzeelijn tussen Randstad en Groningen via Emmeloord. Een geïsoleerde lijn Zwolle – Emmeloord heeft weinig zin.

Tracé vanaf Zwolle

Vanaf Zwolle, zouden treinen eerst gebruik maken van de Hanzelijn naar Kampen. Met de huidige dienstregeling kan deze lijn extra treinen verwerken, maar intensivering vereist wel een tweede IJssel-spoorbrug bij Zwolle (of een tunnel).

De Hanzelijn volgt eerst de N50, en draait bij Station Kampen-Zuid richting Dronten. De nieuwe lijn naar Emmeloord zou de N50 blijven volgen, en kan geen gebruik maken van de perrons van Kampen-Zuid. (Die liggen precies waar een lijn naar Emmeloord zou moten aftakken_. In plaats van het station af te breken, is het zinniger dat de Emmeloord-lijn al vóór het station aftakt. Het zou dan aan de westzijde van de N50 lopen, en duikt ook onder de Hanzelijn bij Kampen-Zuid.

Kampen met drie stations: basiskaart door Jan-Willem van Aalst, onder Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0 licentie…

Kampen-stations

 
De nieuwe lijn naar Emmeloord krijgt dan een station verderop, waar het de Flevoweg kruist. Dat is ook aan de rand van Kampen, maar de ligging is niet zo slecht als die van Kampen-Zuid, dat in de velden is gebouwd. Kampen heeft dan drie stations, voor verschillende richtingen. (Bij de planning van de Hanzelijn werd een tunnel onder Kampen overwogen, dat alle richtingen had kunnen verbinden, maar dat werd te duur bevonden).

De lijn blijft naast de N50 lopen, en moet daarom de IJssel een tweede maal kruisen. De verkeersbrug is een combinatie van een hoge brug en basculebrug: ook zeilschepen moeten er onderdoor. Voor een spoorlijn is deze combinatie lastig, en een tunnel lijkt beter. Aan de westzijde van de weg is geen bebouwing om de aanleg te belemmeren. De spoorlijn komt boven op het Kampereiland, steeds aan de westzijde van de N50.

Twee kilometer verderop volgt de Ramspolbrug, over het Ketelmeer, naar de Noordoostpolder. De oude brug is hier onlangs vervangen, en de nieuwe brug ligt ten westen van de oude. Ook aan de westkant ligt de Balgstuw Ketelmeer. Omdat er toch een bocht in de N50 is aangebracht, ligt de oplossing voor de hand: de spoorlijn kruist de weg, en gebruikt de strook tussen oude en nieuwe N50. Ook dit is een drukke vaarroute, ook de nieuwe Ramspolbrug is een combinatie hoge brug / basculebrug, en ook hier heeft een spoortunnel de voorkeur.

Klik om te vergroten…

ramspol-emmeloord

 
Ook in de Noordoostpolder is de N50 westwaarts verschoven, Tussen oud en nieuw tracé ligt een brede strook, dat geschikt is voor een spoorlijn. Kruisende wegen zij er pas bij het dorp Ens, waar er voldoende ruimte is voor bruggen of onderdoorgangen. De spoorlijn passeert het ‘centrum’ van Ens (enkele winkels), maar het dorp is veel te klein om een station te rechtvaardigen.

Na Ens eindigt het verschoven tracé van de N50, de rijbanen draaien hier terug naar de oude weg, pal naast de Enservaart. De spoorlijn kan op dat punt onder de rijbanen door, en loopt dan weer aan de westzijde van de N50. Bij toekomstige verschuiving van de N50, komen de nieuwe rijbanen dan weer aan de westzijde van de spoorlijn, net als tussen Ramspolbrug en Ens.

Bij knooppunt Emmeloord sluit de lijn aan op de Zuiderzeelijn. In de oude officiële planning, zou die lijn de A6 volgen tussen Lelystad en Emmeloord. Het hier voorgestelde tracé gebruikt een tunnel onder het Ketelmeer, en volgt dan de Nagelerweg. Voor de aansluiting bij knooppunt Emmeloord heeft dat nauwelijks gevolgen.

Kort na de aansluiting volgt het nieuwe station Emmeloord, aan de Marknesserweg. Hier zouden reizigers overstappen op de Zuiderzeelijn richting Drachten en Groningen – en ook richting Heerenveen en Leeuwarden, maar voor reizigers uit Zwolle is dat niet zinvol. Afgezien van de overstap, vormt de nieuwe lijn een belangrijke verbinding tussen de Noordoostpolder en de belangrijkste stad in de regio, Zwolle.

De lijn Zwolle – Kampen – Emmeloord wordt circa 38 km lang, en met één tussenstop zou de reis circa 16 minuten duren.

Na Emmeloord

Na Emmeloord gaat de Zuiderzeelijn verder naast de snelweg naar Bant, waar het richting Heerenveen en Drachten draait. Een nieuwe inter-regionale lijn kan verder naast de snelweg naar Lemmer, 16 km van Emmeloord. Een nieuw station bij Lemmer kan als overstappunt voor Zuidwest-Friesland dienen.

Daarna zijn er, zoals gezegd, twee opties: aansluiten bij Sneek op een HSL via een IJsselmeer-tunnel, of via Joure naar Leeuwarden. Het tracé Lemmer – Sneek kan geen bestaande infrastructuur volgen, het loopt ongeveer evenwijdig aan de N354, en sluit aan op de Friesland-HSL bij Heech (Heeg).

Friesland-HSL via IJsselmeer tunnel naar Sneek…

Tunnel IJsselmeer, Enkhuizen - Gaasterland   HSL uit Zwolle sluit aan op HSL via IJsselmeer-tunnel

 
Anders volgt de lijn de A6 naar Joure, met een station aan de rand van de bebouwing, en gaat rechtdoor naar Vegelinsoord. Daar sluit het aan, op de bestaande lijn naar Leeuwarden. Dat tracé wordt hier verder niet besproken. De reistijd Zwolle – Leeuwarden wordt misschien iets verkort door rijden over nieuwe infrastructuur, maar beide opties zijn vooral bedoeld om nieuwe verbindingen mogelijk te maken, en niet zozeer de snelst denkbare route Zwolle – Leeuwarden te bieden.

Inter-regionale lijn Zwolle – Emmeloord

Hogesnelheidslijn Zwolle – Arnhem

Hogesnelheidslijn Arnhem - Zwolle om Deventer heenDeze hogesnelheidslijn (HSL) vervangt de bestaande IJssel-spoorlijn Arnhem – Deventer – Zwolle, als strategische noord-zuid verbinding. Het is een alternatief voor de eerder voorgestelde viersporige lijn Deventer – Zwolle, en de vergelijkbare opwaardering van de lijn Arnhem – Deventer. De voorstellen staan niet geheel los van elkaar: ook de HSL vereist opwaardering van de trajecten Zwolle – Wijhe en Arnhem – Dieren.

Het tracé-principe is eenvoudig. De bestaande lijn uit Zwolle buigt naar het oosten, om de IJssel te volgen, en Deventer en Zutphen te bedienen. De HSL zou de IJssel kruisen 15-20 km van Zwolle: het passeert Deventer en Zutphen aan de Gelderse kant. Het nieuwe tracé wordt 42-45 km lang: de route Zwolle – Arnhem komt daarmee op 70-75 km. Dat is niet veel korter dan de bestaande lijn: de tijdswinst zit in de hoge snelheid op het nieuwe tracé.

De HSL is te combineren met drie aftakkingen, die nieuwe snelle diensten mogelijk maken. Een aftakking naar Deventer heeft dezelfde functie als de eerder voorgestelde bypass van Olst en Wijhe, en biedt vier sporen van Zwolle tot vlak bij Deventer. Een aftakking bij Teuge biedt een nieuwe route, van Zwolle naar Apeldoorn. Een boog tussen de Apeldoorn – Zutphen lijn en de HSL, schept een directe verbinding tussen Arnhem en Apeldoorn (al blijft het langer, dan de A50 over de Veluwe).

In Zwolle wordt de bestaande lijn verbouwd, met ongelijkvloerse aansluitingen en een nieuw station Zwolle-Zuid. Daarna is de lijn kaarsrecht, tot voorbij Herxen: het kan viersporig worden als dat nodig is.

Tussen Herxen en Wijhe zou de nieuwe lijn aftakken: het gaat rechtdoor, waar de bestaande lijn richting Wijhe draait (bij km 62). Het tracé vormt een bypass van Wijhe en Olst – het eerder voorgestelde alternatief voor een viersporige lijn door de dorpen. Na Olst is er ook een aansluiting op de bestaande lijn. Een bypass zou daar eindigen: de langere HSL draait hier, om de IJssel te kruisen. Dat vereist een tracé dicht bij Olst.

Klik om te vergroten…

HSL Zwolle - Arnhem kruist IJssel bij Olst

De lijn kruist de IJssel ten noorden van Terwolde: dat kan per brug. Aan de overkant, draait de lijn naar het zuiden, tussen Nijbroek en Terwolde. Dit is open agrarisch gebeid: het is laaggelegen, maar daar valt weinig aan te doen.

De lijn loopt noord-zuid, langs de westkant van Twello. Het kruist hier de spoorlijn Deventer – Apeldoorn, met een verbindingsboog in de richting Apeldoorn. De lijn kruist nu de A1, en loopt tussen een stortplaats en recreatiegebied Bussloo.

HSL Zwolle - Arnhem om Twello heen

Daarna snijdt het de rand van het Appense Bos, en kruist de spoorlijn Apeldoorn – Zutphen. Vanaf deze lijn is er een aansluiting in de richting Arnhem: dat vereist ook verdubbeling en elektrificatie van de huidige enkelsporige lijn.

De HSL gaat verder, naar een aansluiting met de bestaande lijn Zutphen – Arnhem. Een aansluiting tussen Brummen en Dieren lijkt optimaal. Vanaf de aansluiting wordt de bestaande lijn verbouwd voor hogere snelheden, met vier sporen.

Klik om te vergroten…

HSL Zwolle - Arnhem

Er zijn grenzen aan de snelheid tussen Dieren en Arnhem, zoals eerder aangegeven. Met name de lijn door Velp en Arnhem is bochtig, en ook ingeklemd door bebouwing. Uitbreiding tot vier sporen zou in elk geval de snelle treinen scheiden van het overige treinverkeer.

De diensten over de nieuwe lijn moeten rekening houden met de ligging. Treinen naar Groningen, Leeuwarden en Emmen verlaten station Zwolle in zuidelijke richting. Treinen kunnen dus niet (zonder keren) doorrijden vanuit het noorden nar Arnhem, ook niet vanaf de voorgestelde HSL Zwolle – Groningen. Dat is geen groot nadeel, want Zwolle is een goed overstappunt. (Een mogelijke nieuwe lijn vanuit Emmeloord kan wel aansluiten op deze HSL: meer daarover later).

Om de lijn maximaal te benutten als noord-zuid verbinding, is het logisch dat treinen beginnen ten zuiden van Arnhem. Dat kan door opwaardering van de huidige ‘Intercity’ route vanuit Breda en Den Bosch, of door de HSL te koppelen aan de Maas-lijn vanuit Limburg. Het is ook denkbaar dat trein doorrijden vanuit de voorgestelde HSL Köln – Nijmegen.

Tussen Zwolle en Apeldoorn zou een pendeldienst rijden: doortrekking richting Amersfoort is zinloos, omdat er al een lijn Zwolle – Amersfoort ligt. Een snelle pendeldienst is ook denkbaar op de route Arnhem – Apeldoorn: deze kan misschien in Nijmegen starten. Deze twee zijn niet te combineren tot een doorgaande dienst. Apeldoorn ligt nu eenmaal aan een oost-west lijn, en ligt ook niet aan deze voorgestelde HSL.

De route Zwolle – Deventer – Arnhem behoudt een snelle dienst. Deze kan profiteren van de HSL, met de aftakking onder Olst, en door de nodige opwaardering van de lijn Dieren – Arnhem.

Hogesnelheidslijn Zwolle – Arnhem

Opwaardering spoorlijn Deventer – Zwolle

Strategische ligging van de IJssel-spoorlijnDe spoorlijn Deventer – Zwolle is onderdeel van de IJssel-lijn vanuit Arnhem. Het werd in 1866 gebouwd als Staatslijn A, een strategische noord-zuid verbinding van Arnhem tot Leeuwarden. De strategische ligging is niet veranderd, maar de lijn heeft die functie niet meer. Op de IJssel-lijn rijdt een ‘Intercity’ Roosendaal – Zwolle, maar die is in werkelijkheid vanaf Zutphen een stoptrein. De lijn is enkelsporig tussen Deventer en Olst: verdubbeling is al jaren in discussie.

Hier wordt voorgesteld de lijn fors te verbeteren, gedeeltelijk met vier sporen en geschikt voor 200 km/h. Dat houdt verband met eerder voorgestelde nieuwe lijnen, maar is ook een terugkeer naar de oorspronkelijke functie. Er zouden dan ook veel meer treinen rijden. Een snelle inter-regionale dienst, de opvolger van de huidige Intercity, verbindt Nijmegen en Arnhem met Deventer en Zwolle. (Daarvoor moet ook de lijn Arnhem – Deventer worden opgewaardeerd). In Nijmegen is er aansluiting op de lijnen uit Maastricht en Den Bosch, en de voorgestelde HSL Köln – Nijmegen, en in Arnhem op de bestaande lijn uit Düsseldorf en Köln.

Opwaardering tussen Deventer en Zwolle is ook een voorwaarde, voor de eerder voorgestelde inter-regionale lijn Zwolle – Essen. (Deze rijdt om Zutphen heen). In Zwolle begint ook de voorgestelde HSL Zwolle – Groningen.

Daarnaast is er behoefte aan een regionale dienst (stoptrein) over de 30 km tussen Deventer (met 88 000 inwoners), en Zwolle (120 000 inwoners).

De opwaardering van de lijn naar Zwolle begint al in Deventer, waar het de lijn Amersfoort – Twente kruist. Al eerder werd hier voorgesteld, de de lijn Apeldoorn – Deventer viersporig te maken, met een nieuwe tunnel of brug. Daarbij is een vrije kruising met de sporen uit Zwolle al inbegrepen, aan de noordkant van Station Deventer. Het station zelf zou twee eilandperrons krijgen, ook een voorwaarde voor meer treinen op de lijn.

De nieuwe aansluiting in Deventer kan geen 8 sporen verwerken, en daarom zou de lijn naar Zwolle hier twee sporen krijgen. 1500 m verder is een nieuw station Deventer-Noord mogelijk, ook een project dat al jaren in discussie is.

Klik om te vergroten…

Nieuw station Deventer-Noord aan de spoorlijn naar Zwolle

Bij dit station zou de lijn bij voorkeur vier sporen krijgen: twee doorgaande en twee perron-sporen. Daarmee staan de regionale treinen de Intercity niet in de weg. (In Zwolle geldt hetzelfde, voor een nieuw station Zwolle -Zuid). Tot aan de rand van de bebouwde kom (1500 m) is er ruimte voor een eventuele derde spoor (voor afremmende stoptreinen, verhoogt de capaciteit).

Na Deventer volgen enkele kilometers op beboste zandgrond, langs Rande en Diepenveen. Daarna loopt de lijn door open velden, tot aan de bebouwde kom van Zwolle – rechte stukken, met slechts vier bochten. Hier is het verhogen van de lijnsnelheid tot 200 km/h in principe mogelijk. De grote problemen zijn de overwegen, het passeren van de dorpen, en de lage ligging: 1-4 m boven NAP, en binnen 1500 m van de rivierdijk.

De lijn had ooit 17 stations en haltes tussen Deventer en Zwolle. Daarvan zij er twee overgebleven, in de dorpen Olst en Wijhe, met elk 5000 inwoners. Windesheim (800 inwoners) lijkt te klein om een nieuw station te rechtvaardigen, en verder staan geen kernen naast de lijn. Vooral de frequentie van de diensten bepaalt de aanpassingen aan het tracé.

Hier wordt uitgegaan van inter-regionale halfuur-diensten Nijmegen – Zwolle, en Essen – Zwolle, en een regionale kwartierdienst: 8 treinen per uur. In elk geval moet het midden-gedeelte van de lijn, met de stations Olst en Wijhe, viersporig worden.

In Olst maakt de lijn een S-bocht. Het station ligt op deze bocht, wel midden in het dorp. De eenvoudigste oplossing is een nieuwe bocht, die de rechte lijnstukken op elkaar aansluit. Het tracé (in wit) doorsnijdt de bebouwde kom, en vereist de sloop van zorgcentrum Averbergen. Verder moeten vooral bedrijfspanden wijken. Het station verhuist naar de nieuwe bocht, de ingang wordt slechts 250 m verplaatst: de Hooglandstraat krijgt een onderdoorgang. Elk andere tracé aan de rand van het dorp (één variant in geel) voegt een nieuwe S-bocht toe aan de lijn, en ook in dat geval is de sloop van enkele woningen onvermijdelijk.

Klik om te vergroten…

olst-bypass

 
Bij Den Nul, 2 km na Olst, is er een bocht dat verruimd moet worden. Verder kan dit gedeelte zonder veel moeite viersporig worden. Met de verruimde bochten, en vervanging van de overwegen, is het in principe geschikt voor 200 km/h.

In Wijhe is de lijn kaarsrecht: er is een brede strook beschikbaar, met aan de oostkant nauwelijks bebouwing naast de lijn. Er is al een onderdoorgang aan de zuidrand van het dorp (Wengelertunnel). Met onderdoorgangen aan de noordkant (Prins Bernhardlaan) en in het midden (Raalterweg), kan de lijn simpelweg twee extra sporen krijgen. De perrons komen dan aan de zijkant, en verschuiven daarbij 500 m naar het zuiden. Dan staan ze even dicht bij de winkels (Langstraat), en dichter bij de zuidhelft van het dorp.Twee bochten ten noorden van Wijhe kunnen worden vervangen, door een enkele ruime bocht.

wijhe

 
De resterende 7 km, tot de bebouwde kom van Zwolle, zijn kaarsrecht. Als dat nodig is, kan de lijn ook hier viersporig worden.

In Zwolle komt een station aan de Oldeneelallee, ter hoogte van het Winkelcentrum Zwolle-Zuid. (Dit station is al jaren ‘gepland’). Daarna sluit de lijn aan, op de bestaande lijnen uit Groningen, Leeuwarden en Emmen, en de voorgestelde HSL Zwolle – Twente en de HSL Zwolle – Groningen. Zoals in Deventer krijgt het station vier sporen, maar bij de aansluiting is de lijn tweesporig: meer valt er niet in te passen.

Klik om te vergroten…

Nieuw station Zwolle-Zuid op de lijn naar Deventer

De aanpassingen aan het tracé hebben nauwelijks gevolgen voor de lengte daarvan, dat blijft 30 km. Met het middenstuk geschikt voor 200 km/h, kan de reistijd voor de inter-regionale trein (‘Intercity’) terug naar 12-14 minuten.

Als alternatief voor de uitbouw van de lijn door de twee dorpen, is ook een bypass van Olst en Wijhe denkbaar. Het wordt een kort stuk HSL, 11-14 km lang, en maximaal 2000 m verder oostwaarts gelegen. Een tracé ten oosten va de Soestwetering (oranje lijn) vermijdt alle kernen. De regionale treinen rijden op de bestaande lijn door de dorpen: zodoende is ook viersporigheid bereikt.

Klik om te vergroten: bypass van Olst en Wijhe, twee varianten…

Nieuwe spoorlijn tussen Deventer en Zwolle, bypass van Olst en Wijhe

In dat geval rijst de vraag, of deze HSL nog langer kan worden. De HSL kan namelijk ook buiten Deventer om, met een nieuwe brug over de IJssel bij Terwolde. Zo ontstaat een HSL Zwolle – Arnhem. Deze lange variant zou bij Dieren weer aansluiten, op de lijn naar Arnhem, en ook een snelle route Zwolle – Apeldoorn bieden.

Opwaardering spoorlijn Deventer – Zwolle